آیینه پژوهش
آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٤
اخبار
درگذشتگان
درگذشت حجة الاسلام و المسلمين طباطبايى يزدىعلامه بزرگوار حضرت حجة الاسلام و المسلمين استاد حاج سيد عبد العزيز طباطبايى يزدى قدّس سره يكى از مفاخر دانشمندان شيعه در عصر كنونى به شمار مىرفت. وى يكى از خبرگان سرشناس شيعه در كتابشناسى، نسخهشناسى، تاريخ، تراجم، حديث و رجال بود. فقيد سعيد در روز يكشنبه ٢٣ جمادى الاول ١٣٤٨ ق در بيت علم و تقوا و فضيلت در نجف اشرف ديده به جهان گشود. پدرش مرحوم آيت اللَّه آقا سيد جواد طباطبايى (م ١٣٦٣ ق و مدفون در حضرت عبدالعظيم حسنى) نوه دخترى آيت اللَّه العظمى سيد محمد كاظم يزدى صاحب عروة الوثقى و از شاگردان ايشان و مادرش فرزند آقا سيد احمد (پسر مرحوم صاحب عروة الوثقى) بوده است. آن مرحوم در اوان بلوغ پدرش را از دست داد، اما با كوشش بسيار به تحصيل علم برخاست و نزد اساتيد بزرگ نجف به فراگيرى علوم دينى پرداخت.
ادبيات را نزد آيت اللَّه سيد هاشم حسينى تهرانى (نويسنده علوم العربيه) و قوانين را در محضر مرحوم آيت اللَّه فانى اصفهانى و شرح منظومه را نزد آيت اللَّه العظمى سيد عبد الاعلى سبزوارى، و اسفار را در خدمت علامه حكيم شيخ صدرا بادكوبى فرا گرفت. نيز همزمان سطوح عالى را در درسهاى علامه بزرگوار آيت اللَّه شيخ عبدالحسين رشتى (صاحب شرح كفايه) و علامه شيخ مجتبى لنكرانى صاحب اوفى البيان و خارج فقه و اصول و تفسير را نزد حضرات آيات عظام: آقاى خويى و آقا سيد عبدالهادى شيرازى آموخت. استاد فقيد در اين سالها و پس از آن با حضرات آيات: شيخ مجتبى لنكرانى و علامه شيخ محمد على غروى اردوبادى و بيش از همه با علامه كبير شيخ آقابزرگ تهرانى و علامه شيخ عبدالحسين امينى ارتباط نزديك برقرار كرد و ساليان بسيارى از محضر اين دو بزرگمرد بهره برد و اين همه ٢٥ سال به طول انجاميد. وى در طول اين سالها با روش تحقيق و زمينههاى تحقيق در رجال، تراجم، كتابشناسى، حديث و تاريخ آشنا شد و بهترين همكاريها را با علامه تهرانى و علامه امينى به عمل آورد. او در تأسيس كتابخانه اميرالمؤمنين عليه السلام (در نجف اشرف) با علامه امينى همكارى گستردهاى به عمل آورد و براى مخطوطات آن فهرست گستردهاى نگاشت كه اينك آماده چاپ است. همچنين پيش از مهاجرت به قم، مديريّت مدرسه سيّد در نجف را سالها بر عهده داشت و منشأ خدماتى بود و همزمان به يارى علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى در تدوين و تأليف الذريعه شتافته بود. مرحوم استاد در سال ١٣٩٦ ق نجف اشرف را به قصد قم ترك كرد و با فراغت بال و آسودگى خيال به تأليف و تحقيق دست يازيد و خانهاش محل آمد و رفت مؤلفان و محققان شد. سكونت استاد در قم باعث شد تا مراكز تحقيقى و كتابخانههاى كشور به سوى او روى آورند و از تجربيات و اطلاعات گرانبهاى او استفادههاى بسيار برند. از جمله ماهها در مشهد مقدس سكونت گزيد و براى كتابخانه آستان قدس رضوى فهرستهاى گوناگون تهيه كرد.
در قم نيز به يارى مؤسسه آل البيت - عليهم السلام - شتافت و در پى نهادن مجله وزين تراثنا و تداوم و غناى آن از هيچ كوششى دريغ نورزيد. معظم له براى غناى تحقيقات خود سفرهاى بسيار به نقاط مختلف ايران، عراق، سوريه، لبنان، اردن، كويت، تركيه عربستان، انگلستان و آمريكا كرد و در طول اين سفرها از كتابخانههاى مختلف بازديد كرد و يادداشتهاى بسيار برداشت و نتيجه مطالعات خويش را در «نتايج الاسفار» گرد آورد. همچنين احاديث و فضايل اهل بيت - عليهم السلام - را به نقل از كتابهاى مخطوط در كتاب «قيد الا وابد و جمع الشوارد» جمع آورد. فقيد سعيد از حضرات آيات: سيد عبدالهادى شيرازى، سيد ابوالقاسم خويى و شيخ آقا بزرگ تهرانى اجازه روايت داشت و به گروهى اجازه روايت داد. وى به عنوان كتابشناسى برجسته در خاورميانه و ديگر كشورهاى اسلامى شناخته شده بود و در كنگرههايى مانند: هزاره شيخ طوسى (مشهد)، هزاره شريف رضى (تهران)، امام حسين، غدير خم (هر دو در لندن)، شيخ مفيد (قم)، كتاب و كتابخانه در اسلام (مشهد)، شركت داشت و مقالاتى ارائه داد.
