پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٨ - برگزيده تحولات جهان - ارکان فائزه
برگزيده تحولات جهان
ارکان فائزه
دور جديد ديپلماسى فعال ايران
هدف اعضاى غيردائم شوراى امنيت: با تشديد فشار غرب بر ايران، تيم هستهاى به منظور حمايت بين المللى از پرونده اتمى تلاشهاى گستردهاى را آغاز كرده است. در همين حال ايالات متحده امريكا هم سعى دارد اجماع جهانى عليه ايران و بينالمللى كردن مسأله براه بياندازد.
فشار غرب به ويژه امريكا بر ايران زمانى شدت يافت كه مقامهاى ايرانى خبر از توليد نسل سوم سانتريفيوژها (دستگاههاى غنىسازى اورانيوم) را اعلام كردند. اين نسل سانتريفيوژها پنج يا شش برابر دستگاههاى نسل اول كارائى دارد. يعنى مىتواند پنج يا شش برابر نمونه قبلى سرعت غنىسازى داشته باشد. اين امر باعث شد كه غرب ايران را متهم كند كه به غنىسازى صنعتى دست يافته است و تا چندى ديگر به سلاح اتمى دست مىيابد. اما ايران هر باره اين اتهامات را رد كرده است.
محمود احمدىنژاد روز جمعه ٢٠ فروردين در مراسمى كه آن را چهارمين جشن ملى هستهاى ناميد نمونهاى از نسل سوم سانتريفيوژها و نمونه (سوخت مجازى راكتور اتمى تهران) را به نمايش گذاشت. اين امر منجر به واكنش غرب عليه تهران شد. گروه ٥+١ كه خواهان تحريم ايران به دليل ادامه روند غنىسازى و عدم توجه به قطعنامههاى شوراى امنيت بوده اين بار با توليد نسل سانتريفيوژها اطمينان بيشترى پيدا كرد كه ايران به دنبال سلاح هستهاى است لذا، فشار را بر تهران افزايش داد تا دست از غنىسازى بردارد و به تعهدات بينالمللى جامه عمل بپوشاند وگرنه با يك ائتلاف جهانى روبرو خواهد شد و با اعمال تحريمها اين كشور را به انزواى بين المللى خواهد كشاند.
از طرف ديگر باراك اوباما در يك سخنرانى اظهار داشت كه هيچ كشورى مورد حمله اتمى امريكا قرار نمىگيرد مگر ايران و كرهشمالى. اين اظهارات با واكنش مقامات ايران روبرو شد لذا، ٢٢٥ نماينده مجلس شوراى اسلامى به سازمان ملل از ادبيات جنگطلبانه امريكا در رابطه با ايران شكايت كردند به اين ترتيب است كه دو طرف ايران و غرب هريك سعى دارند عليه يكديگر ائتلافى را براه بياندازند و هر دو ديپلماسى فعالى را شروع كردهاند.
پرونده هستهاى ايران كه با سياست خارجى كشور پيوند خورده است اكنون وارد فاز جديدى شده است. على اكبر صالحى رئيس سازمان انرژى اتمى ايران اعلام كرد، ايران با همه ده عضو غيردائم شوراى امنيت ديدار و گفتوگو خواهد كرد. در همين راستا ايران تلاشهاى ديپلماتيك گستردهاى را شروع كرده است. احمدىنژاد با سفر به كشورهاى آفريقائى و امريكاى لاتين همچون اوگاندا، زيمبابوه، برزيل كه از اعضاى غيردائم شوراى امنيت مىباشند سعى مىكند حمايت آنان را در برنامه هستهاى به دست آورد تا اين كشورها به قطعنامهاى كه قرار است در شوراى امنيت عليه ايران تصويب شود، رأى مثبت ندهند. اعضاى غيردائم شوراى امنيت ده عضو مىباشند كه هر دو سال يكبار اين اعضا انتخاب مىشوند. تمام تصميمات به رأى مثبت ٩ عضو نياز دارد اما تصميمات مهم ممكن به وسيله رأى منفى يكى از اعضاى دائم (امريكا - روسيه - انگليس - فرانسه - چين) وتو شود. رياست شوراى امنيت هر ماه در ميان يكى از اعضاى مىچرخد. اين ماه رياست با لبنان است.
