آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - معرفيهاى اجمالى

معرفيهاى اجمالى



در آمدى به تحقيق در اهداف و مقاصد سوره هاى قرآن كريم
عبد الله محمود شحاته. ترجمه و نگارش سيد محمد باقر حجتى. (تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٦٩). ٦٢٠ص, وزيرى.
پژوهشهاى قرآنى و تفسيرى اينك - سپاس خداى را - در حال گسترش و ژرفا نگرى است. اين حركت ميمون اگر بيشترين توجه را به ابعاد نا شناخته اين كتاب عظيم داشته باشد, بس سودمند و كارآمد خواهد بود و در آشنا ساختن مسلمانان با معارف آفتابگون و حقايق درياوار آن, نقش بسزايى خواهد داشت.
استاد سيد محمد باقر حجتى سالهاست كه سختكوشانه در معارف قرآنى قلم زده و آثار سودمندى را در علوم قرآنى تأليف و يا ترجمه كرده اند.
آنچه اينك به معرفى آن مى پردازيم, ترجمه و نگارش كتاب اهداف كل سورة و مقاصدها فى القرآن الكريم, نگاشته عبدالله محمود شحاته از نويسندگان و تفسير پژوهان معاصراست.
موضوع كتاب, هدف و يا هدفهاى محورى سوره هاى قرآن كريم است. اين بحث با اينكه بحثى سودمند و راهگشا و انديشه برانگيز است ; اما تاكنون آثار درخورى درباره آن فراهم نيامده است.البته برخى ازمفسّران, از جمله علامه طباطبايى, شيخ محمود شلتوت, شيخ محمد عبده و سيد قطب در آغاز تفسير سوره ها, اشارات سودمند و كارآمدى به اين مبحث داشته اند و از پيشينيان بايد از كتاب گرانقدر بصائر ذوى التمييز فى لطائف الكتاب العزيز نام برد.
كتاب با مقدمه اى از مؤلف در اهميت و پيشينه اين بحث مى آغازد و با تبيين و توضيح اهداف سوره بقره ادامه مى يابد. اين اثر تا سوره جاثيه پيش رفته است و در تمام فصلها در ضمن بحث از هر سوره اى به خطوط اصلى و هدفهاى محورى آيات و سوره ها, اشاره هاى سودمند و كارامدى شده است. مثلاً در سوره رعد, پس از مقدمه, اين عناوين آمده است: موضوع سوره رعد, ادله الوهيت در سوره رعد, هماهنگى و آرايش هنرى در سوره رعد. و در سوره حج نيز اين عناوين: نشانه هاى شدت و سطوت در سوره حج, بخشها و مجموعه ها در سوره حج, حكمت نامگذارى سوره حج, اهداف اجمالى سوره حج. و در سوره زمر اين عناوين: ادله توحيد, سايه آخرت در جوّ[كذا] سوره زمر, بخشهاى پنجگانه سوره زمر, توحيد, و آفرينش انسانها و حالات آنان, مظاهر قدرت, مناقشه هاى گوناگون, خداى يگانه و اندرخور عبادت نه آلهه و ….
پايان بخش كتاب فهرستهاى فنّى آن است; فهرست اعلام, مكانها, كتابها وشعرها. به هر حال كتاب مزبور اثرى است خواندنى وماندنى. سعى مؤلف و مترجم مشكور باد. الأربعون حديثاً فى فضائل امير المؤمنين و سيدة نساء العالمين
- صلوات الله وسلامه عليها - برواية عائشه
احمد المحمودى. (بيروت, مؤسسة البلاغ, ١٤١٠). ٢٠٨ص, وزيرى.
بخش عظيمى از آثار و نوشته هاى محققان اسلامى را كتابهايى تشكيل مى دهند كه با عنوان اربعين نگاشته شده است. (رك: الذريعة, ج١, ص٤٠٩ - ٤٣٤).در اين گونه آثار, مؤلفان چهل حديث را برگزيده و به شرح و تفصيل آنهامى پردازند. موضوعات اين آثاربراساس بينشها و نگرشهاى مؤلفان گوناگون است ; از جمله جديدترين اين آثار, كتاب ياد شده است كه با آهنگ تبيين و عرضه گوشه اى از فضايل و مناقب والاى على -ع- و فاطمه اطهر -س- تدوين يافته است.
