نظريه حقوقى اسلام

پيش گفتار

جلسه اول

« حق» و مفاهيم مختلف آن

1 مقدمه

2 « حق» و مفاهيم مختلف آن

3 مفهوم « حق» در قرآن، پاسخى براى نيست انگارى (Nihilism)

4 مفهوم « حق» ، راهى براى نفى شك گرايى و نسبيت گرايى (Relativism)

5 موضع قرآن در مقابل شك گرايان

6 پلوراليسم، نفى « حق» و « حقيقت واحد»

7 نفى پلوراليسم با استفاده از مفهوم « حق» در قرآن

جلسه دوم

« حق» و مفاهيم مختلف آن

1 مرورى بر بحث پيشين (كاربردهاى مختلف مفهوم حق)

2 طرح يك شبهه درباره قرآن و حقيقت آن

3 پاسخ شبهه مذكور با تكيه بر « حق» بودن قرآن

4 نقد ديدگاه هرمنوتيكى با توجه به مفهوم « حق» در قرآن

5 كاربرد مفهوم « حق» در برخى انشائات

جلسه سوم

حق و مفاهيم مختلف آن

1 « حق» در فعل الهى

2 « حق» در مقابل فعل « باطل» ، « لهو» ، « لعب» و « عبث»

3 « حق» و « علت غايى»

4 استدلالى بر « حق» بودن « خلقت انسان»

5 مثالى براى توضيح استدلال مذكور

6 فتنه گرى، گناهى بزرگ تر از قتل

7 بازگشت به استدلال مذكور

جلسه چهارم

« حق» و مفاهيم مختلف آن

1 مغالطه اشتراك لفظى

2 نمونه اى از مغالطه اشتراك لفظى

3 مفهوم « حق» در قرآن

4 « حق» به معناى « فعل حكيمانه»

5 بيانى تمثيلى از قرآن در مورد « حكيمانه» بودن خلقت

6 « حكمت» آميخته شدن حق و باطل

7 نمونه اى از اختلاط حق و باطل

8 مفهوم « اعتبارى» حق و تلازم آن با « تكليف»

9 دو نوع تلازم « حق» و « تكليف»

10 تفاوت « حقوق» با « اخلاق»

11 جمع بندى مباحث گذشته

جلسه پنجم

خاستگاه و منشأ حقوق

1 مقدمه

2 منشأ حق؛ طرح پرسش

3 پاسخ « مكتب حقوق طبيعى»

4 نقد پاسخ مكتب حقوق طبيعى درباره منشأ حقوق

5 نظر « پوزيتيويسم حقوقى» درباره منشأ حقوق

6 ملاحظه

جلسه ششم

تقسيمات حقوق

1 حق و حكم

2 حقوق « جايز الاستيفا» و حقوق « واجب الاستيفا»

3 تقسيم حق به اعتبار « من له الحق» و « من عليه الحق»

4 حقوق قابل واگذارى و حقوق غيرقابل واگذارى

5 حقوق عادى (موضوعه) و حقوق اساسى

6 حق اخلاقى

7 نگرش « الهى» و نگرش « الحادى» در حقوق

8 بيان ديدگاه اسلام درباره « منشأ حقوق اساسى»

9 تبيين فلسفى ثبوت « حق حيات»

10 تعيين حقوق و حدود آن

جلسه هفتم

ديدگاه اسلام درباره منشأ حقوق

1 مرورى كوتاه بر مطالب پيشين

2 تأكيد اسلام بر « تكليف» و مسؤوليت

3 نمونه اى از تكليف گرايى در نظام حقوقى اسلام

6 توضيح فلسفى اعتبار حقوق از جانب خداوند

7 اثبات همه حقوق در پرتو حق خداوند

8 اثبات حق براى انسان برعليه خدا!

