معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٨ - من تصميم ميگيرم - جوادی سیده زهره
من تصميم ميگيرم
جوادی سیده زهره
تصميمگيري... بارها اين کلمه را شنيده و با آن مواجه شدهايد. تا به حال در مدت زندگي خود، دست به انتخابهاي مختلفي زدهايد. تصميم گرفتهايد! البته برخي از افراد، هنوز قدرت تصميمگيري ندارند و اجازه ميدهند که ديگران براي آنها تصميم بگيرند. اين موضوع مورد بحث نيست که خود بحثي جدا ميطلبد!
بهطور قطع، از تمام تصميمهايي که در زندگي گرفتهايم، راضي نيستيم و هنوز با يادآوري برخي از آنها، حسرت خورده و ميگوييم: «اي کاش تصميم درستتري گرفته بودم!» بنابراين، بايد بدانيم که يک تصميمگيري صحيح چگونه اتفاق ميافتد؟ چگونه ميشود تصميمي درست و عاقلانه گرفت و از نتايج آن راضي بود؟
واژهي تصميمگيري در لغت به معني اراده کردن و قصد نمودن و در اصطلاح، انتخاب از ميان دو يا چند راهکار و يا گزينه است. در واقع، تصميمگيري عبارت است از فرآيند ارزشيابي و انتخاب بين گزينهها، راهحلهاي موجود، افراد و همچنين بررسي و پيشبيني عواقب آن براي رسيدن به هدف. هرکس در زندگي خود در هر جايگاهي که باشد، درگير فرايند تصميمگيري خواهد شد و گاهي اين تصميمگيري ميتواند بسيار مهم و حياتي باشد. تصميمگيري نشانهي رشد و بلوغ و مسئوليتپذيري افراد است. تصميمگيريِ درست و سنجيده، موجب شادي و احساس موفقيت در فرد شده و سازگاري و اعتماد به نفس او را افزايش ميدهد و اين حالت نه تنها در تصميمگيرنده، بلکه در اطرافيانش اثر مثبت گذاشته و بهداشت رواني فرد و اعضاي خانوادهي او را تأمين ميکند.
افرادي که درست تصميم ميگيرند، يعني همهي جوانب را سنجيده و تلاش ميکنند به پيشبيني نتايج احتمالي تصميمگيري خود دست پيدا کنند، در نهايت احتمال موفقيت خود را افزايش داده و احساس رضايت بيشتري از خود خواهند داشت. واضح است که پيآمد چنين احساسي، اعتماد به نفس بيشتر و روحيهي شادتر خواهد بود و اين حالت، نه تنها تصميمگيرنده، بلکه اطرافيانش را نيز به استفاده از چنين فرايندي تشويق کند؛ بنابراين، قابل پيشبيني است که با به دست آوردن و افزايش مهارت تصميمگيري، به سمت جامعهاي پويا و سالم پيش خواهيم رفت.
تصميمگيري، هنر و شاخص مهمي براي شناخت رشد عقلي، عاطفي، اجتماعي و رواني افراد است. کساني که به چنين رشدي نرسيده باشند، احتمال بيشتري وجود دارد که اجازه دهند ديگران براي آنان تصميمگيري کنند.
چه عواملي در تصميمگيري مهم هستند؟
١. اهميت موضوع: در وهلهي اول بايد به اين نکته توجه کنيم که موضوع مورد تصميمگيري و قضاوت ما تا چه اندازه مهم بوده و در زندگي ما مؤثر است. زماني که موضوع، اهميت قابل توجهاي داشته باشد، قطعاً با ديد باز و جامع و همچنين حساسيت بيشتري آن را پيگيري خواهيم کرد.
٢. ميزان اطلاعات(درست، نادرست): اطلاعات ما از موضوع و حواشي آن، چهقدر است؟ اين اطلاعات ميتوانند درست يا نادرست باشند. بايد مشخص کنيم کدام اطلاعات واقعي و کدام يک غيرواقعي و غيرضروري است.
٣. پيآمدها: تصميمي که خواهيم گرفت، داراي چه آثاري در زندگي ماست؟ آيا توان مواجه شدن با اين پيآمدها را داريم؟ اين نکته بسيار ضروري است که آمادگي لازم براي پذيرش مسئوليت تصميمهاي اتخاذ شده را کسب کنيم. در واقع، قدرت ريسک داشته و پذيراي پيآمدهاي مختلف تصميم خود باشيم.
٤. شخصيت فرد: اين معيار مربوط به شخصيت، منش و روحيات فرد تصميمگيرنده است. اگر ميخواهيم تصميم مناسبي بگيريم، بايد به ويژگيهاي شخصيتي خود، اشراف داشته باشيم و آن را از نظر دور نکنيم.
٥. توانايي حل مسئله: اين مورد، موضوع بسيار قابل توجهي است که اهميت زيادي در تصميمگيري درست خواهد داشت. شکستن موضوع به موضوعات کوچکتر، توجه به راهحلهاي مختلف و در کل، داشتن يک نقشهي مفهومي از موضوع و تصميم مورد نظر، ما را به سمت تصميمگيري درست و منطقي هدايت خواهد کرد، ضمن اين که مانع تصميمگيريهاي ناشي از هيجان و احساس، بدون تفکر ميشود.
