آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢ - معرفى هاى گزارشى

معرفى هاى گزارشى


فلسفه و كلام
ـ شناخت دانش اديان
هانس كليم كيت و ديگران; مترجم: همايون همتى,چاپ اوّل, تهران, نقش جهان, ١٣٨٠, ٢٤٢ص, رقعى.
كتاب حاضر شامل پنج مقاله از همايون همتى و شش مقاله از نويسندگان خارجى است كه عمدتاً از كتاب (دانش نامه نهضت جهانى كليساها) و (دائرةالمعارف دين) زير نظر (ميرچا الياده) استخراج شده و پس از ترجمه براى علاقه مندان حوزه دين پژوهى, پديده شناسى دينى, تاريخ اديان و جامعه شناسى دينى فراهم آمده است. گفتنى است مقالات كتاب حاضر پيش تر در قالب جزوه هاى درسى نگارنده (همايون همتى) در دانشكده الهيات, همچنين برخى مجلات, نظير: نامه فرهنگ و كيهان فرهنگى, به چاپ رسيده است. عناوين برخى مقالات عبارت اند از: (مدخلى بر دين شناسى), ماكس مولر بنيانگذار رشته اديان), (دين شناسى تطبيقى), (نگاهى به دين پژوهى در جهان), (روش تاريخى ـ تطبيقى در مطالعه اديان) و (علم تاريخ اديان).

ـ مقدمه اى بر الهيات معاصر
مترجم: همايون همتى, چاپ اوّل, تهران, نقش جهان, ١٣٨٠, ٢٠٤ص, رقعى.
كتاب حاضر حاوى ١٦مقاله خارجى و دو مقاله داخلى است كه در حوزه كلام جديد يا الهيات نوين به چاپ رسيده است. گردآورنده بر اين باور است كه (پيدايش كلام جديد هرگز از روى تفنن و بوالهوسى نبود بلكه زاييده ضرورت هاى خاص و الزام آورى بود كه فضاى فرهنگى جديد جهان و ناكارآمدى نظريه ها و نظام هاى الهياتى سنتى آن را موكد مى ساخت… در جهان مسيحيت آغاز و بنيانگذارى كلام جديد را از آن (فريدريش شلاير ماخر (١٨٣٢ـ ١٧٦٨) متكلم پروتستانيسم آلمانى مى دانند كه همو بود كه هرمنوتيك يعنى دانش تفسيرشناسى يا فهم شناسى را پايه گذارى كرده). عمده مقالات اين كتاب از (دانش نامه نهضت جهانى كليساها) و (دائرةالمعارف دين) زير نظر ميرچا الياده استخراج شده است.

ـ لطائف الاعلام فى اشارات اهل الالهام
عبدالرزاق بن جلال الدين عبدالرزاق كاشى; مصحح: مجيد هادى زاده, چاپ اوّل, تهران, مركز نشر ميراث مكتوب, ١٣٨٠, ٨٤٤ص, وزيرى.
كتاب حاضر سومين جلد از مجموعه رسائل (عبدالرزاق بن جلال الدين عبدالرزاق كاشى) ٧٣٦ق است كه به اصطلاحات و تعبيرات عرفانى اختصاص يافته است. اين كتاب مشتمل بر ١٦٥٢ لغت و اصطلاح عرفانى و متصوفه است كه به ترتيب حروف الفباى عربى تدوين شده و ذيل هر مدخل توضيحات, شواهد, و اقوال عارفان بزرگ آمده است. كتاب به زبان عربى است و طى چند بخش سامان يافته است. بخش نخست (عمده ترين بخش كتاب) شامل اصطلاحات ياد شده است. در بخش دوم اختلاف مربوط به اصطلاحات در نسخه هاى مختلف بررسى شده است. بخش سوم حاوى ٢٢ فهرست از قبيل: آيات, احاديث, اخبار نبويه, نصوص العرفا, فهرست اشعار, اعلام, اسامى كتب, اماكن, جماعات, و مصادر است.

