حدوث العالم - ابن غيلان - الصفحة ١٤ - سرآغاز

و بدين گونه كارش بالا گرفت و در دل عوام و خواص منزلتى بزرگ يافت چنانكه در دل برخى از اهل زمان ما چنين رسوخ يافت كه هرچه او گفته است حق است و خطا را بر او راه نيست و هركه خلاف او را بگويد از جمله عاقلان بشمار نمى‌آيد از اين روى من تحريك شدم كه كلام او را دنبال و وجوه اغلاط او را آشكار سازم تا غلو كنندگان از غلوّ خود فرود آيند و آنان كه شيفته الفاظ فريب‌دهنده و اخبار دروغين او شده‌اند آگاه و متنبّه گردند. (١٧)

ابن غيلان كتاب خود را بر دو قسم قرار داده كه قسم نخستين آن در اثبات حدوث عالم و نقض سخن ابن سينا در رساله حكومت است و قسم دوم در ذكر شبهه‌هائى است كه به قول به قدم عالم كشانده مى‌شود و او هريك از اين دو قسم را بر ابوابى و هر بابى را بر فصولى منظم ساخته است.

اگر ما كتاب تهافت الفلاسفة غزالى را نخستين مقاومت در برابر فلسفه ارسطو و پيروان او در عالم اسلام نظير فارابى و ابن سينا بدانيم مسلما كتاب حدوث العالم ابن غيلان يا فريد غيلانى گام دوم در عرصه اين قيام است و همچنان كه دفاع ابن رشد از فلاسفه در تهافت التهافت تاثير چندانى در برابر حمله غزّالى نداشت دفاع فخر الدين رازى نيز در مناظره خود با فريد غيلانى چندان اثربخش نبوده است و حمايتى كه اهل سنّت و اهل حديث از اين هجوم به فلسفه و فيلسوفان كردند چنان كمر فلسفه را خم كرد و انديشه‌هاى فيلسوفان را در هم شكست كه تا وقتى كه دانشمندان شيعه همچون ميرداماد و ملا صدرا و ملا محسن فيض و عبد الرّزاق لاهيجى يعنى ارباب حكمت متعاليه به حمايت از آن برنخاستند، آن شكست ترميم نشد بنابراين كتاب حدوث العالم فريد غيلانى را مى‌توان يكى از حلقات اساسى تاريخ فلسفه اسلامى خصوصا در ابعاد مخالفت با فيلسوفان و سركوبى آنان بشمار آورد.

متن كتاب حدوث العالم عينا از روى نسخه خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران شماره ١٣١٤ فراهم آمده و در موارد اشتباه و ابهام با نسخه خطى مجلس شوراى اسلامى (سناى سابق) كه ميكروفيلم آن به شماره ٧/ ٢٦٩٤ در كتابخانه مركزى دانشگاه موجود است مقابله و اصطلاح گرديده است. (١٨) رساله‌