نظريه حقوقى اسلام
(١)
پيش گفتار
١٩ ص
(٢)
جلسه اول
٢١ ص
(٣)
« حق» و مفاهيم مختلف آن
٢١ ص
(٤)
1 مقدمه
٢١ ص
(٥)
2 « حق» و مفاهيم مختلف آن
٢١ ص
(٦)
3 مفهوم « حق» در قرآن، پاسخى براى نيست انگارى (Nihilism)
٢٣ ص
(٧)
4 مفهوم « حق» ، راهى براى نفى شك گرايى و نسبيت گرايى (Relativism)
٢٤ ص
(٨)
5 موضع قرآن در مقابل شك گرايان
٢٦ ص
(٩)
6 پلوراليسم، نفى « حق» و « حقيقت واحد»
٢٨ ص
(١٠)
7 نفى پلوراليسم با استفاده از مفهوم « حق» در قرآن
٣١ ص
(١١)
جلسه دوم
٣٣ ص
(١٢)
« حق» و مفاهيم مختلف آن
٣٣ ص
(١٣)
1 مرورى بر بحث پيشين (كاربردهاى مختلف مفهوم حق)
٣٣ ص
(١٤)
2 طرح يك شبهه درباره قرآن و حقيقت آن
٣٦ ص
(١٥)
3 پاسخ شبهه مذكور با تكيه بر « حق» بودن قرآن
٣٨ ص
(١٦)
4 نقد ديدگاه هرمنوتيكى با توجه به مفهوم « حق» در قرآن
٤١ ص
(١٧)
5 كاربرد مفهوم « حق» در برخى انشائات
٤٢ ص
(١٨)
جلسه سوم
٤٧ ص
(١٩)
حق و مفاهيم مختلف آن
٤٧ ص
(٢٠)
1 « حق» در فعل الهى
٤٧ ص
(٢١)
2 « حق» در مقابل فعل « باطل» ، « لهو» ، « لعب» و « عبث»
٤٨ ص
(٢٢)
3 « حق» و « علت غايى»
٥٠ ص
(٢٣)
4 استدلالى بر « حق» بودن « خلقت انسان»
٥١ ص
(٢٤)
5 مثالى براى توضيح استدلال مذكور
٥٣ ص
(٢٥)
6 فتنه گرى، گناهى بزرگ تر از قتل
٥٥ ص
(٢٦)
7 بازگشت به استدلال مذكور
٥٦ ص
(٢٧)
جلسه چهارم
٥٩ ص
(٢٨)
« حق» و مفاهيم مختلف آن
٥٩ ص
(٢٩)
1 مغالطه اشتراك لفظى
٥٩ ص
(٣٠)
2 نمونه اى از مغالطه اشتراك لفظى
٦٠ ص
(٣١)
3 مفهوم « حق» در قرآن
٦٢ ص
(٣٢)
4 « حق» به معناى « فعل حكيمانه»
٦٣ ص
(٣٣)
5 بيانى تمثيلى از قرآن در مورد « حكيمانه» بودن خلقت
٦٤ ص
(٣٤)
6 « حكمت» آميخته شدن حق و باطل
٦٦ ص
(٣٥)
7 نمونه اى از اختلاط حق و باطل
٦٨ ص
(٣٦)
8 مفهوم « اعتبارى» حق و تلازم آن با « تكليف»
٧٢ ص
(٣٧)
9 دو نوع تلازم « حق» و « تكليف»
٧٢ ص
(٣٨)
10 تفاوت « حقوق» با « اخلاق»
٧٣ ص
(٣٩)
11 جمع بندى مباحث گذشته
٧٤ ص
(٤٠)
جلسه پنجم
٧٧ ص
(٤١)
خاستگاه و منشأ حقوق
٧٧ ص
(٤٢)
1 مقدمه
٧٧ ص
(٤٣)
2 منشأ حق؛ طرح پرسش
٧٨ ص
(٤٤)
3 پاسخ « مكتب حقوق طبيعى»
٧٩ ص
(٤٥)
4 نقد پاسخ مكتب حقوق طبيعى درباره منشأ حقوق
٨٠ ص
(٤٦)
5 نظر « پوزيتيويسم حقوقى» درباره منشأ حقوق
٨٤ ص