فقيد سعيد متواضع و فروتن كم توقع، بردبار، قانع و باسخاوت، كم حرف و خوش محضر و خوش اخلاق، بذله گو و مهمان نواز و داراى خطى خوش و حافظهاى شگرف بود. درِ خانهاش به روى همگان باز بود و گاه كسانى تا چند روز مهمان او بودند. اطلاعات علمى و كتابخانهاش را به رايگان در اختيار همگان مىنهاد. (به همين جهت در مقدمه كتابهاى بسيارى از ايشان تمجيد و تقدير شده است). در فهم مطالب علمى دقت و حوصله بسيار داشت و گاه براى درك يك مطلب رنج سفر را بر خويش هموار مىنمود. اگر مطلبى را نمىدانست از هر كس ولو شاگردان جوانش مىپرسيد و از اين بابت ابايى نداشت. جوانان اهل تحقيق را بسيار تشويق مىكرد و مطلقا در مقام عيبجويى برنمى آمد. در يادداشت برداريها و مطالعات خود تنها به كتابهاى چاپى بسنده نمىكرد و از كتابهاى مخطوط نيز در نمىگذشت و لذا در آغاز و انجام كتابهايش موارد مهم كتاب يادداشت شده بود. بسيار متدين و متعبد بود و از سرِ غيرت دينى عمرى در جهت بزرگداشت تشيع و غدير و اهل البيت - عليهم السلام - كوشيد. كتابخانه بزرگ و كم مانند خود را در اختيار ديگران نهاده بودو گاه تا چندين جلد كتاب را به يك تن - براى مدتهاى طولانى - امانت مىداد و خم به ابرو نمىآورد (او خود مىفرمود: يك دهم كتابخانهام نزد ديگران به امانت است). تبحر وى در رجال، تراجم، حديث، تاريخ، كتابشناسى و نسخهشناسى از آثار متعدد او هويدا است. برخى از كتابها و مقالات بلند چاپ شدهاش عبارتند از: ١- حياةالشيخ يوسف البحرانى (اولين نوشتار استاد در ١٣٧٧ ق) ٢- الغدير فى التراث الأسلامى (كتابنامه غدير خم) ٣- الشيخ المفيد و عطاؤه الفكرى الخالد ٤- فى رحاب نهج البلاغه (كتابنامه نهج البلاغه) ٥- اساتيد و مشايخ شيخ طوسى ٦- ماينبغى نشره من التراث (معرفى كتابهاى ارزنده مخطوط) ٧- اهل البيت عليهم السلام فى المكتبة العربية (معرفى و توصيف كتابهاى عربى اهل سنت در فضائل اهلبيت) در دو جلد ٨- فهرست كتابخانه علامه طباطبائى دانشگاه شيراز، ٩- الشيعه و هجمات الخصوم. عنوان برخى از تحقيق و تصحيحهاى او عبارت است از: ١٠- فهرست شيخ منتجب الدين ١١- ترجمة الحسن و الحسين عليهما السلام (از كتاب طبقات ابن سعد) ١٢- مقتل اميرالمؤمنين (ابن ابى الدنيا) ١٣- الاربعون المنتقى من مناقب المرتضى (ابوالخير طالقانى قزوينى) ١٤- الحسين و السنة (مجموعه سه بخش از آثار اسلامى پيرامون ام
ام حسين(ع) از فضايل الصحابه - احمد بن حنبل، انساب الاشراف بلاذرى و معجم الكبير طبرانى) ١٥- مناقب اميرالمؤمنين عليه السلام (احمد بن حنبل) ١٦- طرق حديث من كنت مولاه فعلى مولاه (حافظ ذهبى) ١٧ - ترجمة اميرالمؤمنين (ابن عساكر) ١٨- فرائد السمطين فى فضائل المرتضى والبتول والسبطين (حموى جوينى) ١٩- عقد الدرر فى اخبار المهدى المنتظر (سلمى شافعى دمشقى) ٢٠- فهرست شيخ طوسى و از ديگر تأليفات چاپ نشده او عبارت است از: ٢١- على ضفاف الغدير (تكميل، تهذيب، تحقيق و استدراك الغدير) ٢٢- نتايج الاسفار ٢٣- قيد الاوابد ٢٤- مستدرك الذريعه ٢٥- اضواء على الذريعة (تعليقات و ملاحظات بر الذريعه) ٢٦- معجم اعلام الشيعة ٢٧- مكتبة العلامة الحلّى (مختصر آن در مقدمه ارشاد الاذهان به چاپ رسيده است) ٢٩- انباء السماء برزية كربلاء (تكميل، تعليق و استدراك «سيرتنا و سنتنا» علامه امينى) ٣٠- فهرس المخطوطات العربية فى مكتبة اميرالمؤمنين(ع) ٣١- فهرست المخطوطات الفارسية فى مكتبة اميرالمؤمنين(ع) ٣٢ و ٣٣- فهرس كتب الحديث و فهرس الكتب الفقهيه فى مكتبه الامام الرضا(ع) ٣٤- الوصفى للمنتخب من المخطوطات العربية مكتبات تركيا (نسخه خطى آن در كتابخانه آيت اللَّه مرعشى در دو جلد است) ٣٥- مخطوطات اللغة العربية فى مكتبات ايران ٣٦- فهرس المختارات من مخطوطات تركيا ٣٧- فهرست المنتقى من مخطوطات الحجاز ٣٨- فهرس المنتخب من المخطوطات تبريز ٣٩- فهرست المنتخب من مخطوطات لندن ٤٠- المهدى عليه السلام فى السنة النبوية (مجموعه احاديث صحاح اهل تسنن پيرامون حضرت مهدى(ع)) سرانجام آن قلب پرطپش پس از پشت سر نهادن بيمارى چند، در تاريخ هفتم رمضان ١٤١٦ ق (٨ بهمن ١٣٧٤ ش) در ٦٨ سالگى بدرود حيات گفت و پس از يك تشييع با شكوه، در صحن مطهر حضرت فاطمه معصومه - سلام اللَّه عليها - به خاك سپرده شد.
ناصرالدين انصارى قمى
درگذشت دكتر محمّد جعفر محجوب
دكتر محمد جعفر محجوب، محقق، نويسنده و پژوهشگر عرصه ادبيات عاميانه و فرهنگ ايرانى در واپسين روزهاى بهمن ماه جارى، پس از سپرى كردن دورهاى طولانى در ناتوانى، بيمارى سرطان، درگذشت.
وى در طول عمر خود در پژوهشگاهها و دانشگاههاى ايران و خارج به تدريس و تحقيق مشغول بود و شاگردان بسيارى را پرورد. رساله دكترى مرحوم دكتر محجوب «درباره كليله و دمنه» از جمله بهترين آثار تحليلى درباره يكى از متون كلاسيك ادبيات فارسى است. از ديگر آثار استاد، پژوهش و تصحيح «ويس و رامين» و «سبك خراسانى در شعر فارسى» است. آخرين كتابى كه از استاد، در تهران انتشار يافت، كتاب «آفرين فردوسى» درباره حماسه كوه پيكر استاد طوس بود.
