دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٤ - باتاک

باتاک

باتاک، زبان گروهی از مردم اندونزی در جزیرۀ سوماترا. باتاکها از شعب اقوام مالای هستند که تا اوایل قرن ١٣ق/ ١٩م در انزوا می‌زیسته‌اند و نفوذ اسلام در میان آنان بسیار متأخر و تدریجی بوده است (ﻧﻜ : آرنولد،.٣٧٠ff؛ ﻫ د، ٨/ ٥٥٩)
زبات باتاک زبانی از خانوادۀ آستورنزیایی یا مالایا ـ پولینزیایی است که حدود ٣ میلیون نفر به گویشهای گوناگون تلکم می‌کنند (کریستال، ٤٠). اصلی‌ترین گویش «توبا»ست که در میان باکاتهای ساکن در حوزۀ توبا رواج دارد و از دیگر گویشها، می‌توان کار و در شمال غربی، سیمالونگون در شمال شرقی، و آنکولا و ماندایلین در جنوب و جنوب ‌شرقی دریاچۀ توبا را برشمرد (III/ ٩٣، BSE٣؛ نیز ﻧﻜ : فوبله، ٦٥١). مطالعات زبان شناختی درباره باتاک از اواسط سدۀ ١٩م آغاز شده، و از نخستین کوششها در این راستا، کتاب توک دربارۀ ویژگیهای زبان باتاک برپایه گویش توباست (چ ١٨٦٤-١٨٦٧م).
با وجود انزوای حاکم بر تاریخ قوام باتاک، این قوم نتوانسته است که در طی قرون ادبیات محدودی را پدید آورد که پشتوانۀ آن الفبایی است بر پایۀ الفباهای جنوب هند؛ ولی دگرگونی آن به اندازه‌ای است که نزد خط شناسان به‌عنوان خطی کاملاً مستقل و به نام باتاک شناخته می‌شود (ﻧﻜ : بالهُرن، ٧٠؛ فریدریش، ٤٠٠، ١٦٣-١٦٢).
میراث این ادبیات، شماری از نسخه‌های خطی به زبان و خط باتاکی است که در کتابخانه‌های جاکارتا، لیدن، آمستردام، کپنهاگ، پاریس و جز آنها نگهدای می‌شود و فهرستی مختص نسخه‌های باتامی توسط ورهووه فراهم آمده است (ﻧﻜ : پیرسن، ٤١١-٤١٠، ٤٠٠). کُلهُف در ١٩٩٤م، به مطالعۀ نمونه‌هایی از ادبیات منظوم باتاک پرداخته است. از اواسط قرن ٢٠م الفبای لاتین جایگزین الفبای سنتی باتاک گشته است (ﻧﻜ : کریستال، همانجا).

مآخذ

Arnold, T.w., The Preaching of Islam, Lahor, ١٩٧٩; Balhorn et al., Alphabete und Schifzichen des Morgen-und Abendlandes, Berlin, ١٩٦٩; BSE٣; Crystal, D., An Encylopedic Dictionary of Language and Languags, Massachusettes, ١٩٩٢; Faublée, J., «Languge malayo-polynesiennes», Less Languge du Monde, Paris, ١٩٥٢; Friedrich, J., Istorya pis’ma, ed. I. M. Diaknov, Moscow, ١٩٧٩; Person, I.D., Oriental Manuscripts in Europe and North America, Switzeraland, ١٩٧١.
بخش‌ زبان‌شناسی