پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٦ - جهان کتاب
جهان کتاب
جهان كتاب
قدرت سياسى، افكار عمومى و رسانه ها
ساناز نصيرپور
رسانه و تحول فرهنگى در چين
در طول تاريخ، انسان براى انتقال پيام ها و خواسته هاى خود، ابزارهاى متنوعى را به كار گرفته و ابعاد فرهنگى زندگى خود را در امتداد زمان گسترش داده است. رسانه ها در جهان امروز با نشر و ترويج اطلاعات، منجر به شكل گيرى، تغيير و تحكيم فرهنگ جامعه مى گردند و در ساخت فرهنگ عمومى، باورها و افكار عمومى نقش مؤثرى ايفا مى كنند.
از سال ١٩٧٨، چين شاهد تحولات ساختارى در حوزه اقتصاد، نوآورى هاى تكنولوژيكى، مبارزات ايدئوژيكى، نا آرامى هاى اجتماعى و بحران هاى سياسى بوده است. اين تحولات به صف آرايى هاىجديد سياسى و اجتماعى، هويت ها و ذهنيت هاى مختلف انجاميده است و رسانه نقش مركزى در معرفى و تسهيل اين فرآيند ايفا كرده است.
هيجينگ يو دكترى مطالعات فرهنگى و رسانه از دانشگاه ملبورن استراليا و مدرس در حوزه رسانه و فرهنگ معاصر چين در دانشگاه نيوساوت ولز، در كتاب جديد خود تحت عنوان "رسانه و تحول فرهنگىدر چين" به بررسى نقش رسانه در تحول فرهنگى چين در سال هاى اوليه قرن بيست و يكم مى پردازد، و در مقابل اين ديدگاه سنتى كه رسانه هاى چينى را چيزى جز ابزارهاى تبليغاتى در جهت اشاعه كمونيست نمى بيند، آن را به عنوان بخشى جدا ناپذير از تغيير فرهنگى كشور چين در عصر جهانى شدن نشان مى دهد. وى توضيح مى دهد كه چگونه حزب دولتى مى تواند به طور مؤثر از رويدادهاى رسانه اى استفاده كند تا نيروهاى اجتماعى، فرهنگى و سياسى سير پيشرفت و تكامل را سپرى كنند. وى از اين فرآيند تحت عنوان بازجوانى ملى ياد كرده است. در اين اثر همچنين نشان داده شده است كه چگونه بازيگران غير دولتى نيز مى توانند از گزارش رويداد هاى رسانه اى در پيشبرد منافع و ديدگاههايشان و ايجاد اختلاف در روايات رسمى استفاده كنند. پيامدهاى تقابل ميان بازيگران دولتى و غير دولتى در رسانه هاى كشور چين در درك هويت، شهروندى و اخلاق، شناسايى زمينه هاى همسازى و همزيستى مشترك و همچنين جنگ و مناظره به خوبى در اين اثر مورد بحث و بررسى قرار گرفته شده است. در اين راستا، نويسنده كوشش كرده است كه تجزيه و تحليلى دقيق از انعكاس خبرى و رسانه اى جشن هزاره جديد، گزارش اخبار از بيمارى سارس، داستان هاى منتشر شده در زمينه بيمارى هاى ايدز و سارس از طريق رسانه ها، و مبارزه رسانه اى ميان دولت چين و جنبش فالون گونگ ارائه دهد.
جنگ و انگاره ها
كتاب جديدى از جان مولر استاد علوم سياسى دانشگاه ايالتى اوهايو، در جولاى سال ميلادى جارى در ٢٤٠ صفحه و با قيمت ٠٤/٣٦ دلار توسط انتشارات روتليج از مشهورترين ناشران كتاب هاى دانشگاهىجهان در حوزه علوم انسانى و علوم اجتماعى منتشر شده است. اين كتاب مجموعه اى از مقالات وى به همراه يادداشت و تفسير به روز شده راجع به جنگ و نقش انگاره ها مى باشد. مولر خاطر نشان كرده است كه جنگ (و صلح) در اصل، صرفاً ايده هستند و نظر به اينكه ايده صلح قطعاً از يك انديشه رايج و پسنديده حاصل شده، ايده جنگ سست تر شده است. بخش نخست كتاب به اين مىپردازد كه با توجه به طرح و گسترش چنين ايده هايى ، ايده جنگ نه تنها در كشورهاى توسعه يافته، بلكه در كشورهاى در حال توسعه نيز به حاشيه رانده شده و ارزش خود را از دست داده است، و علاوه بر اين، جنگ داخلى نيز كاهش چشمگيرى يافته است. وى همچنين به نقد و بررسى تئورى هايى مى پردازد كه معتقدند اين پديده ناشى از افزايش پذيرش دموكراسى و يا سرمايه دارى است.