(٤٧)
6 ملاحظه
٨٤ ص
(٤٨)
جلسه ششم
٨٧ ص
(٤٩)
تقسيمات حقوق
٨٧ ص
(٥٠)
1 حق و حكم
٨٧ ص
(٥١)
2 حقوق « جايز الاستيفا» و حقوق « واجب الاستيفا»
٨٨ ص
(٥٢)
3 تقسيم حق به اعتبار « من له الحق» و « من عليه الحق»
٨٩ ص
(٥٣)
4 حقوق قابل واگذارى و حقوق غيرقابل واگذارى
٩٠ ص
(٥٤)
5 حقوق عادى (موضوعه) و حقوق اساسى
٩٠ ص
(٥٥)
6 حق اخلاقى
٩٢ ص
(٥٦)
7 نگرش « الهى» و نگرش « الحادى» در حقوق
٩٣ ص
(٥٧)
8 بيان ديدگاه اسلام درباره « منشأ حقوق اساسى»
٩٥ ص
(٥٨)
9 تبيين فلسفى ثبوت « حق حيات»
٩٦ ص
(٥٩)
10 تعيين حقوق و حدود آن
٩٧ ص
(٦٠)
جلسه هفتم
٩٩ ص
(٦١)
ديدگاه اسلام درباره منشأ حقوق
٩٩ ص
(٦٢)
1 مرورى كوتاه بر مطالب پيشين
٩٩ ص
(٦٣)
2 تأكيد اسلام بر « تكليف» و مسؤوليت
١٠٠ ص
(٦٤)
3 نمونه اى از تكليف گرايى در نظام حقوقى اسلام
١٠١ ص
(٦٥)
6 توضيح فلسفى اعتبار حقوق از جانب خداوند
١٠٥ ص
(٦٦)
7 اثبات همه حقوق در پرتو حق خداوند
١٠٧ ص
(٦٧)
8 اثبات حق براى انسان برعليه خدا!
١١٠ ص
(٦٨)
جلسه هشتم
١١١ ص
(٦٩)
خداوند و اعتبار حقوق
١١١ ص
(٧٠)
1 مرورى بر مباحث جلسه قبل
١١١ ص
(٧١)
2 اشكالى در مورد اثبات حق براى خداوند
١١٢ ص
(٧٢)
3 پاسخ اشكال مذكور
١١٣ ص
(٧٣)
4 اشكالى ديگر در مورد اثبات حق براى خداوند
١١٣ ص
(٧٤)
5 پاسخ اشكال دوم
١١٤ ص
(٧٥)
6 كمال انسان، پشتوانه اعتبار حقوق از ناحيه خداوند
١١٥ ص
(٧٦)
7 ملاك جعل حقوق از ناحيه خداوند
١١٧ ص
(٧٧)
8 محدوده « حق حاكميت» ولىّ فقيه
١١٩ ص
(٧٨)
9 حكمت جعل برخى تكاليف شاق از ناحيه خداوند
١٢٠ ص
(٧٩)
جلسه نهم
١٢٥ ص
(٨٠)
خدا، منشأ همه حقوق
١٢٥ ص
(٨١)
1 مرورى بر مباحث پيشين
١٢٥ ص
(٨٢)
3 برهان عقلى بر فرع بودن ساير حقوق نسبت به حق خداوند
١٢٧ ص
(٨٣)
4 نتيجه
١٣١ ص
(٨٤)
5 سخن برخى فيلسوف نمايان در مورد حق انسان مدرن
١٣٣ ص
(٨٥)
6 وجود مصلحت و حكمت در جعل حق از ناحيه خداوند
١٣٤ ص
(٨٦)
جلسه دهم
١٣٧ ص
(٨٧)
تكليف، قدرت، مصلحت
١٣٧ ص
(٨٨)
1 مرورى بر مباحث جلسه قبل
١٣٧ ص
(٨٩)
2 توقف تكليف بر وجود قدرت
١٣٨ ص
(٩٠)
3 نسبت قدرت تكوينى با قدرت قانونى
١٣٨ ص
(٩١)
6 يك ذبح، بهاى دو تكامل
١٤٥ ص
(٩٢)
7 خلاصه بحث
١٥٠ ص
(٩٣)
جلسه يازدهم
١٥١ ص
(٩٤)
انسان، آزاد از بندگى خدا!
