نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - كتابخانه حوزه

نظام سهم برى در اسلام (مزارعه و مساقات)

محمد حسين ابراهيمى مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى زمستان ١٣٧٠ ١٣٢ صفحه.

آگاهى از اقتصاد اسلامى و پژوهش نوين در فقه با توجه به تحولات پديد آمده در اقتصاد جهانى امر لازم و ضرورى است.

اين اثر از اين زاويه بخشى از اقتصاد اسلامى را مطرح كرده و راهى فرا روى محققان ـ كه مى خواهند اقتصاد اسلامى را از ابعاد گوناگون بررسى و تحقيق كنند گذاشته است.

مباحث كتاب به روش كتب فقهى و حوزوى طرح شده و افزون بر مسايل اقتصادى به مسايل حقوقى نيز پرداخته است.

ضمناً در هر فصل به مناسبت به مواردى از قانون مدنى كه در كشور اجرا مى شود اشاره كرده و در پايان كتاب قسمتهايى از قانون مدنى را كه به مزارعه و مساقات ارتباط دارد آورده است.

مزارعه و مساقات دو بخش اصلى كتاب را تشكيل مى دهند.

كشاورزى از ديدگاه قرآن و روايات دولت و كشاورزى مزارعه از ديدگاه فقه شروط و عوامل مزارعه اهميّت درختكارى شرايط و اركان مساقات از مباحث مطرح شده در كتاب است.
مفتاح التفاسير
تدوين مركز فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبليغات حوزه علميه قم انتشارات دفتر تبليغات حوزه علميه قم ١٣٧٠ ٩٢٠ صفحه.

از جمله كارهاى ارزنده اى كه در چند سال اخير رواج يافته تهيه ابزار تحقيق و پژوهش است. اين حركت مقدس صرفه جويى در وقت و سرعت در عمل را براى محقق و پژوهشگر ارزانى مى دارد.

مركز فرهنگ و معارف قرآن كه به انگيزه طرح جدى قرآن در متن حوزه ها و فراخواندن محققان و طلاب به انديشيدن هر چه بيشتر در مفاهيم ژرف قرآنى شكل گرفته است علاوه بر تكميل يك دوره تفسير با استفاده از تحقيقات ارزنده حجةالاسلام و المسلمين هاشمى رفسنجانى و كارهاى بس ارزنده ديگر در زمينه قرآن اينك به همت آن جمع مشتاق و عاشق قرآن كتابى به زيور طبع آراسته گرديده كه چشم و چراغ قرآن پژوهان خواهد بود. ان شاء الله.

اهل تحقيق آنان كه با قرآن و تفاسير آن اُنسى دارند خوب مى دانند در بسيارى از تفاسير فهرستهاى فنى راهنماى محقق به سوره و آيات وجود ندارد. از اين روى مركز فرهنگ و معارف قرآن براى جبران اين كاستى و كمك به قرآن پژوهان كتابى به زيور طبع آراسته است به نام مفتاح التفاسير.

اين مفتاح كه با دقت ويژه اى تنظيم شده جاى آيات و سوَر قرآن را در پنجاه و پنج تفسير برجسته و مشهور بين شيعه و سنّى نشان مى دهد.

البته در گذشته كتابهاى كليدى از اين دست مانند: كشف الايات عن القرآن الكريم و التفاسير به كوشش سيد حسن معصومى لارى كه جاى آيات قرآن را در هشت تفسير نشان داده و راهنماى تفاسير به كوشش عبدالرحيم اعتمادى كه فقط جاى سوره ها را در پنجاه تفسير نشان داده است در دسترس قرآن پژوهان قرار گرفته است; امّا همان گونه كه ملاحظه مى كنيد كتاب اوّلى علاوه بر محدود بودن تفاسيرى كه آيات قرآن در آن مشخص شده با گذشت زمان و تجديد چاپ بسيارى از تفاسير استفاده از آن به گونه اى شايسته مقدور نيست و كتاب دوم نقص عمده اى دارد و آن نبود كشف الايات است كه قرآن پژوهان را بسيار به كار مى آيد.

دست اندركاران محترم ملاك گزينش تفاسير در اين فهرست شريف چنين اعلام داشته اند:

١ . اعتبار و ارزش تفسير در نگاه عالمان شيعه و سنى.