جلسه هشتم

خداوند و اعتبار حقوق

1 مرورى بر مباحث جلسه قبل

2 اشكالى در مورد اثبات حق براى خداوند

3 پاسخ اشكال مذكور

4 اشكالى ديگر در مورد اثبات حق براى خداوند

5 پاسخ اشكال دوم

6 كمال انسان، پشتوانه اعتبار حقوق از ناحيه خداوند

7 ملاك جعل حقوق از ناحيه خداوند

8 محدوده « حق حاكميت» ولىّ فقيه

9 حكمت جعل برخى تكاليف شاق از ناحيه خداوند

جلسه نهم

خدا، منشأ همه حقوق

1 مرورى بر مباحث پيشين

3 برهان عقلى بر فرع بودن ساير حقوق نسبت به حق خداوند

4 نتيجه

5 سخن برخى فيلسوف نمايان در مورد حق انسان مدرن

6 وجود مصلحت و حكمت در جعل حق از ناحيه خداوند

جلسه دهم

تكليف، قدرت، مصلحت

1 مرورى بر مباحث جلسه قبل

2 توقف تكليف بر وجود قدرت

3 نسبت قدرت تكوينى با قدرت قانونى

6 يك ذبح، بهاى دو تكامل

7 خلاصه بحث

جلسه يازدهم

انسان، آزاد از بندگى خدا!

1 مرورى بر جلسه قبل

2 دو ديدگاه متضاد در مورد « تكليف گرايى»

3 نقد تفكر مدرنيته در مسأله حق و تكليف

4 چگونگى شكل گيرى فرهنگ الحادى در غرب

5 عصر نوزايى و مهم ترين مشخصه هاى آن

6 تحليل اثبات گرايان (پوزيتيويست ها) در مورد منشأ اعتقاد به خدا

7 آيين « انسان پرستى»

8 نقد تفكر « مطالبه حقوق و نفى تكليف»

9 انسان مدرن، آزاد از بندگى خدا!

5 تحليل مصلحت فرمان ذبح

جلسه دوازدهم

رابطه فاعليت و ثبوت حق

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 ملاك ثبوت حق براى انسان

3 فاعليت اصلى در جهان هستى

4 فاعل هاى طولى

5 لزوم توجه به اصول موضوعه، در اثبات اصالت حق خدا

6 كيفيت رابطه خدا با عالم هستى و انسان

7 رابطه انسان با صورت ذهنى، و شباهت آن با رابطه خدا و جهان هستى

8 فاعليت غير مستقل و ثبوت حق

جلسه سیزدهم

انسان و طلبكارى حقوق از خدا!

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 حقوق انسان و محدوده آن

3 اهميت ايمان و اعتقاد به خدا در زندگى انسان

4 ديدگاه اگوست كنت درباره اصالت انسان و نفى خدا

5 رواج تفسيرهاى جامعه شناختى از دين در دهه هاى اخير

6 نفى دين و انكار خدا به نام اصلاحات!

7 انسان، وام دار يا طلب كار خدا؟!

8 تفكر نمرودى در برابر تفكر ابراهيمى

9 انسان؛ خدا يا بنده؟!

جلسه چهاردهم

تفاوت « عبوديت» و « بردگى»

1 مرورى بر بحث جلسه قبل

2 « بندگى خدا» بازتابى از « بردگى انسان» ؟

3 تفاوت مالكيت خدا با مالكيت ارباب نسبت به برده

5 تكليف « ارشادى» و تكليف « مولوى»

6 كمال انسان در گرو وجود تكاليف مولوى

7 ظهور كامل عبوديت تكوينى در قيامت

8 عبوديت تكوينى و عبوديت تشريعى

9 استيفاى حقوق از خدا؟!

جلسه پانزدهم

رحمت الهى در قالب « اوامر» و « نواهى»

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 اراده جزافى يا اراده حكيمانه؟

3 معناى مصالح و مفاسد نفس الامرى

4 اختيارى بودن كمال انسان

5 زمينه هاى لازم براى تحقق كمال اختيارى

4 قدرت انتخاب براى انسان

7 نگاهى دوباره به سير بحث

8 قوانين كيفرى و جزايى، مظهر رحمت مضاعف خداوند

6 عنايت خاص الهى در جهت تحقق كمال انسان

9 شرايط كلى نيل انسان به رحمت الهى

10 تحقق كمال اكثر، ملاك تدوين نظام حقوقى

جلسه شانزدهم

تعيين « مصلحت» در قوانين حقوقى

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 مفهوم مصلحت

4 تعيين مصلحت در موارد تزاحم

3 مصلحت از ديدگاه فلسفى

6 نياز انسان به وحى در تعيين مصالح

5 مشكل تشخيص مصلحت

7 تأثير غير مستقيم عوامل در پديده ها و تعيين مصلحت

جلسه هفدهم

ملاحظاتى در تدوين نظام حقوقى

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 تبيين حقوق طبيعى بر اساس بينش الهى و اسلامى