سندبادنامه سيد عضدالدين يزدى و نيز كليات آثار عبيد زاكانى و آيين جوانمردى (فتوت)، حاصل آخرين تتبّعات ايشان است.
مرحوم محجوب در واپسين گفتگوهايى كه با يكى از جرايد داخلى داشت، درباره احتراز از درنگ در فرنگ چنين گفت:
«... مطلبى كه مدتهاست مىخواستم با هم ميهنان عزيزم، خاصه با جوانان ايرانى - چه آنان كه خارج از كشور را ديده و به بيرون از ايران سفر كردهاند و چه آنان كه پا از مرزهاى ايران به بيرون نگذاشتهاند - در ميان بگذارم، اين است كه مشكلات در تدريس يك مسأله فرعى و كوچك از اصل بزرگ مشكلات زندگى در خارج از كشور است. كسانى كه خارج از ايران، خاصه اروپا و آمريكا را نديدهاند، شايد گمان كنند در ايران، در جهنم زندگى مىكنند و به محض آنكه پايشان به لندن و پاريس و نيويورك برسد، درهاى بهشت به رويشان، باز مىشود! كسانى كه به صورت جهانگرد اين سرزمينها را ديدهاند، هم ممكن است زرق و برقِ سطحى، آراستگى، نظم كارها، خوشرويىِ ظاهرى مردم، آنان را مجذوب كند؛ امّا... مقام امن و مى بى غش و رفيق شفيق جايش در كشور خودمان است و دست كم در مورد رشتهاى كه بنده در آن درس خواندهام، هيچ كس نيست كه وجودش در بيرون از ايران، مؤثرتر و كارسازتر از دورن مملكت باشد. منتهى از قديم گفتهاند: «آواز دهل شنيدن از دور خوش است»
در اينجا به جهت اطلاع رسانى، گزيدهاى از مقالات آن در گذشته را به نقل از «فهرست مقالات فارسى» مىآوريم.
- ريشههاى واقعه كربلا، كتاب هفته، در شمارههاى ٨١ تا ٨٥.
- درباره پديد آمدن حماسه دينى، ايران آباد، ج ١، ش ١٢، ٦٩ - ٧٥.
- داستانهاى عاميانه فارسى، مجله سخن، سال دهم، در پنج شماره و نيز سال يازده و دوازدهم.
- كليله و دمنه، فرهنگ ايران زمين، ٥/٩٧ - ٢٥٩.
- معرفى آثار الوزراء [تصحيح جلال محدث]، سخن، ١٠: ٨٩٥ - ٩٠٣.
- معرفى بانگ نامى [انتخاب محمد على جمال زاده از مثنوى]، راهنماى كتاب، ٢: ١٠٧ - ١٠٨.
- معرفى سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه [تأليف وامبرى، ترجمه خواجه نوريان]، راهنماى كتاب، ٢: ٢٧٠ ٢٧٣.
- معرفى غزلهاى خواجه حافظ شيرازى [چاپ پرويز خانلرى]، سخن، ٩: ٥ / ٩ - ٩١٥.
- معرفى مقدمه ابن خلدون [ترجمه پروين گنابادى]، راهنماى كتاب، ١: ١١٨ - ١٢٤.
- معرفى هفتاد و سه ملت يا اعتقادات مذاهب [چاپ محمد جواد مشكور]، سخن، ٩: ١١٨٩ - ١١٩٨.
- طوفان نوح، ورجمكر؛ ارم ذات المعاد، مجله صدف، ١: ٨٧ - ٩٦ و ١٤٧.
- درباره ابن خلدون و مقدمه او، صدف، ١: ٥٥٤ - ٥٦٤.
- زبان فارسى را دريابيم، صدف، ١: ٣ - ١٣.
- نظر اجمالى به سير عشق در شعر فارسى، صدف، ١: ٢٩٤ - ٣٠٠.
- مولوى و شمس تبريزى، صدف، ١: ١٩٤ - ١٩٧.
- جامع التواريخ، كاوش، ج ١، ش ٢: ٧٨ - ٨٠.
- سمك عيار، ستايشنامه دليريها و جوانمرديها، سخن ١١: ٦٦٧ - ٦٧٧.
- مثنوى سرايى در زبان فارسى تا پايان قرن پنجم هجرى، نشريه دانشكده ادبيات تبريز، ١٥: ١٨٢ - ٢١٣ و ٢٦١ - ٢٨١.
- هذا كتاب مستطاب! (كلثوم ننه)، ايران آباد، ج ١، ش ٥: ٦ - ٨.
- معرفى كتاب دستور الكاتب فى تعيين المراتب، سخن ١٥: ٥٤٨ - ٥٥٦ و ٨٨٤ - ٨٥١.
- معرفى سبك شعر فارسى در ادوار مختلف [تأليف پوران شجيعى]، راهنماى كتاب، ٤: ١٠٢٨ - ١٠٣٣.
- معرفى فهرست مقالات فارسى [به كوشش ايرج افشار]، سخن، ١٣: ١٠٧٧ - ١٠٨٠.
- معرفى كتاب قصص الانبياء [به كوشش حبيب يغمايى]، راهنماى كتاب، ٥: ٢٦٨ - ٢٧٤ و ٣٩٢ - ٣٩٨.
- معرفى مؤلفين كتب چاپى [تأليف خانبابا مشار]، سخن، ١٣: ١٢٧ - ١٢٩.
- معرفى كتاب ميراث معنوى بشريت، تلاش، ش ٣: ٨٢ - ٩١.
- نظرى اجمالى به وضع تأليف و طبع و نشر كتاب در ايران، هنر و مردم، دوره جديد ش ٤٩: ١٠ - ١٩.
- افسانه قديمىترين ميراث فرهنگى بشر، ماهنامه فرهنگ، ج ١، ش ١: ٣٩ - ٤٢ و ش ٢: ٨٤ - ٨٧.
- بزرگمهر داناى ايرانى در افسانههاى فارسى، ايران آباد، ج ١، ش ٧: ٣٣ - ٣٨.
- شهر آشوب، كتاب هفته، ش ٩٠: ٨٦ - ١٠٤.
- بررسى سبكهاى نثر فارسى، كتاب هفته، ش ٣٠: ١٥٢ - ١٥٨.