مؤلف, كتاب را با مقدمه اى در شخصيت اميرالمؤمنين-ع- وفاطمه زهرا-س- مى آغازد و آنگاه با عرضه روايات ادامه مى دهد. از مجموعه چهل روايت متن - كه هر كدام منقبت و فضيلتى را دربردارند - بيست روايت درباره على -ع- و بيست روايت درباره حضرت صديقه طاهره است. كليه روايات از منابع مهم و معتمد عامّه و به روايت عايشه است. مؤلف در تأييد و توضيح روايات, احاديث ديگرى نيز از طريق وى و از طرق ديگر آورده است كه بدين سان به ١٢٥ روايت رسيده است. در پا نوشتها نيز مطالب مفيدى در توضيح و تكميل مطالب متن آمده كه در مجموع, كتاب را سودمند تر كرده است.
پايان بخش كتاب فهرستهاى فنّى و بسيار گوياى كتاب است ; مانند فهرست آيات,احاديث, اشعار, اعلام, امكنه و مصادر. حروفچينى, چاپ و تجليد كتاب در نهايت نفاست و زيبايى است. تصنيف غررالحكم و دررالكلم
تحقيق مصطفى درايتى. (چاپ اول: قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٦٩). ٥٦٢ص, وزيرى.
غررالحكم و دررالكلم مجموعه اى است از كلمات قصار و حكمتهاى گهربار حضرت على -ع- كه شامل حدود ١٢٠٠٠ حديث كوتاه است. مؤلف بزرگوار كتاب در مقدمه آن نوشته اند:
آنچه مرا به فراهم آوردن اين كتاب بر انگيخت, افتخارى است كه ابو عثمان جاحظ در جمع آورى صد كلمه بدان دست يافت ; ولى موجب بسى شگفتى است كه اين مرد با آن كه علاّمه روزگار خود بوده و در دانش وبينش, يگانه عصر خويش به شمار مى آمده و به سرچشمه هاى كلمات و گفتارهاى امام -ع- نزديكتر بوده است ; چسان عظمت و والايى ديگر كلمات امام -ع- بر وى پوشيده مانده و از آن همه سخنان بيشمار به اندكى بسنده كرده است. من با اين كه خود را شايسته اين ميدان نمى دانم, از گفتار آن حضرت اندكى از بسيار را جمع كردم و آنها را بر اساس حروف الفبا مرتب ساختم و اسانيد كلمات را براى اختصار افكندم و آخر كلمات را به خاطر تمايل ذوقها به سجع, مسجّع قرار دادم و آن را غررالحكم و دررالكلم ناميدم. (غررالحكم, مقدمه).
غررالحكم هميشه مورد توجه عالمان و محققان و محدثان بوده است ; از اين رو برخى از عالمان آن را شرح كرده و برخى به ترجمه اش همت گماشته اند. (شرح غررالحكم, ج١, ص٥). آنچه اينك مورد گفتگوست, رده بندى گسترده مجموعه روايات غررالحكم است كه در ضمن شش عنوان كلى (عقايد, اخلاق, سياست, اقتصاد, عبادت و مسائل اجتماعى) تدوين يافته است. هر يك از عناوين كلى در ابواب و فصولى تفصيل يافته اند و بدين سان دامنه بهره رسانى كتاب گسترش يافته است.
در عنوان بندى كلى موضوعات, جنبه هاى غالبى آنها در نظر گرفته شده است; مثلاً (احسان) در زير عنوان (اخلاق اقتصادى) آمده است كه به نظر محققان با اين عنوان هماهنگتر است تا با عناوين (اجتماعى و اخلاق). متن كتاب بر اساس چاپ مرحوم ارموى تنظيم شده و براى اطمينان بيشتر با نسخه چاپ نجف نيز مقابله شده است. تمام روايات به شرح آقا جمال خوانسارى ارجاع داده شده است تا خواننده بتواند به سهولت از شرح وى نيز بهره گيرد. همچنين هيچ روايتى تقطيع نگرديده است تا جستجو گران را منبعى مستقل و كارامد باشد.