٢ . در بردارنده تمام سور قرآن مگر تفاسير
مهم و متداول مثل المنار.

٣ . كثرت مجلدات كه مراجعه بدان براى محقق دشوار بوده است. امّا تفسير على بن ابراهيم با اين كه مجلّدات آن كم است ولى به جهت دشواريابى آيات فهرست شده است.

در اين فهرست تفسيرى كه چاپهاى متعددى داشته سعى شده است متداول ترين آن گزينش شود. اگر تفسيرى دو چاپ متداول داشته هر دو فهرست شده و اگر چاپهاى متعدد داشته دو چاپ متداول تر گزينش شده است مانند: تفسير فى ظلال القرآن و مجمع البيان.

فهرست راهنماى آيات قرآن كريم از تنظيم دقيق و چاپ زيبا برخوردار است. اميدواريم محققان و پژوهشگران قرآن كريم را مفيد افتد.

كتاب الصوم
آية الله شهيد سيد مصطفى خمينى(ره) دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم تصحيح محمد على رازى زاده (على پور) رجب المرجب ١٤١٢ هـ . ٢٣٢ صفحه بها ١٠٠٠ ريال.

كتاب حاضر كه متنى است استدلالى در صوم در ايّام مبارك ماه رمضان توسط موٌلف شهيد براى مشتاقان تدريس و همزمان با آن نگارش و آماده براى عرضه شده است.

موٌلف محترم با اين كه عمرى را در مباحث حكمت متعالى گذرانيده و از صاحب نظران بنام اين رشته بود امّا در مباحث فقهى از جمله در اين كتاب به گونه اى بحث را پرداخته كه ردپايى از مباحث فلسفى ديده نمى شود. مباحث بسيار ساده و مطابق با عرف و بر اساس واقعيتهاى خارجى تنظيم شده اند. اين در حالى است كه از دايره استدلال خارج نشده است.

اين كتاب از ابتداى مبحث صوم تابخشى از مغطمرات را در بر دارد.

خدا در فلسفه

(برهانهاى فلسفى اثبات وجود بارى)
ترجمه بهاءالدين خرمشاهى تهران موٌسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى ١٣٧٠ ١٨٦ صفحه بهاء ١٢٠٠ ريال.

ادله و براهينى كه در طول قرنها بر وجود خداوند اقامه شده است از خدشه به دور نبوده و غالب آنها به برهان وجوب و امكان بر مى گردد كه آن نيز نهايتاً بر نفى تسلسل لايتناهى و يا بى فرجام مبتنى است. ولى اگر همه برهانهاى فلسفى كلامى و... كه براى اثبات وجود خدا اقامه شده به نوعى خدشه پذير باشد باز بايد آن را از نارسايى
ادله و براهين دانست; زيرا وجود خدا به ادله پيوستگى نداشته تا با بطلان آن خدشه پذيرد. به خاطر همين باور شايد بوده است كه برخى از متكلمين معاصر از جمله پل تيليخ مى نويسد:

(آوردن برهان بر وجود خدا را نه فقط خلاف اقتضاى ادب شرع بلكه الحاد آميز تلقى مى كند.)

در اديان و نيز عرفان وجود خداوند به نحوى قبل از برهان پذيرفته شده است.

كتاب مذكور ترجمه مقالاتى است از: (دائره المعارف فلسفه) پل ادواردز حاوى هشت برهان بر اثبات وجود خدا كه در طى ٢٥ قرن تاريخ فلسفه غرب اقامه شده است. غالباً به چند روايت طرح شده است همراه با نقد و نظرهايى كه بر انگيخته است.

مترجم دانشمند مقالات را با نثرى روان و استوار ارائه كرده و مقدمه عالمانه اى برآن افزوده است.

فصول عمده كتاب عبارت است از: تعاريف و مفاهيم خدا برهان وجودى (هستى شناسى) برهان وجوب و امكان يا جهان شناختى برهان اتقان صنع يا هدف شناختى برهانهاى اخلاقى بر وجود خداوند برهانهاى تجربه دينى بر اثبات وجود خداوند برهانهاى اجماع عام بر وجود خداوند برهان درجات كمال بر اثبات وجود خداوند.

نظام حكومتى و ادارى در اسلام
نوشته باقر شريف القرشى

ترجمه عباسعلى سلطانى بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى ٤٦٤ صفحه بهاء ١٩٠٠ ريال.