١٥١ ص
(٩٥)
1 مرورى بر جلسه قبل
١٥١ ص
(٩٦)
2 دو ديدگاه متضاد در مورد « تكليف گرايى»
١٥١ ص
(٩٧)
3 نقد تفكر مدرنيته در مسأله حق و تكليف
١٥٢ ص
(٩٨)
4 چگونگى شكل گيرى فرهنگ الحادى در غرب
١٥٣ ص
(٩٩)
5 عصر نوزايى و مهم ترين مشخصه هاى آن
١٥٦ ص
(١٠٠)
6 تحليل اثبات گرايان (پوزيتيويست ها) در مورد منشأ اعتقاد به خدا
١٥٧ ص
(١٠١)
7 آيين « انسان پرستى»
١٥٨ ص
(١٠٢)
8 نقد تفكر « مطالبه حقوق و نفى تكليف»
١٥٩ ص
(١٠٣)
9 انسان مدرن، آزاد از بندگى خدا!
١٦٢ ص
(١٠٤)
5 تحليل مصلحت فرمان ذبح
١٤٢ ص
(١٠٥)
جلسه دوازدهم
١٦٧ ص
(١٠٦)
رابطه فاعليت و ثبوت حق
١٦٧ ص
(١٠٧)
1 مرورى بر مباحث پيشين
١٦٧ ص
(١٠٨)
2 ملاك ثبوت حق براى انسان
١٦٨ ص
(١٠٩)
3 فاعليت اصلى در جهان هستى
١٦٩ ص
(١١٠)
4 فاعل هاى طولى
١٧٠ ص
(١١١)
5 لزوم توجه به اصول موضوعه، در اثبات اصالت حق خدا
١٧٠ ص
(١١٢)
6 كيفيت رابطه خدا با عالم هستى و انسان
١٧١ ص
(١١٣)
7 رابطه انسان با صورت ذهنى، و شباهت آن با رابطه خدا و جهان هستى
١٧٢ ص
(١١٤)
8 فاعليت غير مستقل و ثبوت حق
١٧٤ ص
(١١٥)
جلسه سیزدهم
١٧٩ ص
(١١٦)
انسان و طلبكارى حقوق از خدا!
١٧٩ ص
(١١٧)
1 مرورى بر مباحث پيشين
١٧٩ ص
(١١٨)
2 حقوق انسان و محدوده آن
١٨٠ ص
(١١٩)
3 اهميت ايمان و اعتقاد به خدا در زندگى انسان
١٨٠ ص
(١٢٠)
4 ديدگاه اگوست كنت درباره اصالت انسان و نفى خدا
١٨١ ص
(١٢١)
5 رواج تفسيرهاى جامعه شناختى از دين در دهه هاى اخير
١٨٢ ص
(١٢٢)
6 نفى دين و انكار خدا به نام اصلاحات!
١٨٥ ص
(١٢٣)
7 انسان، وام دار يا طلب كار خدا؟!
١٨٨ ص
(١٢٤)
8 تفكر نمرودى در برابر تفكر ابراهيمى
١٩٠ ص
(١٢٥)
9 انسان؛ خدا يا بنده؟!
١٩٢ ص
(١٢٦)
جلسه چهاردهم
١٩٥ ص
(١٢٧)
تفاوت « عبوديت» و « بردگى»
١٩٥ ص
(١٢٨)
1 مرورى بر بحث جلسه قبل
١٩٥ ص
(١٢٩)
2 « بندگى خدا» بازتابى از « بردگى انسان» ؟
١٩٦ ص
(١٣٠)
3 تفاوت مالكيت خدا با مالكيت ارباب نسبت به برده
١٩٧ ص
(١٣١)
5 تكليف « ارشادى» و تكليف « مولوى»
٢٠٠ ص
(١٣٢)
6 كمال انسان در گرو وجود تكاليف مولوى
٢٠١ ص
(١٣٣)
7 ظهور كامل عبوديت تكوينى در قيامت
٢٠٢ ص
(١٣٤)
8 عبوديت تكوينى و عبوديت تشريعى
٢٠٣ ص
(١٣٥)
9 استيفاى حقوق از خدا؟!