كتاب مقدمه اى دارد كه در ضمن آن از اهميت كتاب و شرح حال مؤلف آن سخن رفته است. افزون بر فهرست ابتداى كتاب كه عناوين كلى يا د شده و زير عنوانهاى آنها را به همراه دارد, در پايان نيز فهرست دقيق الفبايى تنظيم شده است, تا اگر جستجوگرى با توجه به اين فهرست به مطلوب دست نيافت, به آسانى از آن فهرست بهره گيرد ; مثلاً اگر جايگاه (احسان) را در عناوين ياد شده نيافت, مى تواند به فهرست پايانى مراجعه كند و روايات مربوط به آن را در حرف (ح) با تمام زير عنوانها ببيند.
فهرستى دقيق و كارامد نيز از لغات مشكل تنظيم شده و پس از ترتيب الفبايى به عربى و فارسى توضيح داده شده است. اين واژه ها در متن با يك ستاره مشخص شده اند. دراسات فى ولاية الفقيه و فقه الدولة الاسلامية
نگارشهاى فقهى با نگرش حكومتى و در جهت تبيين نظام سياسى اسلام گواينكه از پيشينه اى كهن بر خوردار است; اما پر برگ و بار نيست. در مجموعه آثار مدوّن فقهى عالمان و فقيهان اهل سنّت به مجموعه هايى بزرگ با نگرشى تقريباً جامع و شامل در اين زمينه توان دست يافت. امّا در ميان آثار فقهى شيعه چندان مجموعه هايى مستقل و با نگرشى همه جانبه در اين مبحث وجود ندارد. (براى سير اين بحث در شيعه بنگريد به مقدمه ترجمه جلد اوّل كتاب مورد گفتگو). به هر حال, آنچه اينك به معرفى اجمالى آن مى پردازيم, اولين اثرى است كه در جريان فقه شيعى, (فقه حكومتى) را بدين گستردگى به ميدان اجتهاد و استنباط كشانده و به بحث و بررسى پرداخته است. اين اثر در مجموعه آثار فرهنگ اسلامى, گسترده ترين, عميقترين و جامعترين كتابى است كه مباحث حكومتى را با توجه به جريانهاى فقهى مختلف باز كاوى كرده و مدوّن ساخته است.
از اين مجموعه پيشتر دو مجلّد نشر يافته و آنچه اينك مورد گفتگوست, جلد سوّم آن است ; شامل مباحث مهم منابع مالى دولت اسلامى كه با بحث زكات و صدقات مى آغازد و با بحث خمس ادامه مى يابد. بحثهاى كلّى اين دو عنوان تا آنجا كه به بحث حكومت و دولت مربوط شده است, در اين كتاب آمده و مباحث ريز فرعهاى اين دو بحث به كتابهاى الزكاة و الخمس ارجاع داده شده است.دراين دوبحث نكته نگريها و باريك بينيهاى فراوانى توان يافت ; به ويژه در بحث مصرف خمس و حكم آن در زمان غيبت كه بسيارخواندنى است.
در فصل سوم به تفصيل ازاراضى مفتوحة عنوة و اسيران بحث شده و در پرتو اين بحث, مفهوم دقيق غنيمت و چگونگى آن در زمان پيامبر روشن شده است.
در اين بحث نيز به مسائل تازه و مستحدثه اى توجه شده و نكات سودمند و ارجمندى مطرح گشته است. در بحث چهارم مسأله فىء و انواع آن در پرتو تفسير عالمانه آيات ششم و هفتم سوره حشر به گستردگى به بحث و بررسى نهاده شده است و در ادامه آن از جزيه و خراج و مسائل مربوط به آن به گونه اى مستوفى بحث شده است.
مؤلف محقق كه به گفته آيت الله محمدى گيلانى( تبلور عينى شيخ الطائفه در اين عصرند) (احتكار و قيمت گذارى, ترجمه و تقرير آيت الله محمدى گيلانى, ص٤) در تمامى فصول بر شيوه آن بزرگوار رفته و با حوصله و دقت شگرفى, تمام متون فقهى و روايى فريقين را كاويده و در عرضه مطالب غالباً به سير تاريخى مباحث توجه كرده و از اين رهگذر در اين مجلّد و مجلّدات گذشته به نتايجى نايل آمده اند كه در جريان فقه شيعى بى نظير است.
