ره توشه نوجوانان - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٢٠

براى روشن شدن مطلب مناسب است در اين جا به طور مختصر، به شرح مراحل گوناگون وجود انسان بپردازيم؛ اين مراحل عبارتند از: ١- مرحله تفكر و انديشه و خردمندى كه مرحله عالى وجود انسان است. آدمى موجودى است انديشمند كه مسائلى را براى خود ترسيم مى‌نمايد و براى فروكش ساختن عطش حقيقت‌جويى خويش به دنبال پاسخ آنها مى‌رود. او درباره خالق هستى، آغاز آفرينش و پايان آن، خلقت خويش، سرانجام كارش و امورى مانند آن مى‌انديشد. دانشى كه انسان را براى پاسخ گويى سؤالاتش در اين باره- كه مربوط به جهان‌بينى و اصول عقايد است- يارى مى‌نمايد، دو علم فلسفه و كلام است.

٢- مرحله احساسات و عواطف و اميال كه مرحله متوسط وجود انسان است. بديهى است انسان داراى اميال و اوصاف اخلاقى متعددى است كه برخى از آنها مانند خشم بيش از اندازه در جانب افراط و تندروى و برخى ديگر مانند محبت بيش از اندازه در جانب تفريط و كندروى قرار دارد؛ بر اين اساس او نيازمند ابزارى است تا با توسل به آن، اميال و خواهش‌هاى نفس خويش را تعديل نموده و راه ميانه را بپيمايد؛ چرا كه افراط و تفريط در تمامى صفات و روحيات براى آدمى مضرّ و خطرناك است؛ علم اخلاق در اين مرحله وجودى انسان كاربرد دارد و به انسان مى‌آموزد كه چگونه در جهت تعديل صفات و روحيات خود گام بردارد.

٣- مرحله اعضاء و جوارح كه مرحله نازل وجود انسان است. برخى از وظايفى كه اسلام بر عهده انسان گذاشته مربوط به بدن و اعضاء آن است، به عنوان نمونه وى براى نزديك شدن به خداوند بايد نماز بخواند؛ نماز