بر آنها مهر زده شده است [١]. در آیه دیگری میفرماید: کتابٌ انْزَلْناهُ الَیک مُبارَک کتابی است پرثمر و پر برکت که ما به سوی تو فرود آوردیم، چرا؟ لِیدَّبَّروا ایاتِهِ برای این فرود نیاوردیم که ببوسند و بالای طاقچه بگذارند، بلکه برای اینکه در آیاتش بیندیشند و تدبر کنند، وَ لِیتَذَکرَ اولُوا الْالْبابِ [٢] و آنان که دارای فکر و خرد هستند آگاهی یابند.

این آیات و دهها آیه دیگر در تأکید بر تدبر در قرآن، همه مجاز بودن تفسیر قرآن را تأیید میکنند، اما تفسیری نه از روی میل و هوای نفس بلکه بر اساس انصاف و صداقت و بدون غرض. وقتی که ما در قرآن منصفانه و بیغرضانه تأمل میکنیم هیچ ضرورتی ندارد که بتوانیم همه مسائل آن را حل کنیم. قرآن از این حیث شبیه طبیعت است. در طبیعت بسا رازها وجود دارد که حل نشده و در شرایط فعلی نیز برای ما امکان حل آنها وجود ندارد. اما این مسائل در آینده حل خواهند شد. بعلاوه در شناخت طبیعت، انسان باید اندیشه خود را با طبیعت آنگونه کههست مطابق کند نه آنکه طبیعت را آنگونه که میخواهد توجیه و تفسیر کند. قرآن نیز همچون طبیعت کتابی است که برای یک زمان نازل نشده است. اگر غیر از این بود، در گذشته همه رازهای قرآن کشف میشد و این کتاب آسمانی جاذبه و تازگی و اثربخشی خود را از دست میداد، حال آنکه استعداد تدبر و تفکر و کشف جدید همیشه برای قرآن هست و این نکتهای است که پیامبر و ائمه آن را توضیح دادهاند.

در حدیثی از پیامبر نقل شده است که فرمودند: مَثَل قرآن مَثَل خورشید و ماه است و مانند آندو همیشه در جریان است، یعنی ثابت و یکنواخت نیست و یک جا

[٢]. افَلا یتَدَبَّرونَ الْقُرْ انَ امْ عَلی قُلوبٍ اقْفالُها. (محمّد/ ٢٤)

[٣]. ص/ ٢٩.