اين جلد به همت انتشارات دارالفكر در قم چاپ و نشر شده است. اميد است جلد چهارم آن كه ادامه بحث منابع مالى دولت اسلامى و فهرستهاى فنّى كتاب را شامل خواهد بود, به زودى منتشر شود. شرح المنظومة
حاج ملا هادى سبزوارى. تصحيح و تعليق حسن حسن زاده آملى. (نشر ناب, ١٣٦٩). ج١, بخش منطق, وزيرى.
حاج ملا هادى سبزوارى از فيلسوفان و عارفان بزرگ قرن سيزدهم هجرى است كه آثار گرانقدروى يكسره ژرف و استوار و معروف است.
در ميان آثار حاج ملا هادى سبزوارى, منظومه و شرح آن از جايگاه بلندى بر خورداراست. سالهاست كه اين كتاب عظيم, متن درسى فلسفه حوزه هاى علوم اسلامى است. استاد سيد جلال الدين آشتيانى درباره منظومه نوشته اند:
اين اثر نفيس مشتمل بر يك دوره منطق و فلسفه به نحو اختصار, بلكه برزخ بين تفصيل واجمال است. مؤلف, در ابتدا يك دوره منطق و فلسفه را در سلك نظم كشيده و بعد خود به آن شرح نوشته و بعد از شرح به قسمت حكمت آن حواشى نوشته است. اين كتاب به واسطه اشتمال بر نظم, پيچيده و معقداست. حكيم سبزوارى از قرار اظهار خود, شرح منظومه را در عنفوان جوانى تأليف نموده است. اين كتاب منتخبى است از كتاب اسفار و ساير آثار آخوند ملا صدرا كه اغلب عبارت آن را مى توان در مواضع مختلف اسفار و ساير كتب آخوند نشان داد. (مجموعه رسائل فيلسوف كبير حاج ملاهادى سبزاورى, با تعليق و تصحيح و مقدمه سيد جلال الدين آشتيانى, انجمن اسلامى حكمت و فلسفه ٌ ايران , ١٣٦٠, ص٤٦).
چاپ منقح و چشم نواز اثرى بدين سان ارجمند و گرانقدر, تلاشى است سودمند و ستودنى. آنچه اينك عرضه شده, بخش منطق آن است كه محقق محترم آن پس از مقابله نسخه هاى خطّى متعدد با نسخه چاپى, آن را در اختيار استاد علامه حسن حسن زاده آملى - كه از استادان مسلّم فلسفه در حوزه علميه قم هستند - نهاده است. استاد, متن تصحيح شده را با نسخه هايى ديگر و با چاپ ناصرى و مظفرى نيز مقابله كرده و حواشى محققانه و روشنگرانه بر شرح حاجى سبزوارى نگاشته اند.
افزون بر آنچه ياد شد, منابع برخى از اقوال متن را استاد حسن زاده آملى استخراج كرده و نشان داده اند و موارد با قيمانده را نيز آقاى طالبى منبع يابى كرده و آورده است.
فهرست آيات, روايات, اعلام, منابع و موضوعات در پايان كتاب آمده است. فهرست موضوعات كتاب به زبان عربى است ; شايسته بود مقدمه كتاب نيز به عربى نگاشته مى شد و ازنسخه هاى مورد مراجعه و چگونگى مقابله و تصحيح سخن مى رفت.
اميداست ساير متون درسى فلسفى در حوزه هاى علوم دينى با تصحيح حضرت استاد احياء و منتشر شود. گفتنى است بخش حكمت و شرح منظومه نيز به زودى منتشر خواهد شد. تحقيق حول ابن عباس و مكانته فى التفسير و المعارف الاخرى
محمد باقر حجتى. (بيروت, دار الروضة, ١٤١٠). ٢٢٢ص, وزيرى.
