علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤٦ - سیر تاریخی حدیث در خوزستان و نقش محدثان آن در گسترش حدیث
جمعه هویزی (م١٠٧٣ق)، تراجم آل ابیجامع علی بن رضی الدین جامعی (زنده ١٠٩٧ق) و ایجاز المقال فی علم الرجال شیخ فرج الله هویزی (زنده ١١٠٣ق) از کتب رجال این دورهاند.
طبقات الرجال جامعی و ایجاز المقال هویزی مهمترین این کتابهاست. کتاب جامعی اولین کتاب نوشته شده در طبقات با راویان موثق و ممدوح است.[١]ایجاز المقال، کتابی بزرگ شامل تمام راویان اعم از موثق و ضعیف و مجهول به ترتیب الفبایی است که در آن راویان صاحب کتاب و برخی رجالیان بزرگ اهل سنت نیز جداگانه و به ترتیب الفبایی بیان میشوند.[٢]
منتخب التصانیف علی خان بن خلف _ که کتب مهم خود را در موضوعات حدیث، تفسیر، فضایل، شعر و ادبیات خلاصه کرده و در یک مجموعه جمع آوری نموده است _ و[٣]تذکرة العنوان و عنوان شرف نوشتۀ شیخ فرج الله هویزی (زنده ١١٠٣ق) نیز از این نوشتههاست. هویزی در این دو کتاب مهارت یک دانشمند شیعی را به رخ عالمان اهل سنت کشیده است و در آنها موضوعات مختلف از جمله فقه، کلام، آیات الأحکام، احادیث، منطق، نحو و قافیه و عروض را با رنگهای مختلف نوشته که به صورت افقی و عمودی خوانده شده و قابل تمیز بودند.[٤] جواهر البهیة فی احادیث الأئمه، نوشتۀ سید نعمت الله است که در آن، احادیث ائمه _ علیهم السّلام _ را در چهار رکن اصول دین، معجزات و کرامات، آداب و سنن و سیره پیامبر _ صلی الله علیه و آله و سلم _ تقسیم بندی نموده است.[٥] ترجمۀ رسالۀ ذهبیه امام رضا _ علیه السلام _ به فارسی، یکی از مهمترین آثاری است که در طب شرعی نوشته شده و در بین محققان شیعه از اهمیت خاصی برخوردار است.[٦] چهل حدیث نویسی و اجازه _ که از دورۀ پیشین شروع شده _همچنان رواج دارد.
در حوزۀ تفسیر، حاشیه بر چند تفسیر شیعه و سنی و نوشتن تفاسیر جدید با گرایش روایی ادبی از فعالیتهای نگارشی این دوره است. تفسیر نور الثقلین عبد علی بن جمعه هویزی (زنده ١٠٧٣ق) (تفسیر روایی کامل قرآن با روایات شیعی و اولین تفسیر مأثور جامع شیعه و یکی از مهمترین تفاسیر روایی در دورۀ متأخران)، منتخب التفاسیر علی خان بن
[١]. الذریعه، ج١٠، ص١٢٩ - ١٣٠.
[٢]. طرائف المقال، ج٢، ص٦٤٠ - ٦٤٢؛ فهرستگان نسخههای خطی، ج١، ص١٥٣.
[٣]. الذریعه، ج٢٠، ص١٠٧.
[٤]. همان، ج٤، ص٤١ - ٤٢ و ج ١٤، ص١٨٠ - ١٨١.
[٥]. فهرستگان نسخههای خطی، ج٣، ص٣٨٩ - ٣٩٠.
[٦]. «تستری فیض الله عصاره»، ج٧، ص٣٠٤ - ٣٠٥.