- سخنى چند درباره سبكهاى زبان فارسى، كتاب هفته، ش ٢٧: ١٤٠ - ١٤٨.
- معرفى كتاب تاريخ تذكرههاى فارسى [از احمد گلچين معانى]، راهنماى كتاب، ١٣: ٤٠٥ - ٤١٢ و ٦١٧ - ٦٢٣.
- زبان فارسى را چگونه بايد آموخت، هفت هنر، ش ٢ (بهار ١٣٤٩): ١٠ - ١٧ و ٦٤.
- درباره رسم الخط فارسى، هفت هنر، ش ٢: ٣ - ١٣.
- فرهنگ پيشهها و راهنماييهايى براى تدوين آن، هفت هنر، ش ٤: ٤٤ - ٥٣.
- ادب و ارزيابى و تأثير و دخالت آن در انتقال ميراثهاى فرهنگى تاريخ تحول علوم در ايران، تهران: ١٣٥٠، ص ١٠٥ - ١٣١.
- اصول و شرايط نقد چيست؟ تلاش، ش ٥: ٢٨ - ٣٢.
- ترغيب به مطالعه و رهبرى دانشآموزان به درست نوشتن و درست بيان كردن، سخن، ١٧: ٦٢٨ - ٦٣٦ و ٧٥٠ - ٧٥٨.
- قصيده، قديميترين قالب شعر فارسى، تلاش، ٢٣: ٣٤ - ٣٩.
- زبان سعدى و پيوند آن با زندگى، نگين، ش ٧٢: ١١ - ١٤ و ٥٩ - ٦٠.
- در شرح حال ارباب معركه [از فتوت نامه كاشفى]، سخن، ش ٢٠: ٥٨٢ - ٥٩٥.
- تفسير خواجه عبداللَّه انصارى، ادبيات تربيت معلم، ج ١ (١٣٥٧) ش ٤: ٨٠ - ٩٥.
- يادداشتى درباره نقد كتاب اصطلاحات ديوانى [از حسن انورى]، مجله دانشكده ادبيات تربيت معلم، ش ٦ (١٣٥٨): ١ - ٩.
- خانواده و انتقال ميراث و سنتهاى فرهنگى، فرهنگ و زندگى، ش ١٦ (پاييز ١٣٥٣): ٤٦ - ٥٧.
- اصول فتوت از نظر مولانا حسين واعظ كاشفى، نخستين كنگره تحقيقات ايرانى، ج ٣: ٢١٠ - ٢٢٢.
- زبان و ادب فارسى و ميزان و معيار آموزش هر يك از آنها در تحصيلات دانشگاهى، آموزش زبان، تهران: ١٣٥٢، ص ١٨٧ - ٢٠١ و يغما: ش ٢٨: ٢٨١ - ٢٨٧ و ٣٣١ - ٣٣٥.
- ادب و ارزيابى تأثير و دخالت آن در انتقال ميراث فرهنگى، ادب و حكمت و عرفان، تهران: ١٣٥٣، ص ٤٧ - ٩٣.
- تأثير ادب و فرهنگ در انتقال ميراثهاى فرهنگى، هور، ش ٢٠: ٢٢ - ٢٩ و ش ٢١: ٥٤ - ٦٢ و ش ٢٢: ٦٧ - ٧٢.
- روايتى ديگر از داستان سياوش، سخن، ٢٣: ٤٧٦ - ٤٩١.
- چند نكته درباره شعر حافظ و زندگانى او، حافظ، شيراز، ١٣٥٢، ص ٣٩٩ - ٤١٦.
- چند نكته درباره منابع تحقيق در احوال مولانا جلال الدين، شيوه انديشه، داستانسرايى و نفوذ آن در گويندگان پاكستان، هنر و مردم، ش ١٥٥: ٢ - ١٣.
- نكتههايىدرباره علامه اقبال و شيوه شعر او، هنر و مردم (ويژه نامه ايران و پاكستان)، ش ٢: ٧٧ - ٧٩.
- يادآر ز شمع مرده ياد آر (درباره دكتر محمد معين). رودكى، ش ١: ٣ و ١٧.
- فتوت نامه اميرالمؤمنين(ع) (در جشن نامه پروين)، تهران: ١٣٥٤، ص ٣٧٨ - ٣٩٤.
فرهنگى
معرفى برگزيدگان كتاب سالمراسم سيزدهمين دوره معرفى كتاب سال و سومين دوره اهداء جايزه جهانى كتاب سال جمهورى اسلامى ايران با حضور رئيس جمهور و جمعى از محققان و مؤلفان در تالار وحدت برگزار شد.
رئيس جمهور طى سخنانى در اين مراسم از زحمات پديدآوردندگان كتاب و خادمين نشر تجليل كرد و گفت: من عميقاً معتقدم كه راه كمال جامعه ما از مسير تشويق علم و فن به خصوص مؤلفان و دانشمندان نوآور و خلاق مىگذرد.
رئيس جمهور با تأكيد بر نقش فرهنگ مكتوب در پيشرفت و توسعه جوامع افزود: اگر تاريخ جامعهاى مورد بررسى قرار گيرد، معلوم مىشود هيچ عامل پايدارى به اندازه اين عامل مهم در حركت و تكامل بشر مؤثر نبوده است، ما اگر عملا به اين حرف پايبند بشويم و جامعه را به اين سمت سوق دهيم مطمئنا پايگاه تكامل را تقويت كردهايم.
وى گفت: در اين ميان يكى از بخشهاى با ارزش ما تربيت محققان و مؤلفان عالى قدرى است كه اندوختههاى خود را در اختيار ديگران بگذارند و برنامه امروز تجليل از آنان در همين زمينه است كه من اين تجليل را كافى نمىدانم و با برنامههايىكه داريم، مسايل مادى سدى براى آنان در اين بخش نخواهد بود.