ـ تحقق عدالت اجتماعى (چالش ها ـ چاله ها ـ چاره ها)
محمدرضا علوى, چاپ اوّل, تهران, آينه آثار, ١٣٨٠, ١٣٩ص, رقعى.
در اين كتاب مباحثى در باب عدالت اجتماعى از ديدگاه اسلام طى سيزده فصل فراهم آمده است. نگارنده با استناد به آيات قرآن كريم و روايات مختلف, ضمن به دست دادن تعريفى از عدالت اجتماعى و راه هاى تحقق آن, علل انحراف از عدالت و برخى ويژگى هاى مجريان عدالت را برشمرده است. علاوه بر آن, وى ديدگاه برخى علماى اسلامى و انديشمندان غربى, نظير: افلاطون, ارسطو, هگل, گورويج و ماكياولى را آورده است. مبحث پايانى كتاب درباره آثار استقرار عدالت در جامعه و برنامه عملى تحقق عدالت اجتماعى است.قرآن, حديث و تفسير ـ تعامل روشمند با قرآن كريم

محمد غزالى, على اصغر محمدى, چاپ اوّل, تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٧٩, ٢٢٨ص, وزيرى.
غزالى از متفكران و انديشوران بيدار و بيدارگر معاصر اهل سنت و از جمله محققان پيشرو در طرح مسائل و مباحث دينى با توجه به عينيت هاى زندگى است. غزالى از چهره هاى برجسته (اخوان المسلمين) بود كه سال ها به دور از مصر و در تبعيد به سر مى برده است. آثار غزالى روشنگرانه و خواندنى است. كتاب (كيف نتعامل مع القرآن) او از آخرين آثار غزالى است كه به گونه گفت وگو با دكتر عمر عبيد حسنه طرح شده و سامان يافته است. چگونگى انس با قرآن, تعامل سازنده و نقش آفرينان با قرآن, ضرورت جامع نگرى به قرآن مفهوم نسخ در قرآن, اعجاز علمى قرآن, جايگاه تفسير مأثور, ضوابط تفسير, فهم قرآن در قرن هاى آغازين, قرآن و علم و… از جمله مباحث مطرح شده در اين گفت وگو است.

ـ كشف المعانى فى المتشابه المثانى
بدرالدين ابن جماعه, تحقيق: مرزوق على ابراهيم, چاپ اوّل, رياض, دار الشريف للنشر والتوزيع, ١٤٢٠, ٤٩٤ص, وزيرى.
بدرالدين ابن جماعه از عالمان و قرآن پژوهان قرن ششم هجرى است. آثار او در تعليم و تربيت, كلام و علوم قرآنى برجسته و بلند آوازه است, (كشف المعانى) وى در تبيين و تفسير آيات متشابه به معنى آيات مكرر به لحاظ مضمون و يا الفاظ است و نه (متشابه) در مقابل (محكم). در اين موضوع از جمله آثار سودمند و خواندنى محقق كتاب را براساس تنها نسخه موجود آن بازخوانى كرده و كوشيده است متنى منقح و به دور از تصحيف و تحريف ارائه دهد. محقق تلاش كرده است تا با مراجعه به تفاسير و كتاب هاى اسباب النزول و علوم قرآن به متن استوار دست يابد او در پانوشت ها جايگاه آيات را به دقت نشان داده و برخى از واژه هاى دشوار يا صعب را توضيح داده است. افزون بر آنچه ياد شد در مقدمه اى بلند از شرح حال, آثار استادان و شاگردان ابن جماعه و نيز موضوع و اهميت كتاب و چگونگى تحقيقش از كتاب سخن گفته است.

ـ المستشرقون والحديث النبوى
محمد بهاءالدين, چاپ اوّل, دارالنفائس, اردن, ١٤٢٠, وزيرى.
