الجمل و العقود في العبادات - الشيخ الطوسي - الصفحة ١٤ - پيش گفتار

مشخص و ارقام معين تحرير مىكردند (فقه كلاسيك) و كتاب حاضر، همانطور كه از نام آن [١] پيداست و در ديباچۀ مؤلف، خاطر نشان گرديده از اين نوع فقه است و احتمالا در اين زمينه أولين كتاب و در نوع خود ابتكار بوده است. مؤلف، منتهاى كوشش را در اختصار و تنظيم مطالب و شمردن واجبات، محرمات، مستحبات، مكروهات و اجزاء و شرائط و آداب هر يك از عبادات پنجگانه بكار برده و بخوبى از عهدۀ اين كار بر آمده است و ظاهرا مبالغه نباشد اگر ادعا كنيم كه نه تنها چنين متن فقهى پيش از آن سابقه نداشته بلكه بر آن چه بعدا فقهاى بزرگ نوشتهاند نيز برترى دارد و تقريبا مىتوان گفت غرض شيخ، از تأليف اين كتاب با هدف مؤلفين و دانشمندانى مانند ابن مالك اندلسى، علامه بحر العلوم و فيلسوف سبزوارى در سرودن منظومههاى نحو، صرف، فقه، فلسفه و منطق مشترك بوده است و همۀ نامبردگان خواستهاند ضبط و حفظ مطالب علمى را بدين وسيله تسهيل نمايند منتها نامبردگان جهت نيل باين منظور مطالب را بنظم در آوردهاند و مؤلف ما، فقه را به نثر منظم تدوين كرده است و به گفتۀ خود او در ديباچۀ كتاب: «اين نوع كتب همه كس را فايده بخشد براى مبتديان و نو آموزان وسيله حفظ و ياد گرفتن و براى دانشمندان، وسيله تذكر و بخاطر آوردن محفوظات است» اين سنخ كتب، مخصوصا در عصر حاضر كه دانشمندان، سعى مىكنند مطالب را كلاسه كنند و هر چه بيشتر و بهتر براى دانش آموزان در فرا گرفتن مطالب تسهيل فراهم آورند مطلوبيت بيشترى دارد و بعلاوه سليقه مؤلفين هزار سال قبل را در اين امر بخوبى معرفى مىنمايد.

مؤلف، اين كتاب و همچنين كتب الغيبة، الاقتصاد، الفهرست، و رجال خود را به تقاضاى شخصى كه از او به شيخ فاضل و شيخ اجل ياد كرده و مسلما بيش از يك شاگرد معمولى براى او احترام قائل بوده، املاء و تأليف كرده است، در حاشيۀ چند نسخهى كهن از اين كتاب كه بنظر علامه تهرانى رسيده و نيز در حاشيه نسخه متعلق به دانشمند محترم آقاى حاج عبد الحميد مولوى كه اساس تصحيح كتاب بر آن است و در ملحقات، شرح آن خواهد آمد شيخ فاضل را ابن براج معرفى كردهاند. وى، عبد العزيز بن نحرير بن عبد العزيز بن براج، (م ٤٨١ ه)، قاضى طرابلس و نماينده شيخ طوسى در شامات و مؤلف كتب گرانبها، از جمله شرحى بر بخش عبادات جمل العلم و العمل سيد مرتضى است و نزد سيد و شيخ تلمذ كرده و

[١] نام كتاب الجمل و العقود، بمعنى مطالب گرد آمده و بهم پيوسته و فشرده و منظم است.