بخش بعدى كتاب تحت عنوان درك تهديدها، انگاره ها و سياست خارجى، استدلال مى كند كه جنگ سرد ريشه در برخورد و تلاقى انگاره ها داشت كه در قالب تهديد، تنش، كشمكش و رقابت در ساختار نظام بين الملل بروز يافت. مولر در ادامه خاطر نشان مى سازد كه اكنون تمايل قابل توجهى به مبالغه در خصوص تهديدهاى امنيتى و بطور خاص تروريسم بين المللى وجود دارد.
بخش سوم به نقش افكار عمومى در سياست خارجى اختصاص دارد و به بررسى نتايج حاصل شده از نظرسنجى افكار عمومى در تعيين حمايت مردمى از جنگ كره و ويتنام، اقدامات نظامى در خليج فارس، بوسنى، عراق و افغانستان مى پردازد.
رابرت جرويس استاد دانشگاه كلمبيا و رئيس سابق انجمن علوم سياسى آمريكا در خصوص اين اثر مى نويسد: "در طول اين سالها، بسيارى از ايده هاى مهم در مورد نقش انگاره ها به قلم جان مولر بوده است. اكنون وى با در كنار هم قرار دادن آنها، مجموعه اى با ارزش به تصوير كشيده است."
هاروى استار استاد دانشگاه ايالتى كاروليناى جنوبى نيز در معرفى اين كتاب نوشته است: "مولر پژوهشگر و پيشگام در مطالعه افكار عمومى و جنگ، رهبرى فكرى در پايه گذارى و طراحى در زمينه منسوخ شدن جنگ را ايفا كرده است. اين كتاب يك منبع با ارزش براى اساتيد و دانشجويان دوره هاى مختلف و مبانى رشته روابط بين الملل و دروس تخصصى از جمله جهانى شدن و حقوق بين الملل خواهد بود."
جان واسكز كه از پژوهشگران حوزه "جنگ" محسوب مى شود درباره اين اثر چنين نوشته است: "جنگ و انگاره ها مجموعه اى از مقالات و سرمقاله هاى تحريك آميز نظرى و تحليل هاى تجربى توسط يكى از متفكران برجسته در حوزه روابط بين الملل محسوب مى شود. اين كتاب كه به بحث ها دامن مى زند و تفكرات متعارف را به چالش خواهد كشيد، به پيشبرد درك ما از مسايل زمان كمك شايانى مىكند."
نگارش زندگى نامه علمى اميرالمومنين(ع)
نويسنده مجموعه چهار جلدى "آشنايى با نهجالبلاغه" به وجه علمى زندگى اميرالمومنين(ع) توجه ويژهاى داشته و گفته است كه على(ع) پيش از حمله اعراب به ايران دعوت دانشگاه جندى شاپور براىتدريس را پذيرفته بودند، اما با حمله اعراب به ايران اين امر براى هميشه غيرممكن شد.
دكتر بخشعلى قنبرى، گفته: بر اساس اسناد موجود، متوجه شدم كه ايشان به زبانهاى اطراف شبه جزيره عربستان تسلط داشتند. اميرالمومنين(ع) هر نوروز پيام تبريكى به زبان فارسى به ايرانيان مىنوشتند و همچنين با دانشمندان رومى كه به عربستان مىآمدند به مناظره مىنشستند. ايشان به كتابهاى عهد عتيق نيز تسلط داشتند و اين امر نشاندهنده تسلط اين بزرگوار به زبان عبرى است.
نويسندگانى كه تراژدى تروريستى نروژ را تئوريزه كردند
جوان ٣٤ ساله نروژى كه بيش از ٨٠ نفر را در جزيره اوتوئياى نروژ به گلوله بست، تحت تاثير كتابها و يادداشتهاى چندين نويسندهاى قرار داشت كه بعضى از آنها در قيد حيات نيستند و برخى هم كه زندهاند، راهى جز انگشت به دندان گزيدن و ابراز تاسف ندارند.
كتابچه ١٥١١ صفحهاى كه وى مدت كمى قبل از حادثه با عنوان " ٢٠٨٣: بيانيه استقلال اروپا " در اينترنت منتشر كرده، نشان مىدهد كه او تحت تاثير جدى نويسندگان جريان راست اروپا قرار داشته است. جزئيات جديدى كه از اين كتابچه يا مانيفست منتشر شده، نشان مىدهد كه او در آن از كتاب ها و نوشتههاى نويسندگان و سياستمداران بنامى مانند برنارد لويس، ادموند برگ، توماس جفرسون، وينستون چرچيل، ماهاتما گاندى، جان لاك، جورج اورول، روگر اسكورتون و فرانك فيلد نقل و از آنها با احترام ياد كرده است.