پژوهش هاى خاورشناسان درباره علوم اسلامى و متون كهن از جهات زيادى قابل بحث و بررسى است. ارزيابى آنچه آنان انجام داده اند و نشان دادن فراز و فرود كارهاى آنان از يكسو سر از ناسره كارهاى خاورشناسان را خواهد نمود. از سوى ديگر چرايى و چگونگى تلاش هاى آنان و هدف گيريشان از پژوهش ها را تا حدى برخواهد نمود. مؤلف در اين كتاب, نگاه مستشرقان به حديث را در شش فصل گزارش كرده است: در فصل اوّل از پژوهش هاى مستشرقان درباره حديث و چرايى پرداختن آنها به اين موضوع بحث كرده است.
در فصل دوم ديدگاه خاورشناسان را درباره تدوين حديث, آغاز تدوين و مسائل مرتبط با آن باز گفته است.
چگونگى داورى هاى خاورشناسان درباره سند حديث در فصل سوم به بحث نهاده شده است و فصل چهارم عهده دار بحث از ديدگاه هاى خاورشناسان است. درباره متن حديث و نقد متن از ديدگاه محدثان. در فصل پنجم مؤلف از بررسى ها و ديدگاه هاى مستشرقان درباره رجال حديث سخن گفته و بالاخره در واپسين فصل كتاب برخى شبهات مستشرقين را طرح كرده و بدان ها پاسخ داده است. كتاب آقاى دكتر محمد بهاءالدين كتابى است سودمند و خواندنى.

ـ آشنايى با نهج البلاغه
حميدرضا شيخى, چاپ اوّل, تهران, سمت, ١٣٨٠, ٣٤٤ص, وزيرى.
كتاب شامل مباحثى درباره (نهج البلاغه) است كه در قالب سه بخش اصلى ويژه دانشجويان رشته الهيات در مقطع كارشناسى منتشر شده است. بخش نخست ذيل عنوان (خطبه ها) اين موضوعات را شامل مى شود: توحيد و نبوت و وصف جاهليت, اسلام, ايمان و كفر, تقوا و تقواپيشگان, دنيا و آخرت و عبرت از روزگار, ياد مرگ, زهد و زاهدان, قرآن و سنت, شرايع و احكام, اهل بيت پيامبر(ص), شخصيت على(ع) از زبان خود, خوارج و نظاير آن. بخش دوم شامل متن عربى, ترجمه فارسى و شرح مختصرى از ٩نامه حضرت على(ع) به معاويه, اشعث ابن قيس, عبدالله بن عباس, طلحه و زبير و ديگران است. در بخش سوم ١٦٥ سخن كوتاه از امام على(ع) همراه با ترجمه فارسى و شرح كوتاه آن آمده است. فقه و حقوق
ـ مبانى فقهى و حقوقى جرائم و تاديب كودك
منصور فرقانى, چاپ اوّل, تهران, انجمن اوليا و مربيان جمهورى اسلامى ايران, ١٣٨٠, ٢٨٨ص, رقعى.
كتاب در سه بخش, حاوى مباحثى در باب حقوق جزايى كودك از ديدگاه اسلام است. مؤلف بر آن است با بررسى و ارزيابى مبانى فقهى و حقوقى هريك از جرايم و تخلفاتى كه كودك مرتكب مى شود, روش هاى پيش گيرى از آن را ـ با استناد به آيات قرآن و احاديث ـ بيان كند. براى اين منظور در بخش اول, ذيل عنوان (جرم و تاديب) نخست تعريفى از جرم فراهم مى آيد, آن گاه به سوابق تاريخى جرم شناسى و برخى نظريات قانون مدنى دنيا درباره مجازات كودك اشاره مى شود. تنبيه و تاديب كودك, حديث رفع القلم عن الصبى و بلوغ كودك عناوين فصل هاى اين بخش است. بخش دوم با عنوان (بزهكارى كودك) به بررسى چهار انحراف كودكانه يعنى (كذب), (سب (ناسزاگويى و دشنام)), (غيبت) و (قمار) اختصاص دارد كه طى آن, با استناد به احاديث و روايات حرمت هريك بيان مى گردد. در بخش سوم نيز مؤلف انواع كيفر كودكان, نظير: حد, تعزير, كيفر سرقت, كيفر قذف, كيفر لواط كودك, و كيفر زناى كودك را شرح مى دهد. تاريخ و شرح حال ـ سقيفه: بررسى نحوه شكل گيرى حكومت پس از رحلت پيامبر(ص)
مرتضى عسكرى; به اهتمام: مهدى دشتى, چاپ اوّل, تهران, كنگره, ١٣٨٠, ٢١٦ص, رقعى.