در راستاى تلاشهاى صورت گرفته براى جلب نظر اعضاء غيردائم شوراى امنيت وزارت امور خارجه هم از زاويه ديگر در جهت حل مسأله برآمده است. به همين خاطر منوچهر متكى به منظور احياى توافق اكتبر راهى وين شد تا با اعضاى آژانس بينالمللى انرژى اتمى ديدار و گفتوگو داشته باشد. متكى اظهار داشت كه به ثمربخشى ديپلماسى نوين ايران و نگاه مثبت جامعه بينالمللى به پيشنهاد مبادله سوخت اميدوار هستم. براساس توافقنامه اكتبر ايران بايد ١٢٥٠ كيلوگرم اورانيوم ٣/٥ درصدى خود را در چند مقطع و به صورت مرحلهاى با اورانيوم ٢٠ درصدى مبادله كند. هيأت مذاكره كننده ايران به رياست سعيد جليلى، رئيس شوراى امنيت ملى اين توافق را پذيرفت، اما در تهران با آن مخالفت شد. در همين راستا شبكه خبرى بى بى سى اعلام كرد در حالى كه مقامهاى ايران در خارج از كشور تلاش مىكنند از تصويب قطعنامه ديگرى عليه ايران و افزايش تحريمها جلوگيرى كنند در داخل، از مهم نبودن تصميمها در آژانس و شوراى امنيت سخن مىگويند و اين در حالى است كه در دستگاه سياست خارجى امريكا هم نظرات متفاوتى در رابطه با برخورد با پرونده هستهاى ايران وجود دارد. افراد و گروههايى كه خواهان اعمال تحريمهاى شديد عليه تهران هستند و افرادى كه خواهان جنگ هستند، مايكل مولن، رئيس ستاد مشترك امريكا، ديويدپترائوس، رئيس نيروهاى امريكايى در خاورميانه معتقد هستند كه حمله نظامى عليه ايران عواقب خطرناكى دارد و اين مسأله امريكا را وارد جنگى ديگر مىكند. آمريكايى كه اكنون گرفتار عراق و افغانستان است لذا، به لحاظ هزينهبر بودن جنگ با ايران و هم به لحاظ تخريب وجه بينالمللى امريكا حمله به ايران راه مناسبى براى حل مشكل هستهاى ايران نمىدانند.
مايكل مولن در ميزگردى در دانشگاه كلمبيا از حمله نظامى به ايران ابراز نگرانى كرده است. وى مىگويد به علت پيامدهاى ناخواسته اين حمله بسيار علنى در اين باره نگران هستم. مولن مىگويد تصور مىكنم دسترسى ايران به تسليحات هستهاى به شدت بىثبات كننده خواهد بود، حمله به اين كشور نيز نتيجه مشابهى به بار خواهد آورد. (خبر آنلاين به نقل از واشنگتن پست)
به اين ترتيب وى حمله نظامى به ايران و دستيابى ايران به تسليحات هستهاى را عامل بىثباتكننده دانسته است، لذا، از ديدگاه وى حمله نظامى باعث گرفتار شدن امريكا خواهد شد.
از طرف ديگر نامه محرمانه رابرت گيتس به مشاور امنيت ملى اوباما گوياى اين مطلب است كه وى از تبعات حمله به ايران مىگويد. گيتس در اين نامه از نبود يك استراتژى مؤثر در مقابل پرونده هستهاى ايران ابراز نگرانى كرده است. البته وى معتقد است كه محتواى و منظور نامهاش به درستى منعكس نشده است. وزير دفاع امريكا پس از افشاى اين نامه تأكيد كرد كه تنها هدفش از نگارش آن، يادآورى برخى موضوعات در صورت توسل به راهكار تعامل است.