از مهمترين فعاليتهاى بشر در طول تاريخ تلاش در جهت برقرارى نظامى شايسته و عدالت گستر در روى زمين بوده است. آيين هاى الهى و مسلكها و مكاتب بزرگ فلسفى و اقتصادى و... هر كدام به سهم خود در اين موضوع مهم نظرات خاص خود را به مردم جهان ارائه كرده اند و در زمينه اجرا نيز با تحولاتى مواجه بوده اند. در عين حال هنوز كه هنوز است مسأله شكل و شيوه حكومت و مبانى و مقدمات آن از مباحث روز انديشه وران علوم انسانى و اجتماعى به شمار مى آيد. كتاب حاضر با توجه به اين ضرورت مباحثى درباره تعريف دولت اركان دولت انواع حكومتها حقيقت حكومت و منابع آن در اسلام خلافت اسلامى تشكيلات دولت اسلامى و تشكيلات ادارى اسلام و... را مطرح و بحث كرده است.
نفقه زوجه در حقوق ايران و مطالعه تطبيقى
حسن فرشتيان مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم سال ١٣٧١ ١٧٦ صفحه. بها ١٢٠٠ ريال.

از مهمترين مسائل حقوق خانواده در دوران زناشوئى و پس از انحلال آن و همچنين در رابطه با فرزندان موضوع: نفقه زوجه است.

گمان مى رفت با پيشرفت علم و فرهنگ و تمدن چنين مسايلى در درون خانواده ها حلّ گردد ولى متأسفانه نه تنها حل نشده كه همچنان يكى از مشكلات مهمّ حقوق خانواده به شمار مى آيد.

موٌلف در اين كتاب كه پايان نامه كارشناسى ارشد حقوق خصوصى وى است تلاش كرده موضوع نفقه زوجه را از جهت تئورى و نظرى تحقيق كند و از جهت كاربردى و عملى نيز راه حلهايى ارائه نمايد.

رؤس مطالب پس از مقدمه مفصل بدين شرح است:

تاريخچه نفقه زوجه نفقه زوجه در ميان اقوام و مكاتب الهى مبنا و ماهيّت حقوقى نفقه زوجه اركان و شرايط نفقه زوجه نفقه زوجه در نكاح موقت ويژگيهاى نفقه زوجه ضمانت اجرايى نفقه زوجه و...

كشف المحجّة لثمرة المهجه
رضى الدين ابى القاسم على بن موسى بن جعفر بن محمد بن طاووس تحقيق الشيخ محمد الحسّون مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم شعبان ١٤١٢هـ . ق . ٣١٩ صفحه بها ١٨٠٠ ريال.

سيد بن طاووس كه دانش و پارسايى او سرمشق ارباب دل و اصحاب يقين است با الهام از قرآن مجيد و سخنان جاويد خاتم الانبياء مشعلى برافروخته كه در هميشه تاريخ و در تاريكترين ادوار آن راهنماى فرزندان اسلام و قرآن خواهد بود.

نسخه شفا بخشى است. وصيتنامه سيد است به فرزند خويش محمد در مرحله اول و سپس به همه امت اسلامى. اين اثر نفيس براى اولين بار در سال ١٣٧٠ هـ . ق. در نجف اشرف به چاپ رسيده و پس از آن در ايران تجديد چاپ شده است; امّا با اغلاط فراوان و چاپ نامطلوب.

محقق گرايى جناب الشيخ محمد الحسّون براى رفع اين كاستى و احياى اين اثر ارزشمند دست به كار تصحيح مى شود. در تحقيق متن بر دو نسخه معتبر خطى اعتماد شده است: نسخه كتابخانه آستان قدس رضوى به خط نسخ در ٩٢ صفحه به خامه محدث نورى(ره) و نسخه كتابخانه آية الله
مرعشى نجفى به خط نسخ محمدبن شمس الدين يحيى بن الجوينى در ١٧٥ صفحه نگارش در شهر حلّه.

محقق محترم دو نسخه فوق را با نسخه چاپ نجف اشرف مقابله كرده و آنچه صحيح و راجح بوده برگزيده و در متن اصلى ثبت كرده است. اختلاف نسخ را در پاورقى يادآور شده است.