البته بسيارى از اين نويسندگان و سياستمدارانى كه با كتابهايشان برينگ برويك ٣٤ ساله را تحت تاثير قرار دادهاند، در قيد حيات نيستند ولى تعدادى از نويسندگان هنوز زندهاند و تراوش هاى فكرى شان جريان راست بنيادگراى اروپا را تغذيه مىكند.
رشد فروش كتابهاى مذهبى در آمريكا
در حالى كه همه كتابهاى بزرگسالان آمريكا در ماه مى (ارديهشت) ٢٠١١ با كاهش فروش روبه رو بود، بازار فروش كتاب آمريكا در بخش كتابهاى مذهبى رشدى قابل توجه را تجربه كرد. به طوريكه فروش كتاب هاى دانشگاهى ٤/٣ درصد رشد و كتابهاى مذهبى رشدى معادل ٦/٢١ درصد را ثبت كرده اند.
چاوز بيمار، شيفته نيچه
رييس جمهور ونزوئلا طى دوران معالجه بيمارى سرطان، به خواندن كتاب "چنين گفت زرتشت" نوشته نيچه فيلسوف آلمانى قرن نوزدهم علاقه مند شده و اين كتاب او را تحت تاثير قرار داده است. نكته جالب توجه اينكه، چاوز از آموزه هاى نيچه پيام هايى منطبق با ايدئولوژى چپ حاكم بر كشورش استخراج مى كند.
چاوز به قدرى تحت تاثير كتاب نيچه قرار گرفته كه اخيرا در يك نطق تلويزيونى به بخش هايى از اين كتاب اشاره و در صفحه توييتر خود نيز بخش هايى از آن را نقل قول كرده است.
گفته شده كه فيدل كاسترو در جريان مداواى چاوز، نسخه اى از كتاب نيچه را براى او ارسال كرده و او تحت تاثير اين كتاب قرار گرفته است.
او معتقد است كه بين آموزه هاى مسيح، فلسفه كارل ماركس و ايده هاى سوسياليستى ارنستو چه گوارا درباره "انسان جديد" تناسب وجود دارد.
اعجاز قرآن و سازوكار نقد اعراب
كتاب "اعجاز قرآن و سازوكار نقد نزد اعراب" نوشته على مهدى زيتون در سلسله انتشارات دارالفارابى بيروت منتشر شد.
اين كتاب در اصل پاياننامه دكترى نويسنده بوده و در آن موضوع اعجاز قرآنى را از دو منظر موازى بررسى كرده: نخست عقيده معتزله و شيعه به حادث بودن قرآن است كه در اين صورت اعجاز آن بيشتر در معانى آن تجلى مىيابد و منظر ديگر عقيده اشاعره به قديم بودن قرآن است كه در اين صورت اعجاز آن در صورت بلاغيت و موسيقى كلماتش و آواهاى آن است.
بازارهاى عربى و تاريخ فلسفه ايران
انتشارات "دار الزين" در لبنان و "دار الوسام العربى" در الجزاير به تازگى كتابى را با عنوان "تاريخ فلسفه در ايران" منتشر كردهاند. اين كتاب را نويسنده و پژوهشگر ايرانى دكتر رؤوف سبهانى به رشته تحرير درآورده است.
اين كتاب در دو باب تنظيم شده است و به معرفى ١١٨ فيلسوف مشهور ايرانى در دورههاى مختلف مىپردازد.
عربستان سعودى از درون تحمل نشد
"عربستان سعودى از درون" عنوان كتابى است كه انتشار آن به انگليسى و عربى واكنشهاى تندى را در محافل وابسته به حكومت اين كشور در پى داشته است، به طورى كه پس از ممنوعيت توزيع نسخه انگليسى، ترجمه عربى اين كتاب هم براى توزيع با ممنوعيت مواجه شد. همان طور كه نسخه انگليسى اين كتاب، نوشته تاريخنگار و روزنامهنگار انگليسى رابرت ليزى در سال ٢٠٠٩ با انتقادها و عكسالعملهاى مختلفى در بين نخبگان سياسى و فرهنگى داخل عربستان مواجه شد و از توزيع بيشتر اين كتاب جلوگيرى به عمل آمد، نسخه عربى آن هم كه در ژانويه ٢٠١١ به چاپ رسيد با منع توزيع روبهرو شد و مسئولان از حضور آن در نمايشگاه كتاب رياض (مارس ٢٠١١) جلوگيرى كردند.
ماندلا به زبان خودش
در حاليكه هيجدهم جولاى به عنوان روز بزرگداشت ماندلا گرامى داشته مى شد، بنياد نلسون ماندلا هم كتابى با بيش از ٢٠٠٠ نقل قول از رهبر آزاديخواه آفريقاى جنوبى را منتشر كرد. اين نقل قولها دربرگيرنده موضوعهاى متفاوتى از قبيل دوران زندان تا سازش و ابراز تاسف ماندلا از شيوع ايدز است.