آقاى هاشمى رفسنجانى سپس جوايز برگزيدگان سيزدهمين دوره معرفى كتاب سال و سومين دوره اهداى جايزه جهانى كتاب سال جمهورى اسلامى را به آنان اهدا كرد. كتابهاى برگزيده سيزدهمين دوره كتاب سال بدين قرارند: ١- دايرةالمعارف تشيع، كارگروهى مؤسسه دايرةالمعارف تشيع. ٢- معاجم حديث شيعه تأليف عليرضا برازش. ٣- المعجم المفرس لالفاظ احاديث بحارالانوار، كار گروهى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم. ٤. ملحقات الاحقاق، تأليف آيت اللَّه سيد شهاب الدين مرعشى نجفى. ٥- فرهنگ ياريگرى در ايران، تأليف مرتضى فرهادى. ٦- كورموفيتهاى ايران (سيستماتيك گياهى)، تأليف احمد قهرمان. ٧- كروماتوگرافى و طيف سنجى، تأليف عباس شفيعى. ٨- مهندسى فشار قوى الكتريكى پيشرفته، تأليف حسين محسنى. ٩- تحليل سازنهها، تأليف محسن تهرانى زاده. ١٠- رودخانههاى ايران، تأليف يداللَّه افشين. ١١- تاريخ موسيقى ايران، تأليف حسن مشحون ١٢- نظريه ادبيات، ترجمه ضياء موحد. ١٣- از سعدى تا آراگون (تأثير ادبيات فارسى در ادبيات فرانسه)، تأليف جواد حديدى. ١٤- جامع التواريخ، تصحيح و تحشيه محمد روشن و مصطفى موسوى. ١٥- ديدگاههاى نو در جغرافياى شهرى، تأليف حسين شكوئى.
لازم به ذكر است كه در اين مراسم كه با حضور جمع زيادى از مؤلفان، مترجمين، ناشران، شخصيتهاى فرهنگى و سياسى كشور نمايندگان فرهنگى و سياسى ساير كشورها برگزار گرديد، مؤلفين و مترجمين بيست و سه كتاب در زمينههاى مختلف مورد تشويق قرار گرفتند.
همچنين جايزه جهانى كتاب سال از ميان ١٢٦٧ عنوان كه در حوزه اسلامشناسى، ايرانشناسى به زبانهاى عربى، اردو، تركى، انگليسى، فرانسوى و آلمانى در سال ميلادى گذشته انتشار يافته بود به كتاب «گزيدههاى زادسپرم» تعلق گرفت.
اين كتاب دانشنامهاى دينى است به زبان فارسى ميانه (پهلوى) كه آن را زادسپرم موبد سيرجان در قرن سوم هجرى قمرى تدوين كرده است و آقاى دكتر احمد تفضلى با همكارى اعضاى يك مؤسسه فرانسوى آن را تصحيح و آماده چاپ كرده است.
نخستين نمايشگاه تخصصى كتاب كودك و نوجوان افتتاح شد
در مراسم افتتاح اين نمايشگاه تخصصى كه در آن شهردار تهران، رئيس كتابخانه ملى ايران، معاون هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، گروهى از نويسندگان، تصويرگران و ناشران كتاب كودك و شخصيتهاى فرهنگى و هنرى حضور داشتند، معاون اول رئيس جمهورى اظهار اميدوارى كرد مكانى كه براى شهر كتاب اختصاص داده شده توسعه يابد و امكان فعاليت بيشترى فراهم شود. وى افزود: ما در بسيارى از زمينهها داراى كاستيهاى اطلاعاتى هستيم و از چيزهاى اطراف خود آگاهى چندانى نداريم و شهر كتاب، اطلاعاتى را كه در خصوص نشر وجود دارد در اختيار پژوهندگان قرار مىدهد.
معاون اول رئيس جمهورى افزود: نظام اطلاعرسانى در كشور درست نبوده و نيست و حتى مترجمان برگزيده كتاب براى ترجمه كتابها به صورت برخوردى مىنگرند و بنابراين اگر مهمترين كتابها به زبانهاى مهم دنيا مورد استفاده مترجمان در اختيار قرار گيرد انتخاب كتاب آسانتر صورت مىگيرد و سطح آگاهى و اطلاعات بيشترى خواهيم داشت.
وى با اشاره به فعاليتهاى گسترده جمهورى اسلامى ايران براى كتاب كودك در بعد از پيروزى انقلاب و انجام تلاشهايى در زمينه تصويرگرى، صفحه آرايى و ديگر زمينههاى ويژه نشر كتاب كودك اظهار اميدوارى كرد كه نظام صحيح اطلاع رسانى در شهر كتاب بتواند به آن كمك كند و ارتباط ناشران و نويسندگان را فراهم كند.
دكتر حبيبى تأكيد كرد: كودكان نسلى هستند كه آينده كشور را بايد اداره كنند و بنابراين بايد براى آنان بهترين خوراكهاى فكرى را تأمين كرده و اين نمايشگاه ابتكار خوبى داشته كه با كودكان و نوجوانان آغاز كرده است.
در اين مراسم محمد رضا توكل مدير انجمن فرهنگى ناشران كتاب كودك و نوجوان گفت: اين نمايشگاه در سه بخش داخل، ويژه و خارجى برگزار شده است و هدف از برپايى آن ايجاد محيط ارتباط بين دست اندركاران توليد و نشر كتاب كودكان است. به گفته توكل در بخش داخلى نمايشگاه ٢٥٧٥ عنوان كتابهاى منتشره موجود در بازار كتاب كه تاريخ انتشار آنها بين ١٣٧٠ تا ١٣٧٤ هستند، به نمايش گذاشته شده است.
وى افزود: در بخش خارجى نمايشگاه نود ناشر از هفده كشور جهان بيش از ١٨٠٠ عنوان كتاب را عرضه كردهاند و در بخش ويژه نمايشگاه آثارى از ٤١٢ تصوير، ١١٥٣ نويسنده و مترجم و ٢٢١ ناشر و ١٩٦ عنوان كتابهاى برگزيده ايرانى گردآورى شدهاند.
مسؤول روابط عمومى نخستين نمايشگاه تخصصى كتاب كودك گفت: اين نمايشگاه ويژه افراد بالاتر از پانزده سال است و آثار نمايشگاه در آينده در معرض ديد علاقهمندان قرار مىگيرند.
در كنار نمايشگاه تخصصى كتاب كودك و نوجوان ميزگردهاى تخصصى با حضور تصويرگران، نويسندگان و ناشران برگزار شد.