مؤلف در اين كتاب,با اشاره به آياتى از قرآن كريم به واقعه (سقيفه) و چگونگى انتخاب ابوبكر ياد كرده چگونگى شكل گيرى آن را بررسى مى كند. ديگر مطالب كتاب ذيل اين عناوين به چاپ رسيده است: نظر و داورى صحابه پيامبر(ص) درباره بيعت با ابوبكر, نحوه برخورد دستگاه خلافت با مخالفان خارج از مدينه, نحوه برخورد دستگاه خلافت با مخالفان داخل مدينه, جنگ اقتصادى با اهل بيت(ع), حضرت زهرا(س) در بستر بيمارى, وضع سرزمين هاى اسلامى و عملكرد ائمه(ع), وضعيت ابوبكر و خلافت عمر, وضع حكومت در زمان عمر, دوران خلافت عثمان, قيام مردم بر عثمان و نقش على(ع) معروف به (شقشقيه) به چاپ رسيده است. ـ شرح حال, آثار و مقام عرفانى كميل بن زياد نخعى از اصحاب…
قدرت اللّه خياطيان, چاپ اوّل, تهران, سازمان تبليغات اسلامى, شركت چاپ و نشر بين الملل, ١٣٨٠, ٢٧٤ص, وزيرى.
اين كتاب دربرگيرنده شرح حال, مقام و منزلت كميل بن زياد نخعى (٨٢ق) از اصحاب برجسته حضرت امام على(ع) است كه در سه بخش فراهم آمده است. بخش نخست, شامل شرح حال كميل (تولد تا شهادت وى در سال ٨٢هجرى) است. در بخش دوم, آثار كميل معرفى مى شود كه شامل چندين حديث, وصيت, دعاهاى مربوط به حضرت على(ع) و شرح مختصر دعاهاست. در بخش سوم, مقام عرفانى كميل از منظر علما و عارفان بازگو مى شود. ـ معارف عاشورا (درس ها و پيام ها)
على سعيدى, چاپ اوّل, تهران, اميركبير, ١٣٨٠, ٢٢٠ص, رقعى.
نوشتار حاضر شرحى است از علل شكل گيرى حماسه عاشورا و تبيين اهداف و آرمان هاى آن كه براساس سخنان امام حسين(ع) و در قالب (درس و پيام) تدوين يافته است. مباحث كتاب به اين قرار است: تبيين مرز بين نظام الهى با حكومت خلافتى, توجه دادن جامعه به نقش رهبرى دينى و ويژگى هاى آن, تبيين نقش و رسالت مردم در نظام دينى, احيا و تحقق فريضه امر به معروف و نهى از منكر, آزمون انسان ها و تفكيك مؤمنان از مسلمان نمايان, تقدم دين و حفظ اصول بر مال و جان, جريان شناسى انحراف, حفظ حريم ها و قداست ها, تبيين راه و الگوى حقگرايى, الگودهى احيا, و اقامه نماز, هدف گيرى ارزشى و تكاملى اصلاحات, ترسيم الگوى رسالت زن مسلمان, ترسيم چهره وفاداران به دين و رهبرى, تعيين معيارهاى خواص غيرمتعهد و ترسيم چهره زيباترين نوع مرگ. ـ يادنامه آيةاللّه استاد سيد علينقى امين
به اهتمام: احمد نيكوهمت, چاپ اوّل, تهران, دستان, ١٣٨٠, ٤٥٨ص, وزيرى.