"سلو هاتانگ" و "سام ونتر" ويراستاران كتاب، به منظور راستى آزمايى بيانيههاى اين كتاب، سخنرانى هاى عمومى، مقاله هاى خصوصى، گزارشها و نوارهاى ضبط شده بيش از ٦٠ سال را مورد بررسى قرار دادهاند.
اين نقل قول ها در بيش از ٣٠٠ موضوع به ترتيب الفبايى دسته بندى شدهاند از "جوابگويى(Accountability " )تا "صهيونيسم(Zionism " ) و موضوعاتى چون "مادر" و "دوران كودكى".
جنبش هايى كه مى خواهيم و جنبش هايى كه مى رانيم
فريد مفيدى
"خيزش ها و جنبش ها"، تم اصلى تحليل ها و اخبار سياسى امروز ماست. "خيزش هايى در پيرامون" كه تغييرات عمده اى را به سوى گسترش آزادى هاى مدنى و توسعه دموكراسى فرارو نهاده و اميدهايىبراى ملت هاى منطقه آفريده تا سرنوشت خودشان را در متن حوادث اخير و پيگيرى مطالبات مردمى جستجو كنند؛ هرچند اين رويداد بزرگ منطقه اى به كابوس صاحبان زر وزور( قدرتمندان) عربى و حاكمان سنتى منطقه تبديل شده است.
اما "جنبش هايى از درون" نيز سربرآورده اند كه نه تنها واجد هيچ گونه اميدهايى در راستاى بهبودى اوضاع داخلى نيست بلكه نگرانى هايى بس عميق در ميان اصحاب فرهنگ و بخصوص حوزويان به وجود آورده و در گفته ها و نوشته ها احساس خطر جدى از ناحيه اين جنبش ها مطرح شده و مى شود. اين جنبش ها نه از نوع جنبش هاى انقلابى مردم منطقه كه جنبش هايى معنويت گرايانه با رنگ و بوى دينى اما بر اساس خرافه يا انديشه هايى مبتنى بر اديان زمينى و جعلى بوده و نگرانى از ترويج آن به رنج مضاعف دلسوزان فرهنگ جامعه تبديل شده است. نحله ها و گرايش هايى بسيار متنوع و در عين حال با آموزه هايى مشترك كه فكر و روح جوانان را هدف گرفته و براى تغذيه معنوى و پركردن خلأ معنوى آنها برنامه ريزى شده حركت مى كنند.
كتابى كه اين روزها در بازار نشر آمده و خواندنى خواهد بود، تحت عنوان "درآمدى تحليلى انتقادى به جنبشهاى معناگراى نوظهور" نگاهى كلى به اين جريانها دارد و تعاليم، مبانى نظرى و عملى و راههاىمقابله با آنها را ذكر مى كند.
دكتر هادى وكيلى، نويسنده كتاب، وجود نقاط مشترك اين جريانها - از جمله شريعتگريزى و سنتگريزى - را امكانى براى نقد مشترك اين جريان ها دانسته و معتقد است : افرادى كه به طور همزمان با چند جريان اين چنينى مواجه مىشوند،مىتوانند با مطالعه اين نقدها، نمايى كلى از آسيبهاى آنها را در ذهن مجسم كنند.
يكى از اين جريان هاى آسيب رسان نوپديد، قانون جذب است كه نويسنده كتاب "جريانشناسى انتقادى معنويتهاى نوظهور"، آن را قانونى ضداسلامى و برخلاف باورهاى مسلمانان مى داند.
حميدرضا مظاهرىسيف، قانون جذب را كه نخستين بار در آمريكا به عنوان يك تفكر نوين جهانى مطرح شده، سبب آسيبهاى زيادى دانسته و با انتقاد از عدهاى كه آن را منطبق با آموزههاى اسلامى مىدانند و سعى در اثبات اين مدعا دارند، تأكيد دارد كه اين تفكر، ضد اسلام و در تقابل با باورهاى دينى ماست.
نگرانى ها از ترويج اين قبيل گرايش هاى عرفانى و معنوى در انتشار مجموعه اى تحت عنوان "آب و سراب" يافته و مبارزه اى فرهنگى براى روكردن دست اين جنبش ها را در كشور سامان داده است كه پنجمين جلد آن به "نقد افكار مكتب اكنكار" اختصاص يافته است.
حجتالاسلام قادر فاضلى در اين اثر كه انتشارات فضيلت علم قم آن را منتشر كرده، با بررسى پيشينه مكتب اكنكار كه عمرى حدود دو دهه دارد، به آموزههاى غير عقلانى اين مكتب نوپديد عرفانى كه با شرع نيز در تضاد است، اشاره مىكند و به نقد صريح آراى موسس اين مكتب و سفرهاى عرفانى او كه با عالم ماديات در ارتباط است، مىپردازد.