تدوين دايرةالمعارف بزرگ واژگان قرآنى
دايرةالمعارف واژگان قرآنى به دو زبان فارسى و انگليسى از سوى گروهى از محققان و استادان حوزه و دانشگاه در دفتر تبليغات اسلامى مشهد در دست تهيه است.
مسؤولان اين طرح با حضور در سومين نمايشگاه قرآن به ارائه توضيحاتى پيرامون اين طرح كه پس از پايان مورد استفاده مترجمان و پژوهشگران علوم قرآنى قرار خواهد گرفت، پرداختند.
خانم شهره شاهسوندى استاد دانشگاه و مجرى بخش زبان انگليسى اين طرح گفت: در اين پروژه، واژه، تلفظ به زبان عربى، نوع كلمه، ريشه لغت و وجوه معنايى هر واژه پس از تجزيه و تحليل در قالب معادل انگليسى و نيز شاهدى از قرآن با ذكر آيه و سوره ارائه شده است.
وى افزود: تركيب كلمات با هم و با واژههايىكه همايى دارند، اگر از لحاظ ترتيب با معنا اهميت داشته باشد يا مرجع خاص در آيات داشته باشد، ذكر شده و متضاد و مترادف واژهها نيز به صورت شبكه واژگانى در قرآن، ارائه شده است. حجت الاسلام صدر مسؤول بخش فارسى دايرةالمعارف نيز با اشاره به تفاوت اين طرح با قاموس قرآن و ساير كتب مشابه گفت: اين طرح متكى به منابع تفسيرى و لغوى است و تمام وجوه معنايى يك واژه استخراج شده و توضيحاتى نيز كه بار معرفتى دارد در آن گنجانده شده است. وى افزود: وجوه معنايى مورد استفاده از دو منبع لغوى و تفسيرى از منابع تفسيرى شيعه و سنى استخراج شده است.
خانم شاهسوندى كه پيشنهاد دهنده اصلى اين طرح نيز هست، اظهار داشت: در اين طرح وجوه معانى مختلف يك واژه در ترجمههايىكه از قرآن كريم صورت گرفته، رعايت شده است و لذا در اين طرح سعى شده است واژهها به مؤلفههاى خود تجزيه شود و معادليابى با استفاده از آيات قرآن و نيز معانى مجازى واژهها در اختيار پژوهشگران قرار گيرد.
تفسير قرآن كريم در اصفهان به زبان انگليسى
با تلاش فضلا و انديشمندان و استادان ايرانى، تفسير قرآن كريم، به زبان انگليسى در اصفهان انتشار يافت. اين تفسير حاصل زحمات سه ساله جمعى از فضلاى حوزه علميه اصفهان و استادان دانشگاه اصفهان است كه با تلاش مركز تحقيقات علمى و دينى اميرالمؤمنين انجام شده است. مسؤول اين مركز تحقيقى گفت: اين تفسير پانزده جلد است كه تاكنون جلد اول و دوم آن چاپ شده و مورد استقبال مسلمانان سراسر جهان قرار گرفته است. گفتنى است كه تفسير قرآن مجيد به زبان اسپانيولى نيز در دست تهيه است و بزودى انتشار خواهد يافت.
افتتاح نمايشگاه برگهاى زرين قرآن كريم در زاگرب
نمايشگاه نقاشى خط قرآن كريم حاوى ٥٠ اثر ارزشمند تحت عنوان برگهاى زرين قرآن مجيد در محل سالن مسجد زاگرب رسماً افتتاح شد.
اين نمايشگاه به همت رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران و با همكارى باشگاه جوانان مسلمانان كرواسى به مناسبت ماه مبارك رمضان ترتيب داده شد.
سفير كشورمان طى سخنانى در افتتاحيه اين نمايشگاه ضمن ابراز خرسندى از برگزارى اين نمايشگاه در ماه مبارك رمضان، ماه نزول قرآن اظهار اميدوارى كرد همه مسلمانان جهان با رهنمود گرفتن از آيات قرآنى از دستورات ارزشمند آن تبعيت كنند.
وى مجموعه عرضه شده در اين نمايشگاه را يكى از كارهاى ارزشمند قرآنى ناميد.
برپايى نمايشگاه بزرگ قرآن كريم
سومين نمايشگاه بزرگ قرآن كريم در ساختمان شماره دو مجلس شوراى اسلامى برپا شد. در اين نمايشگاه كه با همكارى پنجاه كتابخانه و مؤسسه فرهنگى برگزار گرديد صدها جلد قرآن خطى و چاپى نفيس به تماشا نهاده شد؛ اجراى برنامههاى محفل انس با قرآن، برپايى سخنرانى علمى توسط اساتيدى چون، حجةالاسلام عميد زنجانى، محمدباقر حجتى، بهاءالدين خرمشاهى، آيت اللَّه خزعلى و معرفت و نمايش آثار هنرى قرآنى از ديگر فعاليتهاى سومين نمايشگاه قرآن است. اين نمايشگاه به ارائه خدمات رايانهاى نيز مىپردازد.
افتتاح كتابخانه تخصصى و بانك اطلاعات حديث
در شماره پيشين خبر افتتاح مؤسسه فرهنگى دارالحديث به اطلاع جستجوگران معارف اسلامى رسيد (٣٥/١١٦). اكنون كتابخانه تخصصى و بانك اطلاعات حديث اين مؤسسه، با بيش از ده هزار جلد كتاب و امكانات گسترده اطلاع رسانى در موضوعات مختلف حديثى، آماده ارائه خدمات به پژوهشگران و مراكز پژوهشى است.
