یکی از امور نقش آفرین در پذیرش عمل صالح و استحقاق پاداش اخروی، ایمان است و بدون آن، عمل وزن و ارزشی ندارد. قرآن کریم در داستان قربانی فرزندان آدم تصریح دارد که خداوند فقط عمل متقین را می‌پذیرد:

إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ الْمُتَّقینَ.[١]

در برخی آیات دیگر نیز وقتی سخن از پاداش‌دهی به عمل صالح به میان می‌آید با قید «وَ هُوَ مُؤْمِنٌ» تأکید دارد که ایمان شرط پذیرش عمل و اعطای ثواب بدان است.[٢] چنان که در بسیاری از آیات نیز تعبیر «آنان که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، بهشت نصیبشان خواهد شد» آمده است؛ مانند آیه:

وَ بَشِّرِ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ.[٣]

در این گونه آیات نیز، تقدم ایمان بر عمل صالح گوشزد شده است و این که عمل صالح، پس از ایمان آوردن باعث بهشتی شدن فرد می‌شود و این دو در کنار هم سعادت اخروی را رقم می‌زنند. در منابع روایی نیز این شرط مورد توجه قرار گرفته است؛ چنان که وقتی از امام صادق _ علیه السلام _ می‌پرسند آیا پاداش اخروی اعمال، شامل غیر مؤمنین نیز می‌شود ؟ امام پاسخ می‌دهند: خیر.[٤]

این جایگاه ایمان از آن روست که اقدام به عمل، پس از شناخت و گرویدن به حق صورت گرفته و عمل در به دنبال طاعت پروردگار و بندگی اوست و این ارزش بندگی است که به عمل ارزش افزون‌تر داده و آن را گران‌بها ساخته است. با توجه به آنچه گفتیم، ارزشمندی ایمان و جایگاه آن، مرهون طاعت است و نپذیرفتن عمل از غیر مؤمنین بدین خاطر است که آنان در امور کلی‌تر اهل اطاعت و پذیرش حق نبوده‌اند و عمل آنان به گونه‌ای در گرو نافرمانی فراتری است. باید توجه داشت که ثواب مضاعف عمل در اثر

[١]. سوره مائده، آیه ٢٧.

[٢]. فَمَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا كُفْرانَ لِسَعْیِهِ وَ إِنَّا لَهُ كاتِبُونَ (سوره انبیاء، آیه ٩٤؛ نیز ر.ک: سوره اسراء، آیه ١٩).

[٣]. سوره بقره، آیه ٢٥و٨٢.

[٤]. الكافی، ج‌٢، ص٤٦٣، ح١.