سفرهاى ساختگى "پال توئيچل" معروفترين مدعى اين مكتب، سخنان خلاف عقل و شرع او نظير سفر به كهكشانها و ديدار با شمس تبريزى و مولوى و مطالبى كه آنها در اين عالم نقل كردهاند، اعتقاد به عالم تناسخ و ... عدهاى از جوانان و علاقهمندان به معنويت را فريفته خود مىسازد.
نويسنده جلد پنجم آب و سراب معتقد است كه اغلب عرفانهاى نوظهور با اديان ارتباط دارند و در تبيين عقايدشان گويى روش و سرفصلهايى به آنها تزريق مىشود؛ بهگونهاى كه همگى مىخواهند به نوعىاديان آسمانى را رد كنند.
مظاهرى سيف اما سرمنشأ اين تحولات را مجموعهاى از آموزههاى هماهنگ مى داند و مى گويد: بررسى لايههاى زيرين اين تحول نشان مىدهد كه معنويت نوظهورى در كار نيست و همچنين اديان نيز دچار تحول نشدهاند، بلكه تمامى اين جريانات، يك دين است كه در پى هماهنگ كردن مردم با شرايط حاكم بر جهان برآمده است.
نويسنده كتاب جديد "راز فرشتگان" يش از نود درصد جريانهاى معنوى را كه در ايران و جوامع سكولار نوظهور تلقى مىشوند، مشترك دانسته و تأكيد مى كند: ارايه تعريف مشترك جهانى از اين جريانها دشوار است، اما مصداقيابى آن مشكل نيست. بنابراين، مىتوان مصداقهاى يكسانى در جامعهاى نظير ايران و جوامع سكولار يافت.
وى اضافه مى كند: اگر به مطالعاتى كه در دهه شصت تا هشتاد ميلادى درباره اين جريانها صورت گرفتند توجه كنيم، درمىيابيم كه اين مطالعات رويكردى آسيبشناسانه داشتند و جريانهاى مذكور را انحرافىمى دانند، اما به هر دليل افرادى پيدا شدند كه براى پذيرفته شدن اين جريانها كوشش كردند. آنان مدعى شدند كه با جلوگيرى از انحراف و كجروى اين معنويتهاى نوپديد توسط قانون، مىتوان از آنها در جهت پاسخ دادن به نيازهاى معنوى جامعه بهره گرفت. به نظر مىرسد مهمترين دليل آن، بىپاسخ ماندن نيازهاى معنوى غربيان به دليل گرايشهاى دينگريزانه جوامع آنان باشد. در حاليكه ما در جامعهاى دينى زندگى مىكنيم كه فرصتهاى زيادى براى ارضاى نيازهاى معنوى مردم در آن وجود دارد. بنابر اين، از نگاه وى دليلى براى كنار آمدن با اين گونه معنويت هاى نوظهور وجود ندارد.
اما داستان واقعى جنبش هاى نوپديدى كه اين روزها پهنه قابلب توجهى از كشورهاى عربى را در بر گرفته، اين گونه نيست و قاطبه ملت ها، روشنفكران و اصحاب فرهنگ و سياست منطقه به آن دل خوش كرده اند تا ثمره بهار عربى را در فصل نوينى كه پس از تغيير و سپس بازگشتن ثبات در قامت حكومت هاى انتخابى و دموكراتيك آغاز مى شود، ببينند و بچينند. بهترين نماد اين دلبستگى ها نام گذارى هايى است كه امروزه در وقايع فرهنگى منطقه به چشم مى خورد. "جايزه نوآورىهاى ادبى عماد قطرى" كه در دو بخش شعر و داستان كوتاه در مصر برگزار مىشود، امسال به احترام شهداى انقلاب مصر نام "جايزه شهداىميدان التحرير" را در بخش شعر براى خود انتخاب كرد.
نام گذارى ديگر مربوط به شعار نمايشگاه امسال قرآن كريم در تهران است كه "قرآن، كتاب بيدارى اسلامى" انتخاب شده و بر اساس آن، نخستين غرفه نمايشگاه نيز با عنوان غرفه "بيدارى اسلامى" نامگذارىشده است.
فلسفه اين نام گذارى در نويد بخش بودن حركت عظيم مردم مسلمان شمال آفريقا و خاورميانه در ماههاى اخير براى مردم مسلمان دنيا است تا دريابند كه هرگاه تحت ظلم و ستم استكبار و استبداد قرار گيرند، با اتكا به اسلام و اتحاد اسلامى مىتوانند، هرچند با هزينههاى فراوان، براى قيام اقدام كنند.
