اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٥٤ - منشاء عجب

نيست، بلكه ممدوح است.[١]

نكوهش عجب‌

خودبينى يكى از بيماريهاى خطرناك روانى و اوصاف نكوهيده اخلاقى است كه از جهل و نادانى وحماقت انسان، ناشى شده وموجب هلاكت او مى‌گردد.

پيامبر اكرم (ص) فرمود:

«ثَلاثٌ مُهْلِكاتٌ: شُحٌّ مُطاعٌ وَهَوىً مُتَّبَعٌ وَاعْجابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ»[٢]

سه چيز، هلاك كننده است: بخل چيره شده و هوى و هوسى كه از آن پيروى شود و شگفتى انسان، نسبت به خود.

در سخنان اميرمؤمنان على عليه‌السلام، تعبيرهاى گوناگونى درباره خودبينى وجود دارد، مانند: «رَأْسُ الْجَهْلِ، رَاْسُ الْحِماقَةِ، هَلاكٌ، اضَرُّ قَرينٍ وَ ضِدُّ الصَّوابِ»[٣]

همچنين آن حضرت افراد خود بين را بدترين مردم، خوانده و خود بينى را دليل نقص و ضعف عقل انسان مى‌داند و پيروانش را از آن برحذر داشته، مى‌فرمايد:

«شَرُّالنَّاسِ مَنْ يَرى أَنَّهُ خَيْرُهُمْ»[٤]

بدترين مردم كسى است كه خود را بهترين آنان مى‌داند.

منشاء عجب‌

حضرت امام خمينى «قدّس سرّه» درباره انگيزه و منشاء عجب مى‌نويسد:

[١] - سفينةالبحار، قمى، ج ٢، ص ١٦٠

[٢] - جامعه السعادات، ج ١، ص ٣٢١

[٣] - خودبينى سرنادانى وكم خردى، سبب هلاكت و تباهى، زيان رساننده‌ترين همراه انسان و ضد درست انديشى است.( شرح غررالحكم، ج ٧، ص ٢٣٢.)

[٤] - شرح غررالحكم، آمدى، ج ٤، ص ١٦٨