٢٠٤ ص
(١٣٦)
جلسه پانزدهم
٢٠٧ ص
(١٣٧)
رحمت الهى در قالب « اوامر» و « نواهى»
٢٠٧ ص
(١٣٨)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٢٠٧ ص
(١٣٩)
2 اراده جزافى يا اراده حكيمانه؟
٢٠٨ ص
(١٤٠)
3 معناى مصالح و مفاسد نفس الامرى
٢٠٩ ص
(١٤١)
4 اختيارى بودن كمال انسان
٢١٠ ص
(١٤٢)
5 زمينه هاى لازم براى تحقق كمال اختيارى
٢١١ ص
(١٤٣)
4 قدرت انتخاب براى انسان
١٩٩ ص
(١٤٤)
7 نگاهى دوباره به سير بحث
٢١٤ ص
(١٤٥)
8 قوانين كيفرى و جزايى، مظهر رحمت مضاعف خداوند
٢١٥ ص
(١٤٦)
6 عنايت خاص الهى در جهت تحقق كمال انسان
٢١٣ ص
(١٤٧)
9 شرايط كلى نيل انسان به رحمت الهى
٢١٨ ص
(١٤٨)
10 تحقق كمال اكثر، ملاك تدوين نظام حقوقى
٢١٩ ص
(١٤٩)
جلسه شانزدهم
٢٢١ ص
(١٥٠)
تعيين « مصلحت» در قوانين حقوقى
٢٢١ ص
(١٥١)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٢٢١ ص
(١٥٢)
2 مفهوم مصلحت
٢٢٢ ص
(١٥٣)
4 تعيين مصلحت در موارد تزاحم
٢٢٥ ص
(١٥٤)
3 مصلحت از ديدگاه فلسفى
٢٢٤ ص
(١٥٥)
6 نياز انسان به وحى در تعيين مصالح
٢٢٧ ص
(١٥٦)
5 مشكل تشخيص مصلحت
٢٢٦ ص
(١٥٧)
7 تأثير غير مستقيم عوامل در پديده ها و تعيين مصلحت
٢٢٩ ص
(١٥٨)
جلسه هفدهم
٢٣١ ص
(١٥٩)
ملاحظاتى در تدوين نظام حقوقى
٢٣١ ص
(١٦٠)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٢٣١ ص
(١٦١)
2 تبيين حقوق طبيعى بر اساس بينش الهى و اسلامى
٢٣٢ ص
(١٦٢)
3 توجه به « تزاحم» ذاتى عالم ماده، در تدوين نظام حقوقى
٢٣٤ ص
(١٦٣)
4 « تشريع» و جعل قانون در دو حيطه « فردى» و « اجتماعى»
٢٣٧ ص
(١٦٤)
5 تعارض « مصلحت فردى» با « مصلحت جمعى»
٢٣٨ ص
(١٦٥)
6 تعارض حق حيات يك فرد با حقوق ديگر
٢٤٠ ص
(١٦٦)
7 نظر اسلام در مورد « حق حيات»
٢٤٣ ص
(١٦٧)
جلسه هيجدهم
٢٤٥ ص
(١٦٨)
حق كرامت انسان (1)
٢٤٥ ص
(١٦٩)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٢٤٥ ص
(١٧٠)
2 اعلاميه جهانى حقوق بشر و برخى تناقضات داخلى آن
٢٤٥ ص
(١٧١)
3 اشكالى ديگر بر اعلاميه جهانى حقوق بشر
٢٤٧ ص
(١٧٢)
4 « حق كرامت» انسان در اعلاميه جهانى حقوق بشر
٢٤٧ ص
(١٧٣)
5 كرامت انسان در قرآن
٢٥١ ص