اين نويد "بيدارى اسلامى" اگرچه به مذاق قدرتمندان و جباران منطقه خوش نيامده باشد، اما نويسندگانى كه اين روزها به انتشار آثار و كتاب در اين زمينه روى آورده اند، به اين نكته توجه كرده اند كه اين قيام ها ريشه در تاريخ اسلام و كتاب آسمانى آن دارد و الهام بخش قيام ها بوده است. گرچه عدهاى از نويسندگان با تحليلى تك بعدى، اين حركتها را صرفاً در مسير دموكراسىخواهى غربى تفسير و اين نظريه را مطرح مىكنند كه انقلابها و نهضتهاى بهوجود آمده، نشأت گرفته از بيدارى اسلامى نيستند و ريشه دينى ندارد، بلكه اين تحولات طرح جديد غرب به سركردگى آمريكا براى خاورميانهاند.
اين در حالى است كه بسيارى از تحليلگران با در نظرگرفتن رويدادها و وقايعى نظير شعارها، رهبران و محل اوليه حركت آنها، بر اين اعتقاد هستند كه شعارهاى اصلى مردم اسقاط نظام استبدادى و از بين رفتن وابستگى به غرب و احياى عزت اسلامى است.
توجه به ابعاد مختلف اين حركت ها به حدى است كه برخى از كتاب ها و آثارى با قدمت ٤٥ ساله اكنون ترجمه و مورد بازخوانى و نقد قرار گرفته و دوباره خواننده پيدا مى كند.
نشست نقد و بررسى كتاب دو جلدى "تاريخ جمعيت اخوانالمسلمين از آغاز تا امروز" نوشته "ريچارد ميشل"كه در آغاز مرداد ماه كه با حضور "سيدهادى خسروشاهى" مترجم آن در خانه كتاب برگزار شد، نشان از توجه به حزبى دارد كه در تاريخ معاصر جهان و تحولات اخير بسيار تأثيرگذار بوده است.
"ريچارد ميشل" مولف كتاب، مهاجرى عربتبار در آمريكا و استاد تاريخ دانشگاه ميشيگان است كه اين كتاب را در ادامه رساله "تاريخ مدرن" خود در مقطع دكترى و طى مدت پنج سال نوشت. در دومين جلد اين مجموعه تصوير اسلام در انديشه اخوانالمسلمين تفسير و راهحل مشكلات در بازگشت به اسلام ارايه مىشود؛ انديشه اى كه در تار و پود مصر و ديگر كشورهاى اسلامى ريشه دوانده و به يقين در تحولات آينده جهان اسلام نقش به سزايى خواهد داشت.
البته كتاب ها و آثارى كه در اين زمينه به دست نشر سپرده شده اند، از حيث شمار و نيز اعتبار نويسندگان و پرداخت تاريخى و تحليلى كم نبوده و نسبتاً قابل اعتنا است. از جمله اين آثار مى توان از چاپ كتاب "حقائق مايجرى فى البحرين" در عراق نام برد كه از سوى مؤسسه "تجمع عشاق الولايه" با همكارى رايزنى فرهنگى ايران در نجف منتشر شده و ضمن ارائه اطلاعات جالب در باره انقلاب هاى سياسىمنطقه، به تبيين رخدادهاى سياسى، اجتماعى و تحولات بحرين مىپردازد.
"خاورميانه؛ مناقشات و منافع (متغير آمريكا و روابط ايران و تركيه)" عنوان كتاب ديگرى است كه به تازگى دكتر عبدالعظيم محمود، كارشناس مسايل بينالمللى و مدير مركز مطالعات الكنانه، به زبان عربى منتشر كرده است.
نويسنده معتقد است موقعيت ژئواستراتژيك تركيه و ايران در منطقه خاورميانه و در پى آن قدرت تأثيرگذارى هريك از اين دو در تحولات منطقه پيرامونىشان، جايگاه ويژهاى در روابط دو جانبه اين دو كشور به آنها بخشيده است.
در همين حال، نويسندگان ترك، خود دقت نظر جالبى در خصوص ريشه و منشأ تحولات اخير داشته اند. به طور مثال "مصطفى آكيول" نويسنده و روزنامه نگار تركيه اى به تازگى در كتاب خود در كتاب خود با عنوان "اسلام بدون افراط " كه از هجدهم جولاى در آمريكا توزيع شده، تأكيد مى كند كه بين اسلام و آزادى هاى سياسى تضادى وجود ندارد و بذر اعتراض ها در كشورهاى عربى نيز در گذشته اسلام پاشيده شده است.
او معتقد است كه اسلام تاريخى گرانبها درباره حمايت از آزادى و روادارى دارد و مردم كشورهاى عربى كه امروز براى دموكراسى مبارزه مى كنند، مى توانند براى الهام گرفتن،به تاريخ ( اسلام) نگاه كنند. او در همين رابطه به آراى متفكر و انديشمند مسلمان ايرانى ابونصر فارابى اشاره كرده است، آرايى كه از نظر او تقريباً مطابق با دموكراسى مدرن است.
