حقوق جزایی اسلام - یوسفیان،نعمت الله - الصفحة ٤٥ - چند مساله
درس هفتم:
ديه اعضاى بدن [١]
مجازاتى كه در جنايت براندامها واعضاى بدن به عهده فرد جنايتكار مىآيد، از آن به «ديه» و در برخى موارد نيز به «ارش و حكومت» ياد مىشود. در مورد ديه توضيحاتى پيش از اين بيان شد. اجمالش اين است كه ديه، مالى را گويند كه مقدارش از نظر شرع معين باشد.
اما «ارش و حكومت» عبارت است از مالى كه در عوض نقص در مال يا بدن از كسى گرفته مىشود و براى آن اندازهاى معين نشده است. اين كلمه در موارد زير به كارمىرود:
١- قيمت جنايت بر انسان (ارش جنايت).
٢- قيمت متاعى كه به دست غير مالك تلف مىشود.
٣- تفاوت صحيح و معيوب، مثلًا كسى مالى معيوب را بفروشد و يا قبل از تحويل به مشترى معيوب گردد كه بايد تفاوت آن را بين صحيح و فاسد بپردازد. [١]
چگونگى ارزشيابى ارش و حكومت بدين صورت است كه شخص آزاد (كه جنايتى بر او وارد شده) به صورت برده فرض مىشود كه قابل قيمت گذارى است و صحيح و معيوب آن قيمت گذارى مىشود و ارش آن گرفته مىشود؛ البته در اين ارزشيابى بايد خصوصيات صحيح و معيوب را ملاحظه كرد، حتى معيوب بودن در مقطعى به اندازه روييدن موى سر. [٢]
اينك ٢١ مورد كه ديه آن از نظر شرع تعيين شده است، مورد بررسى قرار مىدهيم و در لابهلاى آن به مناسبت بحث در جاهايى كه مقدار معين شرعى وجود ندارد، از ارش نيز ياد خواهيم كرد.
[١] - ر. ك. فرهنگ معارف اسلامى، ج ١، واژۀ ارش (اقتباس)
[٢] - تحرير الوسيله، ج ٢، ص ٥٧٠