وگرنه زيان‌هاى زيادى خواهيم نمود و ما مى‌توانيم از رقابت دولتها بازرگانى خاص استفاده كنيم و از پس‌روى و دنباله‌روى ديگران اجتناب كنيم. رابطه ما با غرب استفاده از صنعت و فراگيرى علوم تجربى باشد و از دو امر ديگر شديدا اجتناب كنيم كه موجب تباهى دولت و ملت ميگردد.

اول: وابستگى سياسى و نوكرى كه شرف دين و دنياى ما نابود ميگردد، رژيم‌هاى گذشته تا حدودى استقلال سياسى خود را حفظ كرده بودند كه ذكر نمونه‌هاى آن موجب تطويل كلام ميگردد.

٢- پيروى از اخلاق و پيروى از رفتار غربيها كه موجب مشكلات جدى و در خود غرب شده است و ما از خود فرهنگ غنى و جامع داريم.

نتيجه مطالعات پنجاه ساله نگارنده اينست كه تمدن بشرى گاهى از نواقص فعلى خود خالص ميشود كه علم و صنعت غرب با جهان‌بينى و اخلاق اسلامى با هم مورد قبول و عمل قرار بگيرد و بجاى مقابله تمدنها بهمكارى تمدنها پرداخته شود.

بهرحال: هيچ كشورى از وابسته‌گى بخارجيها ترقى نكرده بلكه استثمار شده است. ما از اصل ارتباط با دنيا خارج ناگريزيم و بايد با همه يا اكثر دولتها روابط دوستانه تجارتى و مبادلاتى داشته باشينم و تا مدتها بكمك‌هاى خارجى نيازمنديم ولى در عين حال بايد متوجه استقلال فرهنگى و سياسى خود هم باشيم كه بدين دنياى ما آسيب نرسد.

بهرحال مدآخلات دولتهاى دور و نزديك در كشورهاى ديگر از الفباى سياسى جهان معاصر است و نميشود از خارجيها خواست كه در امور داخلى ما مداخله نكنند. بلكه ما خود جلو مداخلات خارجى را بايد بگيرم و بهترين وسيله كوتاه كردن دست خارجيها ملى شدن حكومت و پايگاه مردمى دولت و محبوب بودن رئيس دولت در دلهاى اكثريت مردم است حكومت غير مردمى قدرت جلوگيرى مداخلات خارجيها را ندارد. تنزل و ترقى كشور بمقدار مداخلات خارجيها در امور داخلى ما بسته‌گى دارد. و اوج وابسته‌گى كشور بخارج در زمان‌هاى اخيردر دوره كمونستان و طالبان بود.