و در نهايت از مهم ترين آثارى كه به نهضتها و بيدارى ملل اسلامى در جهان اقبال نشان داده، مى توان به كتاب "بيدارى و بينالملل اسلامى، با مرورى بر نقش داعيان قرآنى در دو سده اخير" تأليف ابوالفضل خوشمنش اشاره كرد كه براى سومين بار از سوى بوستان كتاب قم منتشر شده است.
كتاب حاضر، بر نقش داعيان قرآنى و بازگشت به قرآن در امر بيدارى و بينالملل اسلامى تاكيد مىكند و آثار اين بيدارى و همبستگى را در زمينههاى سياسى و فرهنگى مىكاود و كشورهاى ايران، مصر، لبنان و افغانستان را در اين مقوله مورد توجه خاص قرار مىدهد.
نويسنده، در مقدمه هدف از تأليف كتاب را چند نكته ياد كرده است كه به نظر مهم است: " نخست، ضرورتى كه از چند جهت احساس مىكند: يكى اين كه سخن در باب اثر و حركت آفرينى قرآن كريم در صحراى حجاز و ديگر مناطق جهان در قرن هفتم ميلادى فراوان گفته شده است؛ اما آنچه در اين ميان كمتر تبيين شده، همانا تاثير قرآن كريم بر روند بيدارى اسلامى و خيزش دو قرن اخير است. هدف ديگر توجه دادن به غفلتهايى است كه همچنان بر بخشهايى از سرزمينهاى اسلامى سيطره دارد و بيدارى اسلامى، با همه تلاش بيدارگران، همچنان در برخى نقاط جهان اسلام و در پارهاى زمينهها به نحو مطلوب تحقق نيافته است...
هدف ديگر، بيان مختصرى از كوشش رهبران قرآنى و معلمان جامعه اسلامى در دو قرن اخير است. نگارنده معتقد است مظلوميتى كه دامنگير اغلب اين معلمان و شخصيتهاى بيدار و بينالملل ايمانى نظير سيد جمالالدين اسدآبادى، آيتالله سيد محمدباقر صدر، آيتالله طالقانى و امام موسى صدر است، دوگانه و چندگانه است؛ از جمله اين كه جسم آنان از سوى طاغيان از ميان برداشته شد، اما شخصيت آنان نيز از سوى پيروان و دوستان، آنگونه كه بايد، شناخته نشد..."
نت گشت
در جستوجوى حل مشكل نشر فارسى در خارج از ايران×
پايين بودن سطح كتابخوانى در ميان ايرانيان، ربطى به محل زندگى آنها ندارد، اما اين امر، موقعيتى متفاوت براى وضعيت نشر فارسى در خارج از ايران رقم مىزند.
در خارج از ايران، انتشاراتىها و كتابفروشىها در سايه پايين بودن سطح كتابخوانى فارسىزبانان، پراكندگى آنها، هزينه پست، كمبود تبليغ كتاب و اطلاعرسانى، بحران گردش سرمايه، انبار كتاب و نسل كتابخوانى كه به مرور و بىجايگزين پير مىشود، روز به روز كوچكتر يا به ناچار تسليم تعطيلى ناخواسته و ناگزير مىشوند.
"هفت ناشر ايرانى شركت كننده در نشست مقدماتى موسسه آليانس در پاريس از سه مشكل به عنوان مشكلات مشخص ناشران فارسىزبان خارج از كشور ياد كردند: "پايين بودن سطح كتابخوانى"، "بحران توزيع كتاب" و "نبود سرمايه متمركز"."
بحران توزيع يا بحران اطلاعرسانى؟
در خارج از كشور به دليل پراكندگى ايرانيان و در نتيجه پراكندگى ناشران فارسىزبان در سطح اروپا و آمريكا، روزنامهنگاران حوزه فرهنگ با ناشران بهطور فراگير و مستمر در تماس نيستند. در بيشتر مواقع نيز كتابهايى كه توسط ناشران به رسانهها ارسال مىشود معرفى نمىشوند. مگر اين كه خود ناشر، معرفى كتاب را نيز براى آنها ارسال كند. درواقع رويكرد رسانههاى فارسىزبان موجود، بيشتر معطوف به فضاىفرهنگى داخل كشور است.
حميد مهدىپور، مدير نشر فروغ در كلن مىگويد: "تفاوت وضعيت نشر خارج از كشور با داخل اين است كه جوانان ايرانىاى كه در خارج از ايران متولد شدهاند اگرچه به زبان فارسى نيز حرف مىزنند، اما قادر به خواندن كتاب فارسى نيستند. در نتيجه در خارج كسى جايگزين نسل اول كتابخوان كه به مرور پير مىشود نمى شود."