آيات روايات اقوال و اشعارى كه در متن آمده است حتى المقدور نشان داده شده است. به ترجمه برخى از اعلام كه مورد نياز بوده اشاره شده است. در پايان فهرستهاى گوناگونى آمده كه بسيار مفيد خواهد بود.

تذكر لازم اين كه: بايسته است محققان محترم درمتنى كه براى مقابله بر مى گزيند تحقيق كافى و وافى بنمايند آن گاه به مقابله با ساير نُسَخ بپردازند. چه بسا اشتباه و خطا در همان متن اصلى باشد كه در نسخه هاى مقابله شده نيز تكرار شده باشد. به عنوان نمونه: در همين متن تحقيق شده كتاب مذكور در صفحه ٢٣٥ اين اشتباه به چشم مى خورد:

مرحوم كلينى نقل مى كند:

(وقتى حضرت على(ع) از جنگ نهروان بر مى گشت مدام از حضرت درباره خلفاى سه گانه پرسيدند. حضرت غضبناك شد و فرمود: سوٌال از موضوع غير مفيدى مى كنيد. در جايى كه موضوع مهمتر از اين هست و آن فتح مصر است. قتل معاويه بن خديج و محمدبن ابى بكر و يا لها من مصيبة.)

براساس اين متن (قتل معاوية بن خديج و محمد بن ابى بكر) معاوية بن خديج و محمد بن ابى بكر هر دو در شمار شهداء محسوب شده اند در حالى كه قضيه اين نيست. معاوية بن خديج قاتل است و محمد بن ابى بكر شهيد. بايد عبارت به اين نحو باشد.

(قتل معاوية بن خديج محمد بن ابى بكر و يالها من مصيبة).

اين اشتباه هم در متن اصلى و هم در دو نسخه اى كه با آن مقابله شده تكرار شده است. اين متن برخى از مترجمان را نيز به اشتباه افكنده است به گونه اى كه مقتولين را سه نفر پنداشته اند: ١ . معاويه ٢ . ابن خديج ٣ . محمد بن ابى بكر! البته برخى همه به اين اشتباه پى برده اند و آن را تصحيح كرده اند.

روشهاى تبليغ و سخنرانى
نوشته: احمد صادقى اردستانى مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم زمستان ١٣٧٠ ٢٨٠ صفحه بها١٠٠٠ ريال.
تبليغ و ترويج دين توسط رسولان الهى به شيوه اى انجام مى گرفته كه مخاطبين مجذوب گفتار آنان مى شده اند. اين به خاطر به كارگيرى شيوه صحيح تبليغ بوده است. به دنبال ابنيا و پيامبر گرامى اسلام بزرگان دين و ائمه معصومين(ع) اين رسالت را به مقتضاى نيازهاى عصر خويش به انجام رسانده اند. در عصر غيبت كبرى اين وظيفه بزرگ بر دوش عالمان و انديش وران گذاشته شده و تاكنون اينان نيز به تناسب و مقتضاى هر عصر از عنصر تبليغ به شيوه هاى موثر همانند: نگاشتن اجوبه ها پاسخ به بدعت گذاران و فرق ضاله تّأليف كتاب سخنرانى و... بهره جسته اند. ولى تبليغ و ابزار آن در عصر حاضر با گذشته بسيار تفاوت دارد.

امروزه بر ماست كه به قدر توانمان به اين امر مهم و اساسى بپردازيم. آرمانهاى دينى هر چند از اصالت ذاتى برخوردار است ولى اگر با ابزار و زبان روز ارائه نگردد بر قلبها نخواهد نشست.

كتاب حاضر گام ابتدايى است كه بهره گيرى بهتر از ابزار جديد و شيوه تبليغ نوين را به مبلغان دين ارائه مى دهد. از آن جا كه هر كارى در قدمهاى اوليه بى نقص نيست اين اثر نيز خالى از اشكال در دسته بندى محتوا و حتى عبارات نيست.اميد اينكه كاستيهاى كتاب در چاپهاى آينده بر طرف گردد.

عناوين محورى كه در اين كتاب به بحث و بررسى گذاشته شده عبارتند از:

نقش عمل مبلغ در كارآئى تبليغ زيان تبليغ بدون علم و آگاهى قاعده تدريج در قلمرو تبليغ رعايت استعدادها و زمينه هاى روانى شرايط زمانى و مكانى تبليغ ويژگيهاى دهگانه ابلاغ رسالت آثار اخلاص در جهت تبليغ شيوه ها و هنرهاى سخنرانى و...