كتاب حاضر مشتمل بر مقالاتى درباره (سيد على نقى امينى) (١٢٩٧ـ١٣٧٩ش) است كه به مناسبت يادبود نامبرده نگاشته شده است. گفتنى است سيد على نقى امينى از چهره هاى علمى و ادبى ايران است كه بالغ بر سى جلد كتاب و يك صد مقاله از وى منتشر شده است. عناوين برخى از مقالات كتاب بدين قرار است: پايگاه والا و مقام معنوى آيةاللّه امينى; زندگى نامه آيةاللّه امينى; كتاب شناسى آيةاللّه امينى; آيةاللّه امينى و حافظ; نگاهى اجمالى به شرح دعاى كميل و علم اعداد و ماده تاريخ سرايى. ـ چهره هاى ادبيات كودك و نوجوان; محمدرضا سرشار (رضا رهگذر)
على كاشفى خوانسارى, محمدسادات اخوى, چاپ اوّل, تهران, روزگار, ١٣٨٠, ١٤٢ص, وزيرى.
در اين شماره از مجموعه (چهره هاى ادبيات كودكان و نوجوانان) معرفى و بررسى آثار (محمدرضا سرشار (رضا رهگذر)) با اين مشخصات فراهم مى آيد: زندگى نامه اجمالى, فهرست آثار يا داستان هاى او, مصاحبه با رهگذر در باب زندگى و فعاليت ادبى وى, درج نمونه اى از آثار و سرانجام نقد و نظر آثار, به ويژه داستان هاى (رضا رهگذر). ـ چهره هاى ادبيات كودك و نوجوان: مصطفى رحماندوست
على كاشفى خوانسارى, پدرام پاك آيين; با همكارى: آرزو انوارى و ديگران, چاپ اوّل, تهران, روزگار, ١٣٨٠, ١٣٦ص, رقعى.
در شماره چهارده از مجموعه (چهره هاى ادبيات كودكان و نوجوانان) فعاليت ادبى (مصطفى رحماندوست) با اين مشخصات بررسى مى شود: زندگى نامه, فهرست آثار, مصاحبه درباره احوال و آثار نامبرده, نمونه آثار و معرفى, بررسى و نقد اجمالى آثار مصطفى و رحماندوست. ـ تاريخ پوشاك ايرانيان (از ابتداى اسلام تا حمله مغول)
محمدرضا چيت ساز, چاپ اوّل, تهران, سمت, ١٣٨٠, ٦٣٢ص, وزيرى.