در جريان تفسير نگارى, ابن عباس جايگاه بلندى دارد. او در كودكى ملازم و مصاحب پيامبر بود. پيامبر روزى اورا در آغوش كشيد و دست به سينه او نهاد و فرمود: اللهم فقّهه فى الدين و انتشر منه. (سفينة البحار, ج٢, ص١٥٤ ; الاتقان, ج٤, ص٢٣٤). ابن عباس از شاگردان نامدار حضرت على -ع- بود و به اين شاگردى مباهات مى كرد و بارها آن را به ديگران ياد آور مى شد. (خلاصة الاقوال, ص٥١).در منابع شرح حال نگارى و در آثار و روايات, از ابن عباس به (ترجمان القرآن), (فارس القرآن), (حبر الأمّة ), (رئيس المنتشرين) و (شيخ المفسرين) ياد شده است. (ص٤٩ - ٥١). پژوهش و بررسى درباره شخصيت ابن عباس و تأثير اين مفسّر گرانقدر در جريان فرهنگ اسلامى, سودمند خواهد بود و كارامد. برخى از محققان از نگاههاى گوناگون به جايگاه وى پرداخته اند. (عبدالله بن عباس: حبر الأمّة و ترجمان القرآن, مصطفى سعيد الخن ; عبدالله بن عباس: علمه و تفسيره و منطقه و ورعه, السيد على العلاّمه الفانى ; ابن عباس و أموال البصرة: دراسة و تحليل, جعفر مرتضى عاملى.)
آنچه اينك به معرفى اجمالى آن مى پردازيم, پژوهشى مفصل در جايگاه ابن عباس در معارف اسلامى و به ويژه در زمينه تفسير است.
مؤلف, كتاب را با مقدمه اى كوتاه در چگونگى اين تحقيق آغاز كرده و با گزارش نام, نسب و زادگاه ابن عباس ادامه داده است. فصل ديگر عهده دار تبيين جايگاه ابن عباس است در ديدگاه پيامبر و در فصل سوم از استاد ابن عباس در تفسير و حديث سخن گفته و به جايگاه بلند حضرت على-ع- در تفسير پرداخته و رأى ابن تيميّه را نقد كرده است. شهرت على بن عباس در بلاد اسلامى بحث بعدى است كه پس از آن توضيح و تبيين القاب وى آمده است. گستره معلومات ابن عباس در معارف اسلامى و مصادر وى در تفسير قرآن از مباحث مهم و دلكش اين نوشته است. گزارش معرّبات نقل شده از ابن عباس با پيشدرآمدى در چگونگى اين موضوع در ميان مفسّران و قرآن پژوهان, مبحث بعدى است.
تبيين و تفصيل طرق ابن عباس در تفسير, فصل نهم كتاب را فرا گرفته است. و در فصل دهم به تفصيل و دقت از آثار وى سخن رفته است. در فصل پايانى كتاب از اخلاص ابن عباس در مقابل حضرت على -ع- ياد شده و از فرجام كار وى گفتگو شده است.
مايه اصلى كتاب, مقاله اى است كه استاد سالها پيش نگاشته و در مجله مقالات و بررسيهاى دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران و نيز در كتاب سه مقاله درباره تفسير و نحو منتشر شده است. استاد حجتى پس از آنكه به عضويت مجمع اللغة العربية در دمشق در آمد, مقاله ياد شده را به تفصيل نگاشته و ترجمه كرده است.
كتاب در مجموع بسيار سودمند و خواندنى است ; اما جاى فهرستهاى اعلام, آيات, روايات و اشعار در آن خالى است كه اميداست در چاپهاى بعدى اين نقيصه نيز رفع گردد. فرهنگ زبان فارسى
الفبايى - قياسى
مهشيد مشيرى. (چاپ اول: تهران, انتشارات سروش, ١٣٦٩). بيست و چهار « ١١٩٠ص, وزيرى.
كتاب حاضر نخستين فرهنگ زبان فارسى است كه به روش (الفبايى - قياسى) تنظيم شده است. كليه فرهنگهايى كه پيشتر منتشر گرديده به روش الفبايى است و مراجعه كننده براى يافتن معناى يك واژه بايد با ملحوظ داشتن حرف اوّل آن, به فرهنگنامه ها مراجعه كند. محدوديت اين فرهنگنامه ها در اين است كه مراجعه كننده تنها با معنى يا معانى همان واژه آشنا مى شود. مضافاً اينكه اطلاعاتى كه فرهنگهاى معمولى زبان درباره هر واژه به دست مى دهند, اگر چه به نوبه خود مفيداست ; ولى نمى تواند به تنهايى براى شناخت آن واژه كافى باشد. زيرا ارزش هر واژه در رابطه معنايى وحتى صورى اش با واژه هاى ديگر مشخص مى شود. (اعم از واژه هاى مترادف و متضاد و واژه هاى ديگرى كه به ذهن ما تداعى مى شود.)