از آغاز تا هجرت سيره رسول الله(ص)
دكتر عباس زرياب خويى انتشارات سروش تهران ١٣٧٠ ٢٠٢ صفحه بها با جلد نرم ١٧٠٠ ريال با جلد زركوب ٢٩٠٠ ريال.

جمعى از صاحب نظران بر آن مى شوند كه سلسله تحقيقاتى در شرح حال و سيره رسول اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) به انجام رسانند تا نيازهاى فكرى و معنوى عصر خويش را پاسخگو باشند. هر يك به سهم خود نگارش بخشى را بر عهده مى گيرد. استاد زرياب خويى نيز به خاطر تخصصى كه در تاريخ اسلام و سيره نبوى دارد عهده دار سيره رسول اكرم(ص) مى شود و اين اثر نفيس حاصل آن تصميم است.
درباره سيره رسول اكرم(ص) تاليفات فراوانى انجام گرفته كه هر كدام از نگاه خاصى داراى ارزش و اهميّت است. امّا از نظر اتقان و استحكام و صحت استناد به چند نوع تقسيم مى گردند:

از تاليفاتى كه مورخان اسلامى از قرن دوّم هجرى تاكنون عرضه كرده اند بر مى آيد كه هر چه مورخين و سيره نويسان از عصر پيامبر(ص) دورتر شده اند گرايشها و عقايد خويش را بيشتر در متون تاليفات نفوذ داده اند و هر چه به عصر پيامبر(ص) نزديكتر بوده اند عناصر و مواد خارجى كمتر در آن به چشم مى خورد. يعنى گرايشهاى فرقه اى كمتر مى شود; امّا گرايشها و تعصبّات قومى و قبيله اى همچنان اثر خود را مى نماياند.

تّأليفاتى كه غير مسلمانان درباره سير پيامبر(ص) نوشته اند كه سرآغاز آن حدود قرن نوزدهم ميلادى است غالباً غرض آلود بوده است; زيرا اكثر آنها يهودى يا مسيحى متعصّب بوده اند كه نمى توانستند حقايق و واقعيات را آن طور كه بوده ببيند و به نگارش درآورند.

از قرن نوزدهم به بعد كه افكار روشنفكرى نزج پيدا كرد و مورخان به كليسا كمتر توجه داشتند و خود را متعبد به دين و وابسته به ماوراء طبيعت نمى دانستند; از اين روى در اين دوران تحقيق در تاريخ دين و ظهور اديان مانند تحقيق در سياست و اقتصاد و وقايع ديگر انجام شد. از اين جا دنيوى ساختن دين و اعتقادات شروع شد. اين همان تاريخ نگرى به حوادث است كه شناخت هر چيز را در تاريخ و گسترش آن مى بيند. در حالى كه يك مورخ بايد هر دو جنبه دين را در نظر بگيرد و آن را در چهارچوب طبيعت و اجتماع انسانى مشمول قوانين زمان و تاريخ و حركت بداند و از جهت الهى بودن و فوق طبيعى بودنش ثابت و لايزال بداند.

مؤلف محترم سعى كرده هر دو جنبه دينى و طبيعى تاريخ پيامبر(ص) را حفظ كند و تا آن جا كه امكان دارد مدلول آيات قرآن و اخبار و مسايل خارق العاده و معجزات و كرامات را توجيه كند و با قوانين طبيعت كه مأنوس همه است تطبيق دهد تا كتاب جنبه تاريخى و عموميّت خود را از دست ندهد و به صورت يك كتاب دينى محض در نيايد. كتاب به عنوان بخش اوّل سيره رسول اكرم(ص) از آغاز تا هجرت را در بر دارد. در پيشگفتار نويسنده در روش خود را در نگرش به تاريخ پيامبر(ص) بيان كرده است.

در اين تحقيق به قرآن به عنوان نخستين و قطعى ترين سند تاريخ زندگانى پيامبر(ص) و سپس به منابع ديگر بويژه سيره ابن هشام و تاريخ طبرى استناد شده است.