3 توجه به « تزاحم» ذاتى عالم ماده، در تدوين نظام حقوقى

4 « تشريع» و جعل قانون در دو حيطه « فردى» و « اجتماعى»

5 تعارض « مصلحت فردى» با « مصلحت جمعى»

6 تعارض حق حيات يك فرد با حقوق ديگر

7 نظر اسلام در مورد « حق حيات»

جلسه هيجدهم

حق كرامت انسان (1)

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 اعلاميه جهانى حقوق بشر و برخى تناقضات داخلى آن

3 اشكالى ديگر بر اعلاميه جهانى حقوق بشر

4 « حق كرامت» انسان در اعلاميه جهانى حقوق بشر

5 كرامت انسان در قرآن

6 انسان پست تر از حيوان

7 جمع دو آيه « لقد كرّمنا» و « بل هُم اضلّ»

جلسه نوزدهم

حق كرامت انسان

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 اسلام و كرامت انسان

3 كرامت ذاتى و كرامت اكتسابى

4 كرامت فردى (اخلاقى) و كرامت اجتماعى (حقوقى)

5 ملاك كرامت حقوقى

جلسه بيستم

حق آزادى (1)

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 مفاهيم مختلف آزادى، منشأ مغالطه

3 آزادى به معناى « استقلال وجودى»

4 آزادى به معناى « اختيار»

5 آزادى به معناى « عدم دل بستگى» و آزادى در مقابل « بردگى»

6 آزادى در اصطلاح حقوق و سياست حاكميت بر سرنوشت خويش

7 ديدگاه اسلام و دموكراسى درباره « حق حاكميت»

جلسه بيست و يكم

حق آزادى

1 مرورى بر بحث جلسه قبل

2 « بندگى» يا « بردگى» ؟

3 قرآن، كلام خدا، و براى همه زمان ها

4 آزادى انسان در برابر خدا؟

5 مالكيت « حقيقى» و مالكيت « اعتبارى»

6 آزادىِ ملازم با « شرك تشريعى»

8 انسان مدرن و نفى « تكليف مدارى»

جلسه بيست و دوم

ديدگاه اسلام پيرامون حق حاكميت انسان بر انسان

1 مرورى بر مطالب جلسه پيشين

2 انسان و پذيرش حاكميت ديگران

3 سه فرض در مورد پذيرش حاكميت انسان بر انسان

جلسه بيست و سوم

تركيب « ليبراليسم» و « پوزيتيويسم اخلاقى»

1 ليبراليسم و پيشينه آن

2 معجون ليبراليسم و « پوزيتيويسم اخلاقى»

3 آثار زيان بار پوزيتيويسم اخلاقى

4 ليبراليسم در عصر پست مدرن

5 مطالبات و اصلاحات از نوع پست مدرن

6 تساهل و تسامح، ويران گر دين و ارزش ها

7 جاهليت قرن بيستم!

جلسه بيست و چهارم

آزادى عقيده و بيان

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 آزادى حقوقى

3 حقوق مافوق قانون؟

4 حد آزادى

5 آزادى عقيده و بيان

6 آزادى بيان در غرب؛ از شعار تا واقعيت

7 اسلام و آزادى عقيده و بيان

8 آزادى عقيده، امرى خارج از حوزه « حقوق»

9 آزادى عقيده يا آزادى « ترويج عقيده» ؟

10 بهداشت فكرى، مهم تر از بهداشت جسمى

جلسه بيست و پنجم

آزادى بيان و مطبوعات

1 مرورى بر مباحث پيشين

2 مسأله آزادى بيان و مطبوعات

3 بيان نظر اسلام درباره آزادى بيان و مطبوعات

4 بيان غيرگفتارى و رسانه اى

5 « تكليف» بيان

6 آزادىِ « بيان سؤال»

نظريه حقوقى اسلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٩

الصفحات من ٢ الی ١٨ فارغة فی النسخة المطبوعة/صفحات ٢ الی ١٨ در مأخذ اصلی خالی است