كمكارى رسانهها
بهمن امينى، مدير نشر خاوران نيز معتقد است : "كمكارى رسانهها، كمكارى ناشر را توجيه نمىكند و ما در چرخهاى از بىاعتنايى نسبت به كتاب و كتابخوانى قرار داريم."
به گفته وى، در سالهاى اخير از شمار ناشران فارسى در خارج از كشور كاسته شده و تيراژها به نسبت قبل كاهش يافته و كار نشر به مراتب دشوارتر شده است. با اين حال كيفيت كتابهاى فارسى بسيار خوب شده است.
چه كسى كتاب مىخواند؟
فرهاد شيرزاد، مدير انتشارات آيبكس در آمريكا با تاكيد بر بىاعتنايى رسانهها به كتاب و كتابخوانى مىگويد: " با اين همه سايتهاى سرگرمكننده چه كسى كتاب مىخواند؟ بسيارى حاضرند ساعتها چت كنند اما وقتى براى كتابخوانى نگذارند. شايد لازم است معرفى كتاب در رسانههاى اينترنتى و تلويزيونهاى ماهوارهاى زياد شود تا حداقل از راه اين رسانه، مخاطب فارسىزبان نسبت به كتابهاى منتشر شده اندكىكنجكاو شود."
كتابخوانهاى بىجايگزين
رضا چاوشى، مدير نشر دنا در هلند، "با گسترش اينترنت در لايههاى مختلف مردم"، خطر هرچه دورتر شدن آنها از كتاب و كتابخوانى در جامعه ايرانى را به شدت احساس كرده است.
به عقيده او، سايتهاى اينترنتى، در بسيارى از كتابخوانهاى ديروز نياز به مطالعه را از بين برده است: "به عنوان نمونه بخشى از خريداران كتاب فارسى نيز زنان و مردان مسن بودند. الان شبكههاىماهوارهاى لسآنجلسى پركننده اوقات فراغت آنها شده است."
كتابهاى برونمرز در سايه
ناصر زراعتى، مدير نشر "خانه هنر و ادبيات(BOKARTHUS " ) كه انتشار كتاب را به دو شيوه چاپى و صوتى (گويا) پيش مى برد، نبود "بانك اطلاعاتى كتاب" در زمين? كتابهاى منتشر شده در خارج از كشور را يكى از دلايل "در سايه ماندن كتابهاى برونمرز" مىداند.
بار سنگين توزيع كتاب
مسعود مافان، مدير نشر باران كه در زمينه نشر كتاب در سوئد فعاليت مىكند، معتقد است مسئله "بحران مخاطب" تنها بخشى از واقعيت است و ادامه مىدهد: "درست است كه مخاطب كتاب فارسى كم است و هر روز بيش از پيش ازخواندن كتاب فارسى فاصله مىگيرد اما از طرفى ديگر ما با دوره جديدى از مهاجرت ايرانيان روبهرو هستيم و بخصوص نسل جوان به طور پيوسته مجبور به ترك ايران مىشود. شمار زيادى از اين نسل كتابخوان جدى هستند. چگونه به اين مخاطب دسترسى پيدا كنيم؟ چگونه آنها به كتابهاى منتشر شده در خارج از كشور دسترسى پيدا كنند؟"
بحران سرمايه متمركز
عباس معروفى، مدير نشر گردون در برلين، مىگويد :"پايين بودن سطح كتابخوانى، به نداشتن سرمايه متمركز دامن مىزند. چون در اين شرايط، هزينهاى كه ناشر براى انتشار كتاب گذاشته است به سختى به او بازمىگردد."
اين ناشر انتشار كتاب به شيوه الكترونيك را راهى براى گريز از مشكلات توزيع كتاب در خارج از كشور و سرمايه غير متمركز مىداند و مىگويد: "به اين روش ناشر حداقل از انبار كتاب و هزينههاى مربوط به آن رها مىشود و در فضاى مجازى امكان ارائه كتابهاى منتشر شده خود را به طيف گستردهترى از مخاطب پيدا مىكند."
× × ×
بافتهاى از مشكلات، نشر فارسى در خارج از كشور را دچار بحران كرده است. در وهله نخست بهنظر مىرسد ناشران ايرانى خارج از كشور در يك رابطه دوسويه با مخاطب قرار ندارند. يكى از راههاىبرقرارى اين ارتباط دوسويه، اطلاعرسانى است. كتابى كه در سكوت منتشر شود در انزوا مىماند.
"كار نويسنده" با نگارش اثر و سپردن آن به ناشر، و "كار ناشر" با چاپ و انتشار آن پايان نمىيابد. اين دو بهخصوص در خارج از كشور براى يافتن مخاطب راستين خود نياز به همكارى پيوسته دارند.
* تلخيص شده و ويراسته گزارشى به نقل از بى بى سى فارسى