از سيره ابن اسحاق مغازى واقدى طبقات ابن سعد انساب الاشراف و... نيز بهره برده
است. بحثهاى كتاب ضمن فشردگى و گزيده بودن بيشتر به صورت نقل آزاد و برداشت و جمع بندى مؤلف از تاريخ ارائه شده است نه به صورت گزارش فنى و مستند; از اين روى بسيارى از مطالب و برداشتها بدون استناد دقيق نقل شده است. پس از پيشگفتار مقدمه اى كه نيمى از كتاب را در بردارد در اوضاع اجتماعى اقتصادى و سياسى مكه به طور خاص و عربستان به طور عام پيش از ظهور اسلام و آمادگى محيط مكه و حجاز براى پذيرش اسلام تحقيق و بررسى شده است.

نيمه دوم كتاب حوادث ظاهرى مربوط به شخصى پيامبر(ص) ازتولد تا بعثت تحت عناوين: بعثت حضرت رسول(ص) كيفيت وحى نخستين گروندگان موانع راه مخالفان پيامبر و حوادث هجرت به بحث نشسته است.

اين اثر باحجم كم و فشردگى در طرح مباحث از اتقان و استحكام در متن و مطالب برخوردار است و قابل استفاده براى همگان.

توفيق مؤلف محترم را در اين كار مهم و اساسى از خداوند بزرگ خواهانيم.

مـطالعات تطبيقى در فلسفه اسلامى
سعيد شيخ ترجمه مصطفى محقق داماد شركت انتشارات خوارزمى تهران ٢٨٧ صفحه بهاء ١٥٠٠ ريال.

مورخان منصف بر اين باورند كه جان مايه اصلى فرهنگ و تمدن غرب از فرهنگ و تمدن يونان است. گرچه ساير ملل همانند مصر سوريه كلده ايران و هندوستان در انتقال و تبادل فرهنگ تّأثير به سزايى داشته اند; زيرا بسيارى از شاخه هاى علوم يونانى نظير: رياضيات فلسفه طبّ و نجوم پس از ترجمه و انتقال به كشورهاى شرقى و اسلامى در دوره رنسانس اروپا به اقصى نقاط مغرب زمين منتقل شده است.

از اين روى مى بينم كه در قرون وسطى آثار دانشمندانى كه غالباً ايرانى بوده اند چون: ابن سينا فارابى و... در دانشگاههاى معتبر اروپا تدريس مى شده است. مايه اصلى ادبى و عرفانى و... را از منابع مشرق و دانشمندان اسلامى برگرفته اند. در داخل جهان اسلام از قرن دوّم هجرى تا قرن پنجم عصر شكوفايى فرهنگ و تمدّن اسلام است. در اين ايّام مكتبها و مشربهاى گوناگون : فلسفه سياسى دينى و ... ظهور و گسترش يافت از جمله: دو نحله معروف اشاعره و معتزله ... ازعوامل شكوفايى فرهنگ اسلام اشتياق بى اندازه اى بود كه در اين دوران به ترجمه و نقل كتب ساير ملل به زبان عربى پيدا شد. در دوران بنى اميّه و بنى عباس بويژه آثار افلاطون ارسطو بقراط و جالينوس ترجمه
شد و در دسترس مسلمانان قرار گرفت.

البته در ترجمه دانشمندان اسلامى دلباخته علوم يونانى نشدند بلكه با استقلال انديشه آن را هضم كردند. مشكلات بر سر راه تبادل و انتقال كه برخاسته از فاصله ميان فرهنگ اسلام و يونان بود با خلاقيّت دانشمندان اسلامى چون: فارابى ابن سينا و... برطرف گرديد. از تلفيق و تركيب علوم بيگانه با فرهنگ و تمدن اسلامى در كليه حوزه ها و رشته هاى علمى مجموعه هاى علمى گرانبارى پديد آمد كه در شكوفاتر شدن تمدن بشرى نقش موثر داشت.

اين روند مخصوصاً در زمينه فلسفه تا زمان صدرالمتألهين كه نظام فلسفى تازه اى تحت عنوان حكمت متعاليه پى ريخت ادامه داشت.

كتاب حاضر تبيين كننده برجسته ترين آراى حكما و متكلمان اسلامى است كه با شيوه بديع از آغاز تا عصر ابن خلدون را بررسى كرده است. مى توان گفت در آن هم تاريخ فلسفه و كلام تطور فلسفه مبتكران اين فنّ... يافت مى شود.

نويسنده با توجه به سابقه كار و تخصص و آشنايى با مكاتب فلسفى شرق و غرب با روش تطبيقى به تبيين محتواى عقايد فلاسفه اسلامى پرداخته است.