(١٧٤)
6 انسان پست تر از حيوان
٢٥٣ ص
(١٧٥)
7 جمع دو آيه « لقد كرّمنا» و « بل هُم اضلّ»
٢٥٤ ص
(١٧٦)
جلسه نوزدهم
٢٥٧ ص
(١٧٧)
حق كرامت انسان
٢٥٧ ص
(١٧٨)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٢٥٧ ص
(١٧٩)
2 اسلام و كرامت انسان
٢٦٠ ص
(١٨٠)
3 كرامت ذاتى و كرامت اكتسابى
٢٦١ ص
(١٨١)
4 كرامت فردى (اخلاقى) و كرامت اجتماعى (حقوقى)
٢٦٢ ص
(١٨٢)
5 ملاك كرامت حقوقى
٢٦٥ ص
(١٨٣)
جلسه بيستم
٢٦٩ ص
(١٨٤)
حق آزادى (1)
٢٦٩ ص
(١٨٥)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٢٦٩ ص
(١٨٦)
2 مفاهيم مختلف آزادى، منشأ مغالطه
٢٧٠ ص
(١٨٧)
3 آزادى به معناى « استقلال وجودى»
٢٧٢ ص
(١٨٨)
4 آزادى به معناى « اختيار»
٢٧٣ ص
(١٨٩)
5 آزادى به معناى « عدم دل بستگى» و آزادى در مقابل « بردگى»
٢٧٥ ص
(١٩٠)
6 آزادى در اصطلاح حقوق و سياست حاكميت بر سرنوشت خويش
٢٧٧ ص
(١٩١)
7 ديدگاه اسلام و دموكراسى درباره « حق حاكميت»
٢٧٨ ص
(١٩٢)
جلسه بيست و يكم
٢٨١ ص
(١٩٣)
حق آزادى
٢٨١ ص
(١٩٤)
1 مرورى بر بحث جلسه قبل
٢٨١ ص
(١٩٥)
2 « بندگى» يا « بردگى» ؟
٢٨١ ص
(١٩٦)
3 قرآن، كلام خدا، و براى همه زمان ها
٢٨٤ ص
(١٩٧)
4 آزادى انسان در برابر خدا؟
٢٨٧ ص
(١٩٨)
5 مالكيت « حقيقى» و مالكيت « اعتبارى»
٢٨٨ ص
(١٩٩)
6 آزادىِ ملازم با « شرك تشريعى»
٢٩٠ ص
(٢٠٠)
8 انسان مدرن و نفى « تكليف مدارى»
٢٩٤ ص
(٢٠١)
جلسه بيست و دوم
٢٩٧ ص
(٢٠٢)
ديدگاه اسلام پيرامون حق حاكميت انسان بر انسان
٢٩٧ ص
(٢٠٣)
1 مرورى بر مطالب جلسه پيشين
٢٩٧ ص
(٢٠٤)
2 انسان و پذيرش حاكميت ديگران
٢٩٨ ص
(٢٠٥)
3 سه فرض در مورد پذيرش حاكميت انسان بر انسان
٢٩٩ ص
(٢٠٦)
جلسه بيست و سوم
٣١٣ ص
(٢٠٧)
تركيب « ليبراليسم» و « پوزيتيويسم اخلاقى»
٣١٣ ص
(٢٠٨)
1 ليبراليسم و پيشينه آن
٣١٣ ص
(٢٠٩)
2 معجون ليبراليسم و « پوزيتيويسم اخلاقى»
٣١٤ ص
(٢١٠)
3 آثار زيان بار پوزيتيويسم اخلاقى
٣١٧ ص
(٢١١)
4 ليبراليسم در عصر پست مدرن
٣١٩ ص
(٢١٢)
5 مطالبات و اصلاحات از نوع پست مدرن
٣٢١ ص
(٢١٣)
6 تساهل و تسامح، ويران گر دين و ارزش ها
٣٢٣ ص
(٢١٤)
7 جاهليت قرن بيستم!
