فرهنگ معارف اسلامی - سجادی، جعفر - الصفحة ٢٣

در اين زمان بسيارى از اصطلاحات ايرانى وارد در ادب عربى شد و روح شاعرانه كه در اعراب پيدا شد نتيجه روح ادبى فارسيانست در اين عصر.

البته در زمان رشيد توجهى زيادتر به ادب و علوم بلاغى شد و خود براى شعراى بليغ و گويندگان فصيح جايزه معين ميكرد و بدانها صله ميداد و بدين طريق مسائل بلاغى در ادب عرب عنوان شد و كتبى در اين مورد نوشته شد.و ميدانيم كه در عصر خلافت اموى بازار خطابه رايج بود و در اين قسمت پيشرفتهائى شده بود ولى در عصر عباسى پيشرفتهاى زيادترى حاصل شد و به قصص،وعظ،تذكير اهميت ميدادند.

فن خطابه در جهان اسلام ابتدا بوسيله وعاظ و مبلغين دينى از مساجد شروع ميشود و عده بسيارى بعنوان خطيب در عصر عباسى پديد مى‌آيند از جمله داود بن على، سلمان بن داود،ابو يحيى بن نباته الحذاقى خطيب سيف الدوله بحلب(متوفى ٣٧٤)و خطيب بغدادى(متوفى ٥٦٤)و ابراهيم بن منصور معروف به عراقى(متوفى ٦١٢)، خطيب رى سهل بن هارون خازن بيت الحكمه را بايد نام برد.نه تنها معاشرت و مخالطت ملت فارس در خطابت اثر داشت بلكه در نويسندگى و منشآت عرب هم تأثير بسيار داشت.

تعدد القاب،استعمال مجاز و اطناب در سخن و پيدا شدن منشور و تنوع در رسائل و غيره از آثار ادب فارسى است و اين خود پايه علوم بلاغى است.

از ابتداء تسلط بويهيان بر بغداد نضج نامه‌نگارى و نوشته‌ها شروع شد و پس از مدتى كه از همان عصر خارج نيست به كمال خود رسيد و سجع و قافيه و حسن تخلص و مطلع،القاب،مجازات،استعمارات وارد ادب عرب شد.و بسيارى از نويسندگان ايرانى به سجع‌پردازى و استعمال كنايات و استعارات مليح پرداختند از جمله:

ابن عميد كاتب(متوفى ٣٦٠ ه‌)وزير ركن الدوله حسن بن بويه.

ابو بكر خوارزمى(متوفى ٣٨٣ ه‌).

بديع الزمان همدانى(متوفى ٣٨٩ ه‌).

صاحب بن عباد(متوفى ٣٨٥ ه‌).

ابو الفتح بستى(متوفى ٤٠٠ ه‌).

الحصرمى صاحب زهر الاداب(متوفى ٤١٣ ه‌).

العتبى(متوفى ٤٢٧ ه‌).

ابو منصور ثعالبى(متوفى ٤٢٩ ه‌).

ابو الفضل الميكالى(متوفى ٤٣٦ ه‌).

و بعد از انقراض بويهيان و تسلط سلاجقه نيز عده‌اى از نويسندگان زبردست پيدا شدند از جمله قاضى عماد الدين اصفهاني(متوفى ٥٩٧)صاحب كتاب الفتح القسى فى الفتح القدسى ميباشد.