حقوق جزایی اسلام - یوسفیان،نعمت الله - الصفحة ٤٣ - چند مساله

حكومت اسلامى و ولىّ امر مسلمين، عاقله محسوب مى‌شود و بايد ديه قتل خطا را از بيت المال بپردازد. [١]

پرداخت ديه كسى كه ولىّ ندارد

همان طور كه ذكر شد، هرگاه هيچ يك از سه طبقه اوّل عاقله وجود نداشته باشد، امام ٧- يعنى حكومت اسلامى و ولىّ امر مسلمين- عاقله محسوب مى‌شود و بايد ديه قتل خطايى شخص را از بيت المال بپردازد، چنان كه اگر وارثى هم وجود نداشته باشد، امام ٧ وارث او خواهد بود. [٢]

در زمان امير مؤمنان صلوات الله عليه مردى را كه مرتكب قتل خطايى شده بود، نزد آن حضرت آوردند. حضرت على ٧ از بستگانش پرسيد. او عرض كرد: من اهل موصل بوده و خانواده و بستگانم آنجا هستند. امام ٧ جهت تحقيق، نامه‌اى به نماينده خود در موصل نوشت و يادآور شد كه اگر بستگانى ندارد، او را همراه مأمورش بازگرداند، تا خود ديه‌اش را بپردازد. ازاين رو، در آن نامه نوشته بود كه:

اگر (قاتل) بستگانى در موصل ندارد و اصلًا اهل موصل نيست، او را همراه مأمور من‌بازگردان كه من ولىّ او هستم و بايد ديه اش را خودم بپردازم تا خون مسلمانى پايمال نشود. [٣]

ط

چند مسأله‌

١- زن، بچه و ديوانه هرچند از ديه ارث ببرند، عاقله محسوب نمى‌شوند. [٤]

٢- عاقله ديه خطايى را ضامن است و- چنان كه گذشت- در سه سال، هر سالى در وقت تمام شدنش ١٣ گرفته مى‌شود. [٥]

[١] - ر. ك. تحريرالوسيله، ج ٢، ص ٦٠٢، مسألۀ ٣ و ٧ و نيز «كتاب ربا، بانك و بيمه»، شهيد مرتضى مطهرى (ره) ص ٣٢٢-٣٢٦

[٢] - ر. ك: همان، مسألۀ ٣

[٣] - حضرت على ٧ در اين حديث به يكى از علل تشريع ديۀ عاقله اشاره كرده كه عبارت است از: حفظ احترام خون مسلمانان و پرداخت ديۀ مناسب آنها

[٤] - تحرير الوسيله، ج ٢، ص ٥٩٩، مسألۀ ٢

[٥] - همان، ص ٦٠٠، مسألۀ ٥