فهرست موضوعى
سال ششم
نمايه حاضر شامل نام نويسندگان، عنوان مقالهها، شماره مجله و شماره صفحه است. اين نمايه بر اساس ترتيب سرفصلهاى مجله تنظيم شده است. نخستين شماره در برابر هر مدخل، شماره مجله و شماره دوم، شماره صفحه است. سر مقاله
آينه پژوهش. در آستانه شسمين سال. ٣١: ٢
آينه پژوهش. ... و اينك حوزه. ٣٥: ٢
آينه پژوهش. امام و نگاهى ديگر به مبانى استنباط. ٣٦: ٢ مقاله
آينه پژوهش. سيّد جمال الدّين اسدآبادى و مطبوعات. ٣٤: ٢
اسفنديارى، محمّد. حشو قبيح. ٣١: ٥
اسفنديارى، محمّد. از بهر خدا منويس! (نويسندگى در روزگار ما). ٣٣: ٢
اسفنديارى، محمّد. آيين تدوين كتابشناسى. ٣٥: ٤
سليمانى رحيمى، امير. علم اصول نحو. ٣٤: ٦
سلطانى، محمّد على. حكم فقهى كتب ضاله در گذر زمان. ٣٦: ٢٦
مهريزى، مهدى. نگاهى تاريخى به مسأله فقه و زمان. ٣٦: ٤
نجدى، احمد جاسم / اسلامى، سيّد حسن. برخى اصطلاحات تأليف ادبى در ميان مسلمانان. ٣٢: ٢ نقد و معرفى كتاب
ابطحى، سيّد محمّد على. معرفى و بررسى كتاب الشيعه فى مصر. ٣٢: ٤٠
استادى، رضا. سخنى درباره الاخبار الدخيله علامه (محقق) شوشترى. ٣٣: ٩
استادى، رضا. حاشيه رسايل شيخ انصارى (ره). ٣٦: ٦٣
ارشاد سرابى، اصغر. گذرى بر ناهنجاريهاى كتب درسى و مقايسه دو تايخ ادبيات چهارم انسانى. ٣١: ٤٠
سبحانى، محمّد تقى. «مصقل صفا» اثرى جاويد در مناظرات بين الاديان. ٣٤: ١٤
سبحانى، محمّد تقى. نگاهى انتقادى به معجم عناوين كلامى و فلسفى. ٣٥: ٤٨
سبحانى، محمّد تقى. پى ريزى تمدن اسلامى و همخوانى شريعت با شرايط زمان. ٣٦: ٥٥
سبحانى، محمّد تقى. اجتهاد بر بنيان مصلحت انديشى. ٣٦: ٥٩
سجادى، سيّد صادق. تصحيح يا تضييع!. ٣١: ٥٦
سرولايتى، على. شيوههاى اجتهاد در مذاهب اسلامى. ٣٦: ٥٢
سيّد علوى، سيّد ابراهيم. نگاهى به حيات فكرى و سياسى امامان شيعه. ٣٢: ٣١
جاودان، محمّدعلى. مفصلترين سيره پيامبر اكرم. ٣٢: ٩
جعفرى، سيّد محمّد مهدى. «بهج الصباغة فى شرح نهج البلاغه» و امتيازات آن بر ديگر شروح. ٣٣: ٤٤
جعفريان، رسول. ملاحسين واعظ كاشفى و كتاب روضةالشهداء. ٣٣: ٢٠
جعفريان، رسول. تلاش براى بازسازى كتاب المغازى أبان بن عثمان الأحمر. ٣٥: ١٧
جعفريان، رسول. جايگاه موفقيات در منابع تاريخ اسلام. ٣٦: ٧٠
حسينى، سيّد على. نخستين دايرةالمعارف فقه شيعه. ٣٤: ٢١
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. در حاشيه مخزن الغرايب. ٣١: ٥٢
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. نگاهى به كتاب صناعتين. ٣٢: ٥٥
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. ورقة بن نوفل فى بطنان الجنة. ٣٣: ٥١
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. وصفى از صفوةالصفا. ٣٥: ٥٣
ذكايى ساوى، مرتضى. سيرى در «التدوين فى اخبار قزوين». ٣٤: ٤٦
راستگو، سيّد محمّد. نقد و بررسى ديوان حافظ به سعى «سايه». ٣١: ٣٣
راستگو، سيّد محمّد. نگاهى به كتاب «شرح احوال و نقد و تحليل آثار جام». ٣٥: ٥٧
شكورى، ابوالفضل. برگى از بوستان فقه. ٣٦: ٥٧
طبيب زاده، اميد. فهرستهاى پايان نامههاى تحصيلى در ايران. ٣٣: ٦٤
فاطمى، سيّد حسن. نقدى بر دو صفحه از يك كتاب (تحريرالمقال فى كليات علم الرجال). ٣٤: ٢٥
فسائى، محسن. گزارش جامع ابوالعبّاس لوكرى از فلسفه مشاء. ٣٢: ٤٩
كديور، محسن. منزلت فلسفى قاضى سعيد قمى. ٣٢: ٢٠
گلى زواره، غلامرضا. ويژگيهاى جغرافيايى كشورهاى اسلامى. ٣٤: ٣٢
لاهوتى، حسن. سهل انگارى و شتابكارى در ترجمه. ٣٥: ٢٨
ماهينى، سكينه سلمان. بررسى كتاب موضع علم و دين در خلقت انسان. ٣٢: ٤٤
مؤذّن جامى، محمّد هادى. موجز كتاب التقريب فى رسم المصحف العثمانى. ٣٥: ٤١
مختارى، على. نقدى بر كتاب جلوههاى هنرى داستانهاى قرآن. ٣٣: ٥٦
محمد رضايى، محمّد. ترجمه يا تأليف؟. ٣٤: ٥٣
مستجاب، محمّدرضا. گزينشى ناسخته. ٣١: ٦٣
مستجاب، محمّدرضا. بيان معانى در معانى بيان. ٣٣: ٣٩
مهريزى، مهدى. نقد يك كتاب درسى. ٣١: ٦٨
مهريزى، مهدى. تأملى در كتاب المدخل الى عذب المنهل. ٣٢: ٥٧ پژوهشهاى در آستانه نشر
آينه پژوهش. گزارشى از دفتر نشر آثار مكتوب. ٣٣: ٧٠ معرفيهاى اجمالى
اسفنديارى، محمّد. سرآغاز نوانديشى معاصر. ٣٢: ٦٦