امّا فرهنگ حاضر به اين محدوديت فائق آمده و با استفاده از يكى از آخرين روشهاى فرهنگ نويسى, به صورت الفبايى - قياسى فراهم آمده است. فراهم آورنده در مقدمه كتاب درباره چگونگى اين روش ياد آور شده است كه:
در اين روش از طريق روابط قياسى و منطقى موجود بين واژه ها سعى مى شود كه يك تصوير متجانس ساختارى و زنجيره اى از گروههاى واژگانى گوناگون به دست داده شود , به ترتيبى كه واژه هاى هر گروه به كمك هم آيند و متقابلاً تعيين كننده ارزش يكديگر باشند, و هر واژه سرنخى باشد براى جستن واژه هايى كه در كلاف هر مجموعه واژگانى از حيث معنايى و صورى با آن ارتباط دارند.
اثر حاضر مشتمل به چهل هزار واژه, اصطلاح و تركيبات فارسى معاصر است كه با استفاده از آثار معتبر فارسى و خارجى و به روش مزبور تنظيم گرديده است. در مثل ذيل واژه (چرخ), تركيبات (چرخ كردن) و (چرخ فيروزه) و (چرخ كبود) و (چرخ فلك) و (چرخ زدن), همراه با معنى آن آمده است. و يا در ذيل واژه (كور), تركيبات (كور بخت) و (كور دل) و (كور باطن) و (كور خواندن) و (كور رنگى) و (كورسو) ), همراه با معنى آن آمده است. امتياز اين روش در غنى ساختن دايره واژگانى مراجعه كنندگان است و آدمى با مراجعه به يك واژه, ضمن آنكه با ديگر واژه هاى مرتبط با آن آشنامى گردد ; تصويرى روشن از معناى هر واژه را فراچنگ مى آورد. اسلام وجهان امروز
مارسل بوازار. ترجمه مسعود محمّدى. (چاپ اوّل: تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٦٩). ٢٩٠ص, وزيرى.
(بى هر مقدمه اى بايد بگويم كه ما معتقديم اسلام يك وحى الهى است). اين گفته, از آن مارسل بوازار, اسلام شناس برجسته معاصراست كه اينك به بركت آثار جدى ومحققانه اش, آوازه اى عالمگير يافته است. پيشتر از وى, اثرى تحت عنوان انسان دوستى در اسلام, توسط دكتر محمد حسن مهدوى اردبيلى ودكتر غلامحسين يوسفى, همراه با پا نوشت دكتر سيد جعفر شهيدى به فارسى گردانيده شده است.
كتاب حاضر در پنج فصل سامان يافته است: فصل يكم عهده دار بحث از اسلام ومسلمانان در وجدان غرب است. فصل دوّم پژوهشى است درباره نيرويى اخلاقى وسياسى در جهان معاصر كه در ضميمه آن از سهم تمدن اسلامى در بناى نظم عادلانه بين المللى, سخن رفته است. در فصل سوّم كتاب از حقوق بشر وصلح, ودر فصل چهارم از علم وتكنولوژى سخن رفته ونكته ها وطرفه هاى آموزنده اى فراچنگ خوانندگان داده شده است. واپسين فصل كتاب درباره تعليم وتربيت وتوسعه اقتصادى است.
گفتنى است از صفحه ١٢٤ تا ١٣٣ كتاب مزبور, ضميمه اى تحت عنوان (بيانيه اسلامى جهانى حقوق بشر) آمده است. اين بيانيه در سپتامبر ١٩٨١, به ابتكار سالم اعظم, دبير كل شوراى اسلامى فراهم آمده وبراى تدوين آن, چندتن از دانشمندان اسلامى كه نمايندگان گرايشهاى مختلف انديشه اسلامى بوده اند, سهم داشته اند. اهميت اين بيانيه, يكى از آن روست كه (هر ماده از اين سند متكى بر مستندات متعدد قرآنى (بيش از ٧٠ بار) وسنت (نزديك ٥٠ بار) است.)