٣٢٥ ص
(٢١٥)
جلسه بيست و چهارم
٣٢٧ ص
(٢١٦)
آزادى عقيده و بيان
٣٢٧ ص
(٢١٧)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٣٢٧ ص
(٢١٨)
2 آزادى حقوقى
٣٢٧ ص
(٢١٩)
3 حقوق مافوق قانون؟
٣٢٩ ص
(٢٢٠)
4 حد آزادى
٣٣٠ ص
(٢٢١)
5 آزادى عقيده و بيان
٣٣١ ص
(٢٢٢)
6 آزادى بيان در غرب؛ از شعار تا واقعيت
٣٣٢ ص
(٢٢٣)
7 اسلام و آزادى عقيده و بيان
٣٣٣ ص
(٢٢٤)
8 آزادى عقيده، امرى خارج از حوزه « حقوق»
٣٣٥ ص
(٢٢٥)
9 آزادى عقيده يا آزادى « ترويج عقيده» ؟
٣٣٧ ص
(٢٢٦)
10 بهداشت فكرى، مهم تر از بهداشت جسمى
٣٣٩ ص
(٢٢٧)
جلسه بيست و پنجم
٣٤١ ص
(٢٢٨)
آزادى بيان و مطبوعات
٣٤١ ص
(٢٢٩)
1 مرورى بر مباحث پيشين
٣٤١ ص
(٢٣٠)
2 مسأله آزادى بيان و مطبوعات
٣٤٣ ص
(٢٣١)
3 بيان نظر اسلام درباره آزادى بيان و مطبوعات
٣٤٥ ص
(٢٣٢)
4 بيان غيرگفتارى و رسانه اى
٣٤٨ ص
(٢٣٣)
5 « تكليف» بيان
٣٤٩ ص
(٢٣٤)
6 آزادىِ « بيان سؤال»
٣٥١ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص

نظريه حقوقى اسلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٩٨ - ١٠ تعيين حقوق و حدود آن

وقتى پذيرفتيم كه خدا مالك، آفريننده و رب عالم است، بنابراين او حق دارد به هر موجود هر چه مى‌خواهد، بدهد. شما وقتى مالك چيزى هستيد، مى‌توانيد آن را به هر كس كه دلتان مى‌خواهد واگذار كنيد؛ اين در حالى است كه مالكيت ما مالكيت اعتبارى است؛ يعنى فقط چون قرارداد كرده‌ايم كه مثلا اگر من پول دادم و ماشينى را خريدم مالك آن ماشين شوم، مرا مالك مى‌دانند، وگرنه من به آن ماشين، هستى و وجود نداده‌ام تا حقيقتاً مالك آن باشم. در هر حال اين سخنى معقول و منطقى است كه وقتى خداوند مالك حقيقى همه هستى است، مى‌تواند هرگونه كه بخواهد در آن تصرف كند.

با توجه به توضيحات مذكور، بطلان نظريه قرارداد اجتماعى نيز آشكار مى‌شود. قرارداد اجتماعى مى‌گويد اعتبار قانون به اراده و خواست مردم يك جامعه است. سؤال مى‌كنيم، وقتى شخص يا اشخاصى مالك چيزى نيستند به چه حقى مى‌خواهند قرارداد كنند كه چگونه و چه تصرفاتى در آن انجام شود؟ اين‌كه عده‌اى دور هم بنشينند و قرارداد كنند اين زمين از آن تو، آن فضا در اختيار من، آن دريا متعلق به همه و...، به چه حقى مى‌خواهند اين كارها را انجام دهند؟ كسى مى‌تواند اين كارها را انجام دهد كه مالك اينها باشد، و انسان مالك هيچ چيز حتى وجود خودش هم نيست. مگر انسان خود، خويشتن را خلق كرده و هستى بخشيده است؟ تمام هستى و روح و جسم انسان را خداى متعال آفريده است و انسان حتى يك سلول خودش را نيز خود خلق نكرده تا مالك آن باشد. انسان در ذره ذره وجود خويش وام‌دار خداى متعال است. قرارداد انسان براى تصرف در هستى و حتى در وجود خودش، تصرف در ملك غير بدون اجازه و رضايت او است، كه عقلا كارى ناپسند و قبيح شمرده مى‌شود.

بنابراين صرف قرارداد اجتماعى مشكلى را حل نمى‌كند. بلى، اگر مالك قراردادى بكند اعتبار دارد؛ و توضيح داديم كه تنها و يگانه مالك حقيقى عالم وجود، خداى متعال است و او است كه تمام ذرات هستى را ايجاد كرده و كسى جز او سر سوزنى نسبت به موجودات عالم مالكيتى ندارد. منطقى‌ترين مبنا در فلسفه حقوق اين است كه بگوييم كسى كه مالك همه هستى است، مى‌تواند به يك مملوك خود (مثلا انسان) حق يا حقوقى را مبنى بر تصرف در مملوك ديگرش (مثلا درختان و گياهان) اعطا كند، و هر مبنايى جز اين، عقلا و منطقاً قابل قبول نخواهد بود.