رؤس عناوين كتاب بدين شرح است:

معتزله اشعريه منشأ تاريخى و منابع تصوف فلسفه اخوان الصفا كندى ابوبكر رازى فارابى ابن سينا غزالى ابن باجه ابن طفيل ابن رشد ابن خلدون.

شرح عبدالصاحب على المكاسب ١ ـ ٢
سيد محمد مهدى مرتضوى لنگرودى انتشارات مفيد ١٤١١ ١٤١٢.

كتاب مكاسب ساليان سال است كه در حوزه هاى علوم دينى تدريس مى شود. اين كتاب با اين كه سبك و سياق آن به گونه اى است كه نمى تواند كتاب درسى براى طلاب جوان باشد امّا مع الاسف به خاطر عدم تمركز مديريت در حوزه ها براى اين معضل فكرى نشده و همچنان طلاب گرفتار محتوا و نثر سنگين اين كتاب هستند. از اين روى محققان بسيارى تلاش كرده اند كه به گونه اى معضلات آن را حلّ كنند و آن را به فهمها نزديك سازند. البته در اين كار تا اندازه اى موفق شده اند. و برخى متأسفانه بر پيچيدگى آنان افزوده اند.

محقق محترم سعى كرده است كه به گونه مزجى منويات مصنف محترم را شرح كند و براى فهم عبارات و مطالب مرجع ضماير را نشان دهد و در پاورقى عبارات مشكل را توضيح بدهد.

در مجموع شرحى است در خور و كارا براى محصلين علوم دينى و كسانى كه در رشته فقه به تحقيق اشتغال دارند.

نثارات الكواكب على خيارات المكاسب
سيد مرتضى خسروشاهى به اهتمام سيد هادى خسروشاهى چاپ دوّم مركز البحوث الاسلاميه ٤٠٧ صفحه.

از آن جا كه مرحوم شيخ انصارى كتاب مكاسب را براى تدريس ننگاشته بلكه براى انتقال دانستنيهاى فقهى خود به ديگر فرهيختگان نوشته عبارات مشكل و پيچيده و فنى مى باشد. از اين روى پس از عرضه اين كتاب و در دسترس قرار گرفتن آن شرحها و حاشيه هاى متين و متقنى از اساطين فقه و اصول مانند: حاشيه سيد ايروانى نائينى كمپانى و... نگاشته و در دسترس اهل فن قرار گرفته است. البته صاحبان اين حواشى و شرحها تنها به شرح الفاظ و عبارات شيخ نپرداخته اند بلكه در جاى جاى آن به نقد پرداخته اند و سخنى نو در انداخته اند.

كتاب مذكور بخش خيارات مكاسب را در برمى گيرد. درباره ارزش اين اثر سخن سيد داماد موسوى كمارى از علماى تبريز را كه در مقدمه چاپ اول آمده است مى آوريم:

(بحث خيارات و شروط از جمله مباحث مشكل فقه است.)

ويژگى اين حاشيه نسبت به ساير حاشيه ها اين است كه به خوبى از عهده شرح و توضيح نظرات متن برآمده و به گونه اى مقاصد مصنف را تبيين كرده كه ايرادات ساير محشين را نيز پاسخ داده است. در عين حال مشتمل است بر حلّ مشكلاتى كه حاشيه هاى ديگر از آن تهى بوده و بزرگانى همانند: شيخ اعظم انصارى(ره) از حلّ آن عاجز مانده اند. گر چه تمام فضل از آن شيخ اعظم است (الفضل لمن سبق) گواه بر اين مطلب حاشيه هايى است كه بحث شروط و بحث عدم مخالفت شرط با كتاب و سنت و مقتضاى عقد از سوى نويسنده نگاشته شده است.)

استدلال عميق و محققانه براساس روش فقهى و اصولى پيشينيان طرح مباحث مصنف و تعقيب آن نقد بر آراء شيخ و ارائه نظرات جديد و ابتكارى از ويژگيهاى اين شرح شريف است.

اين حاشيه در سال ١٣٧٠ هـ . ق در تبريز چاپ شده و هم اكنون با چاپ بسيار خوب به همت حجة الاسلام والمسلمين سيد هادى خسروشاهى در دسترس همگان قرار گرفته است.