الجمل و العقود في العبادات - الشيخ الطوسي - الصفحة ١٢ - پيش گفتار
أربعة [١] پس از اين تحول، تدوين شده است. غاية الأمر اينكه اين نوع از فقه، كه ما آن را در قبال سائر رشتهها و فنون فقه، فقه مأثور يا فقه مستند مىناميم بايد فن خاص و شعبهى مخصوصى از فقه بشمار آيد در حاليكه پيش از آن، فقه شيعه منحصر باين رشته بوده و اگر برخى از رشتههاى ديگر وجود داشته منحصر بدرس و محاوره بوده و در آن باب نوشتهاى وجود نداشته و اگر هم وجود داشته بسيار نادر و مخصوص بمسائل انگشتشمار مورد اختلاف ميان شيعه و أهل سنت يا ما بين خود شيعه بوده است و در هر صورت، اثر معتنابهى از آن بما نرسيده است.
در آغاز تحول جديد، گرچه فقه از صورت روايت خارج، و قيافهى فتوى بخود گرفت و همين أمر، حاكى از وسعت فكر و ترك جمود فقها بود كه بخود اين جرأت را داده بودند كه بر خلاف معمول و مرسوم علماى پيش از خود، فتاوى خويش را تدوين نمايند اما در عين حال دانشمندان جانب احتياط را رعايت مىكردند و عين ألفاظ صادر از مصادر تشريع را بدون استناد به امام، در لباس فتوى به بازار علم عرضه مىنمودند و به همين جهت اين نوع از كتب فقه، بخصوص رساله على بن بابويه كه بنا بآنچه گفته شد اولين گام در اين زمينه بوده است نزد قدما به منزلۀ نص حديث محسوب مىگرديد و در هر مسئله كه نص و روايتى نمىيافتند و باصطلاح، عند اعوزاز النصوص، عبارت آن رساله را به منزلۀ نص تلقى مىكردند و ما اين رشته از فقه را فقه منصوص و يا به پيروى از استاد بزرگوار مرحوم آية اللّه بروجردى [٢] (رضوان اللّه تعالى عليه) مسائل متلقاة مىناميم.
[١] مقصود از كتب أربعة كافى اثر محمد بن يعقوب كلينى متوفى ٣٢٩، من لا يحضره الفقيه از محمد بن على بن الحسين بن موسى بن بابويه معروف به شيخ صدوق متوفى ٣٨١، تهذيب، و استبصار اثر شيخ طوسي (٣٨٥- ٤٦٠) مؤلف كتاب حاضر است.
[٢]- نويسنده مدت يازده سال افتخار استفاده از درس و ملازمت اين مرد بزرگ را داشته است.
خلاصهاى از آراء خاص اين استاد، ضميمة رسالهاى كه راجع بكتاب جامع احاديث الشيعة تحرير نمودهام إنشاء اللّه بزودى در دسترس أهل تحقيق قرار
خواهد گرفت. كتاب نامبرده مهمترين كتاب حديث دوران اخير است كه به ارادة آية اللّه بروجردى و مباشرت جمعى از شاگردان وى تأليف گرديده، و اينجانب مدت هفت سال بشركت ديگران دست در كار تأليف آن كتاب بوده است.