بديعى، محمد. سيماى مسجد. ٣١: ٨٩
جعفرى، مسعود. اندر غزلِ خويش نهان خواهم گشتن. ٣٢: ٧٨
چرام زاده، محمّد رضا. فرهنگ و دين. ٣٤: ٧٧
خلجى، محمّد مهدى. وات، ويليام مونتگمرى. برخورد آراى مسلمانان و مسيحيان تفاهمات و سوء تفاهمات. ٣٥: ٨٤
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. المعارف لابن قتبه. ٣١: ٨٥
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. خاطرات سقراطى كسنوفون. ٣١: ٩٢
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. تاريخ فلسفه در اسلام. ٣٣: ٩٤
ذكاوتى قراگزلو، عليرضا. تاريخ نگاران ايران. ٣٣: ٩٢
رحمانى، صادق. خُنج، نيشابورى كوچك. ٣٣: ٩٥
سبحانى، محمّد تقى. الرد على من اخلد الى الأرض و جهل انّ الأجتهاد فرض فى كل عصر. ٣٦: ٧٥
سرولايتى، على. سيره صالحان. ٣٥: ٧٦
سرولايتى، على. الفقه الأسلامى مرونته و تطوره. ٣٦: ٧٥
سلطانى، محمّد على. جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا(ع) از مدينه تا مرو. ٣٥: ٧٩
سلطانى، محمّد على. تاريخ الأدب العربى. ٣٥: ٨٢
سلطانى، محمّد على. الأجتهاد فى شريعة الأسلاميه. ٣٦: ٧٥
شكورى، ابوالفضل. القواعد الفقهيّه. ٣٣: ٩٠
عابدى، احمد. غايةالمراد فى شرح نكت الارشاد. ٣٢: ٦٩
عابدى، احمد. مستند الشيعة فى احكام الشريعة. ٣٢: ٧٣
عابدى، احمد. المسترشد فى إمامة أميرالمؤمنين على بن أبيطالب عليه السلام. ٣٤: ٦٧
عابدى، احمد. تمهيد القواعد. ٣٥: ٧٨
عابدى، احمد. خاتمةالمستدرك الوسايل. ٣٦: ٧٥
عابدى، احمد. منتهى المقال فى احوال الرجال. ٣٦: ٧٥
عباس زاده، محمّد. اعلال تفصيلى. ٣٢: ٧٦
علوى، عليمحمّد. توحيد الاماميه. ٣٣: ٩٣
علوى، عليمحمّد. محاضرات الأدباء. ٣٥: ٨١
علوى، عليمحمّد. تاريخ تشيّع اصفهان. ٣٤: ٧٦
غلامى، محمّدعلى. ميراث اسلامى ايران. ٣١: ٨٣
غلامى، محمّدعلى. وضوءالنبى. ٣٤: ٦٦
غلامى، محمّدعلى. آداب المتعلمين. ٣٥: ٧٥
غلامى، محمّدعلى. حج الأنبياء و الأئمه. ٣٦: ٧٥
فرح زاد، محمّد. كتابشناسى انقلاب مشروطيت. ٣٤: ٧٤
موحّدى، محمّدرضا. مجموعه رسائل فارسى خواجه عبداللَّه انصارى. ٣١: ٨٠
موحّدى، محمّدرضا. شرح احوال و نقد و تحليلِ آثارِ احمد جام. ٣١: ٩٠
موحّدى، محمّدرضا. مفتاح النّجات. ٣٢: ٧٢
موحّدى، محمّدرضا. نامه شهيدى. ٣٢: ٧٤
موحّدى، محمّدرضا. علامه اقبال لاهورى. ٣٣: ٨٨
موحّدى، محمّدرضا. مبادى العربيه. ٣٤: ٧٣
موحّدى، محمّدرضا. آفرينش و تاريخ. ٣٥: ٧٢
موحّدى، محمّدرضا. عشق صوفيانه. ٣٥: ٨٦
موحّدى، محمّدرضا. چون سبوى تشنه. ٣٦: ٧٥
مهدوى راد، محمّدعلى. يادنامه استاد مهرداد اوستا. ٣١: ٨١
مهدوى راد، محمّدعلى. عيون الاخبار. ٣١: ٨٧
مهدوى راد، محمّدعلى. المقنع. ٣٢: ٦٧
مهدوى راد، محمّدعلى، مناظرات فى الأمامه. ٣٢: ٧٠
مهدوى راد، محمّدعلى. فيض قدسى. ٣٣: ٨٧
مهدوى راد، محمّدعلى. آثار البلاد و اخبار العباد. ٣٤: ٦٩
مهدوى راد، محمّدعلى. الشيخ فخرالدين الطريحى. ٣٥: ٧٠
مهدوى راد، محمّدعلى. المعجم المفهرس لمعانى القرآن العظيم. ٣٥: ٧٣
مهدوى راد، محمّدعلى. دفاع عن الكافى. ٣٦: ٧٥
مهريزى، مهدى. نگاهى به مسائل حرجة فى فقه المرأة: ٣٤: ٧١
نبوى، عبدالمحمّد. تشيّع. ٣١: ٧٨
نبوى، عبدالمحمّد. شهاب شريعت. ٣١: ٧٩
نبوى، عبدالمحمّد. فرهنگ تاريخى - سياسى ايران و خاورميانه. ٣٣: ٨٩
نبوى، عبدالمحمّد. درآمدى بر دايرةالمعارف كتابخانههاى جهان. ٣٤: ٦٨
نشر ميراث مكتوب. نگاهى به كتاب «جغرافياى نيمروز». ٣٦: ٧٥ كتابشناسى موضوعى
ارجمند، مهدى. فهرست مقالات نشريه تاريخ علوم عربى و اسلامى. ٣١: ١٠٩
حقدار، على اصغر. كتابشناسى استاد سيّد جلال الدين آشتيانى. ٣٣: ١٠٦
حقدار، على اصغر. كتابشناسى توصيفى ملاصدرا. ٣١: ١٠٣
معينى، محسن. كتابشناسى شروح اسماء الحسنى. ٣٥: ٩٩
ناصرى طاهرى، عبداللَّه. مأخذشناسى جنگهاى معينى، ٣٢: ٩٦
نورى، محمّد. گزيده مأخذشناسى نقش زمان و مكان در فقه. ٣٦: ٩٨ بايستههاى پژوهشى
مهريزى، مهدى. طرح پژوهشى «علم الحديث». ٣٣: ٧٥ مراكز علمى و فرهنگى
دفتر نشر ميراث مكتوب. ٣١: ٧٣
كايانزيچ، انس / حبيبى، حسين. كتابخانه ملى - دانشگاهى بوسنى و هرزگوين. ٣٢: ٦١
مسجد جامعى، احمد. گزارشى از طرح فهرستگان مشترك دست نويسهاى اسلامى سراسر دنيا. ٣٥:٦٣.