مقدمه احمد مختار امبو, دبير كل يونسكو بر كتاب حاضر, سودمند و مفيداست. وى در مقدمه خاطر نشان ساخته است كه: (بنابر دعوت يونسكو, شخصيتهاى برجسته اى از سراسر جهان, در ميزگردى كه در سال ١٩٨٠ در چهار چوب بيست ويكمين مجمع كنفرانس عمومى (در بلگراد), سازمان يافته بود شركت كردند ودرباره مفاهيم گوناگونى كه اسلام در حال حاضر به خود گرفته است, تحت عنوان (اسلام وجهان امروز) به مداقه پرداختند. اثرحاضربرمبناى اين مطالب ومباحثاتى است كه به دنبال آن بر سر ميز درگرفت. مطالعه ومداقه اين كتاب گرانسنگ را به دانشوران اسلامى توصيه مى كنيم. اديان زنده جهان
رابرت ا. هيوم. ترجمه عبد الرحيم گواهى. (چاپ اول: تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٦٩). هشت « ٣٨٩ ص, وزيرى.
در تاريخ و شناخت اديان و مطالعه تحليلى وتطبيقى آنها, هر چه سخن گفته شود; كم است. در زبان فارسى, كمبود منابع در اين باره بسيار است. با اين وجود, تاكنون كتابهاى ذيل را در تاريخ اديان مى توان سراغ گرفت:
١. جان ناس. تاريخ اديان. ترجمه على اصغر حكمت.
٢. هاشم رضى. اديان بزرگ جهان.
٣. فليسين شاله. تاريخ مختصر اديان بزرگ.
٤. على شريعتى. تاريخ و شناخت اديان.
٥. يحيى نورى. اسلام و عقايد و آراء بشرى يا جاهليت و اسلام.
٦. على اصغر حلبى. جهان دين و فلسفه.
٧. جلال الدين آشتيانى. تحقيقى در دين يهود.
٨. همو. تحقيقى در دين مسيح.
٩. همو. زرتشت, مزديسنا و حكومت.
١٠. كتاب حاضر (كه اينك به اجمال, گزارشى از مطاوى آن به دست مى دهيم.)
اثر حاضر حدود نيم قرن پيش تأليف شده و آخرين بار توسط دكتر چارلز برادن در حدود يك ربع قرن پيش ويراسته شده است. مؤلف كتاب, مسيحى ارتدكسى است كه بيش از آنكه در صدد مطالعه علمى اديان جهان باشد ; مى كوشد كه برترى مسيحيت را برديگراديان به اثبات رساند. مضافاً اينكه اطلاعات او از اسلام بسيار ناقص و ابتدايى است. از اين روست كه فصل مربوط به اسلام, با پاورقيهاى استاد محمد تقى جعفرى تكميل گرديده و مترجم نيز در مواردى كه ضرور مى نمود, توضيحاتى بر كتاب افزوده است. با وجود اين, انتشار اثر حاضر بسيار سودمنداست. خاصّه اينكه به خواننده غير مسيحى امكان مى دهد تا بنگرد كه يك دين شناس مسيحى نسبت به ديگر اديان عالم چگونه مى انديشد.
اديانى كه در اثر مزبور مورد پژوهش و مطالعه قرار گرفته, عبارت است از: هندو, يهود, شينتو, زرتشتى, تائو, جاينى, بودا, كنفوسيوس, مسيحيّت, اسلام و سيك. (مجموعاً يازده دين.) كهنترين دين, شينتو و زرتشتى (٦٦٠ قبل از ميلاد مسيح), و جديد ترين دين, آيين سيك (قرن پانزده ميلادى ) است, مؤلف در اين اثر تفكيك ميان اديان سامى (الهى) از اديان غير الهى نكرده است ; بلكه اديان را بر اساس منطقه نشوونماى آنها تفكيك كرده است. براين اساس پنج دين از آسياى جنوبى (هند), سه دين ازآسياى شرقى (چين و ژاپن), و سه دين ازآسياى غربى (فلسطين, ايران و عربستان) نشأت گرفته است.