در اين مجموعه دو جلدى, ويژگى هاى پوشاك ايرانيان از ورود اسلام به ايران تا پايان حكومت زنديه به تفصيل بيان مى شود. كتاب حاضر جلد اول از اين مجموعه است كه به معرفى پوشاك ايرانيان از ابتداى ورود اسلام به ايران تا حمله مغول اختصاص دارد. اين مطالب در يك مقدمه و سه فصل سامان يافته است. در مقدمه كتاب ضمن مرورى بر پوشاك در دوره ساسانى به سوابق تاريخى پوشاك اشاره مى شود افزون بر آن انواع پوشاك ايرانيان در ادوار بعدى به ويژه دوران عباسيان معرفى مى گردد. در فصل اول, اطلاعاتى درباره پوشاك ايرانيان از ابتداى اسلام تا پايان حكومت بنى اميه (١٣٢ق) فراهم آمده است. از اين دوره, به سبب تسلط عنصر عربى بر بسيارى شؤونات اجتماعى و فرهنگى به ويژه تأثير آن بر پوشاك و لباس, با عنوان (لباس عربى ـ ايرانى) سخن رفته است. در اين فصل لباس پيامبر اكرم(ص) در هنگام جنگ و غير جنگ, همچنين لباس دوران خلفا (از خلفاى راشدين تا پايان حكومت اموى ١١ـ ١٣٢ق) بررسى شده است. در فصل دوم: انواع پوشاك از ابتداى حكومت عباسيان (١٣٢ق) تا روى كار آمدن تركان مطرح مى شود.اين فصل در دو قسمت تدوين شده است: حكومت عربى ـ ايرانى عباسيان و حكومت هاى ايرانى در شرق. فصل سوم به معرفى پوشاك دوران تسلط حكومت هاى ترك در ايران ـ يعنى غزنويان, سلجوقيان, خوارزمشاهيان ـ اختصاص دارد. از اين دوره به سبب تسلط عنصر ترك و امتزاج آن با فرهنگ ايرانى, با عنوان لباس ايرانى ـ تركى ياد شده است. در انتهاى كتاب اشكال ٥٠٧ نوع پوشاك مربوط به دوره هاى ياد شده ضميمه شده است. ـ تاريخ تحليلى صد سال سينماى ايران
غلام حيدرى با همكارى محمد تهامى نژاد و ديگران, چاپ اوّل, تهران, دفتر پژوهش هاى فرهنگى, ١٣٨٠, ٢٤٠ص, وزيرى.
كتاب حاضر شامل هشت مقاله در زمينه سينماى ايران است كه به مناسبت يك صدمين سال سينماى ايران گردآورى شده است. مقالات مذكور عمدتا به نقد, تفسير و تحليل نخستين فيلم هاى ايرانى تا عصر حاضر, همچنين معرفى نهادها و نشريات سينمايى مربوط مى شود. در پايان كتاب اسنادى از تاريخ سينماى ايران و تصاويرى از برخى فيلم هاى ايرانى به چاپ رسيده است. عناوين مقالات عبارتند از: دوره قاجار: مظفرالدين شاه و ميرزا ابراهيم خان عكاس باشى; در فاصله دو كودتا (١٢٩٩ تا١٣٣٢); دهه سى: تولد دوباره; دهه چهل: رؤياى شيرين و شكست; موج, مرجان, خارا (١٣٥٧ـ١٣٤٨); دو دهه آخر از سده اول (١٣٧٩ـ ١٣٥٨); مجله هاى سينمايى, از آغاز تا امروز و كانون هاى فيلم در ايران. ادبيات

ـ صداى رويش خيال: نگاهى تازه به انديشه و شعر اقبال همراه با گزيده اى از بهترين اشعارمهدى محبتى, چاپ اوّل, تهران, زهد, ١٣٨٠, ٣٥٢ص, وزيرى.
در مبحث آغازين كتاب (جهان نگرى اقبال) موضوع دين و دنياى مدرن و نوگرايى دينى به اجمال بررسى مى شوند و در پى آن, نويسنده, نگاه جديد (اقبال لاهورى) را با دو نكته خاطرنشان مى كند: (اقبال حرف هايى براى بازسازى جامعه اسلامى دارد) و (او توان نقد و جرح و تحليل و تعديل كشاندن تمدن غربى را داراست). مقوله بعدى كتاب كه به انسان شناسى اقبال مربوط مى شود, اين مختصات را در بر دارد: انسان و خودى, انسان و جهان, انسان و شدن (مرگ و جاودانگى), انسان و خدا, انسان و تقدير, انسان و آرزو (انگيزه), انسان و عشق, انسان و ايمان, انسان و اختيار, انسان كامل و انسان و جامعه. در قسمت ديگر كتاب, ويژگى هاى شعر اقبال و اختصاصات سبكى او بررسى شده آثار شعرى او معرفى مى گردد; سپس برگزيده اى از اشعار او فراهم مى آيد. در انتهاى كتاب زندگى و آثار اقبال به اختصار بررسى شده است.