اين موارد، معيارهايي بودند که در نظر داشتن آنها براي گرفتن يک تصميم خوب و درست، اهميت فراواني دارند. علاوه بر اينها، ملاکهايي هم هستند که در تصميمگيري مؤثر خواهند بود و در زير به آنها ميپردازيم.
چه عوامل ديگري بر تصميمگيري مؤثر هستند؟
ارزشها و باورهاي فردي و جمعي، مذهب، آرزوهاي والدين، دوستان، رسانهها، اعتماد به نفس، انعطافپذيري، مشورت با ديگران و... بسيار مهم است که مشخص کنيم، هر کدام از اين معيارها چه اولويتي براي ما دارند. مشخص کردن جايگاه هر يک از اين معيارها، ما را در گرفتن يک تصميم درست، کمک خواهد کرد.
راهکارهاي تصميمگيري صحيح و منطقي:
١- اهداف زندگي خود را مشخص کنيد. هنگامي که اهداف کوتاهمدت و بلندمدت زندگي مشخص باشند، با سرعت و دقت بيشتري ميتوان فرايند تصميمگيري را طي کرد.
٢- بيتعارف موضوع را براي خود شفاف کرده و اهميت موضوع را بسنجيد.
٣- در تصميمگيري بهتر است با افراد آگاه، متخصص و باتجربه مشورت کنيد.
٤- در مورد تصميمات گروهي يا خانوادگي، بهتر است نظر تمامي افراد گروه و خانواده را نيز جويا شويد.
٥- گرفتن يک تصميم درست، نيازمند مهارت خودآگاهي است؛ از اين رو، شناخت تواناييها، ضعفها، علاقهمنديها و روحيات خود بسيار مورد اهميت خواهد بود.
٦- مسئوليت پيآمدهاي تصميم خود را برعهده گيريد.
٧- هيجانها و احساسات خود را کنترل کنيد.
٨- در تصميمگيريهاي خود به تمام جوانب موضوع توجّه کرده و سعي کنيد قبل از اجراي تصميم خود، پيآمدهاي مثبت و منفي آن را بررسي کرده و به هر يک امتياز دهيد.
٩- مثبتانديش و البته واقعبين باشيد و از بدبيني پرهيز کنيد.
١٠- به عوامل مؤثر در تصميمگيري، مانند تأثير فشار گروهها و دوستان، هنجارهاي جامعه، فرهنگ، مذهب، رسانههاي جمعي و... توجّه کنيد.
با توجه به اهميت تصميمگيري در زندگي، ميتوان مطالب زيادي در اين مورد گفت و نوشت؛ اما دانستن چکيدهاي از اين مطلب هم به ما کمک خواهد کرد که با مهارت تصميمگيري آشنا شويم. اکنون با توجه به اطلاعاتي که کسب کرديد، برگهاي برداشته و يک راهنماي تصميمگيري به صورت زير براي خود بسازيد.
راهنماي تصميمگيري:
١. مسئلهاي که بايد در مورد آن تصميم بگيريد؛ در اين مرحله تصميمي را که با آن مواجه هستيد، مشخص کرده و به تعريف مسئله يا مشکل مورد نظر بپردازيد.
٢. انتخابهايي که پيش رو داريد؛ در اين مرحله با بررسي انتخابهاي پيش رو، به بررسي اطلاعات موجود دربارهي راهها و گزينههاي موجود بپردازيد. چه خوب است در اين مرحله با استفاده از روش بارش فکري، انواع انتخابهاي احتمالي را در نظر بگيريد؛ يعني با آزاد گذاشتن فکر خود، همهي گزينههاي احتمالي را يادداشت کرده و همچنين از نظريات مشورتي ديگران نيز بهره گيريد؛ اما اين را هم در نظر داشته باشيد که انتخابهاي شما مربوط به موضوع باشد و هر احتمال بيربطي را يادداشت نکنيد، تا بتوانيد گزينههاي موجود را دقيق بررسي کرده و زمان بيهوده صرف نکنيد.
انتخاب شمارهي ١:......................
انتخاب شمارهي ٢:......................
انتخاب شمارهي ٣:......................
٣. بررسي عواقب هر انتخاب؛ در اين مرحله تلاش کنيد با استفاده از نيروي فکر و تخيل خود و همچنين نظرهاي ديگران به بررسي پيآمدهاي مثبت و منفي هر کدام از انتخابها بپردازيد.
عواقب هر انتخاب:
پيآمدهاي مثبت:....................
پيآمدهاي منفي:....................
٤. مرحلهي تصميمگيري؛ در اين مرحله بهترين گزينه از انتخابهاي موجود را با توجه به پيآمدهاي مثبت و منفياش انتخاب کنيد. همچنين دلايل خود را براي اين انتخاب بنويسيد.
تصميم نهايي:........................
دلايل من براي گرفتن اين تصميم:...................
در پايان مطلب، پيشنهاد ميکنم چند مورد از تصميمگيريهاي خود را به ياد آوريد و بررسي کنيد که چگونه به اين تصميم رسيدهايد. اين موضوع هم شامل تصميمگيريهاي منطقي و هم تصميمگيريهاي غيرمنطقي ميشود. نترسيد! هر تصميمي که گرفته باشيد، در حال حاضر ديگر اهميتي ندارد! بنابراين، صادقانه اين کار را انجام دهيد! اين کار به شما کمک خواهد کرد که اشتباههاي صورتگرفته را ديگر تکرار نکنيد.