با توجه به اين سياستها است كه رئيس جمهور آمريكا در رابطه با پرونده اتمى ايران دچار سردرگمى شده است از يك طرف حمله نظامى به ايران تبعات وخيمى دارد و از طرف ديگر وى معتقد است كه ايران به دنبال توليد سلاح هسته است و بايد دست از اين كار بردارد. در همين رابطه ديپلماسى ايرانى به نقل از نيويورك مىنويسد كم نيستند تحليلگرانى در پنتاگون كه با زبان بىزبانى اعتراف مىكنند كه در تجزيه و تحليل نحوه معامله با ايران دچار فلج مغزى شدهاند. اوباما سعى مىكند با اعمال تحريمهاى سخت از جمله تحريم بنزين به ايران فشار وارد آورد كه اين امر نيازمند يك اجماع جهانى است. به اين منظور واشنگتن گرچه توانسته است فرانسه، انگليس را با خود همراه كند اما هنوز چين و روسيه خواهان اعمال تحريمهايى هستند كه مردم را هدف قرار ندهد. رئيس جمهور امريكا هنوز اميدوار است كه اين دو را با خود همراه كند. پكن گرچه در قطعنامه قبلى شوراى امنيت عليه تهران راى مثبت داد اما عملاً در تحريمها شركت نكرده است. به همين منظور باراك اوباما در جريان سفر رئيس جمهور چين به واشنگتن به طور تلويحى از وى خواست حرفهاى خود را عملى كند. به اين ترتيب به نظر مىرسد مسكو و پكن در شوراى امنيت خواستار تحريمهاى دقيقترى عليه تهران شوند و هم به مقامات ايران فرصت دهند.
اجلاسيه بازبينى معاهده ان.پى.تى
تقريب معاهده: نشست معاهده منع گسترش سلاحهاى هستهاى كه به منظور بازبينى اين معاهده در سازمان ملل متحد برگزار مىشود، روز اول صحنه روياروئى ايران و امريكا بر سر اجراى پيمان شد.
اين اجلاسيه كه با سخنان بان كى مون، دبيركل ملل متحد و ليبران كاباكتولان، سفير فيليپين در سازمان ملل متحد رياست اين نشست را هم بر عهده دارد آغاز بكار كرد، دبير كل ملل متحد طى يك سخنرانى خواستار نزديكى مواضع طرفين از راه گفتوگوهاى سازنده شد و آقاى ليبران در آستانه برگزارى اين اجلاسيه موضوع عارىسازى خاورميانه از سلاح هستهاى را از مهمترين چالشهاى پيشرو در اين نشست عنوان كرد. گفته مىشود هدف اصلى اين اجلاسيه موضوع پرونده هستهاى ايران و كره شمالى است.
معاهده منع گسترش سلاحهاى هستهاى (Prliferation Treaty - Non) بعد از جنگ جهانى دوم، بر اثر تلاشهاى صورت گرفته براى كنترل تسليحات اتمى منعقد شد. تا سال ١٩٦٤ ميلادى كشورهاى روسيه - امريكا - چين - فرانسه و بريتانيا دارندگان سلاح اتمى بودند كه اين سلاحها را تا آن زمان آزمايش و توسعه داده بودند. به اين منظور سازمان ملل ديپلماسى چندجانبه به منظور كنترل تسليحات اتمى از راه اين سازمان آغاز كرد. كميته ١٨ نفرى خلع سلاح پيشنويس پيمانى را در سال ١٩٦٨ تحت عنوان پيمان منع گسترش سلاحهاى اتمى به مجمع عمومى سازمان ملل متحد تسليم كرد و مجمع طى توافقنامهاى آن را تصويب كرد. اين پيمان از سال ١٩٧٠ لازم الاجرا شد. لازم به يادآورى است گسترش سلاحهاى اتمى بين ٥ كشور ذكر شده منجر به انعقاد اين معاهده شد تا ديگر اين نوع سلاحها به كشورهاى ديگر اشاعه نيابد. اما با اين وجود بين برخى كشورها چون هند، پاكستان، اسرائيل، آفريقاى جنوبى اشاعه يافت و دو ابر قدرت هم به مسابقه تسليحاتى با يكديگر كه ٦ دوره بطول انجاميد، مىپرداختند. مسابقهاى كه از دوران انحصار اتم از سوى امريكا (١٩٤٥) تا افول اقتصاد هستهاى شوروى و آغاز دوران اشاعه سلاحهاى هستهاى (١٩٩٨) ادامه داشت. پيمان NPT در دوران جنگ سرد به صورت محدود امضاء شد. در سال ١٩٩٥ تمديد آن به صورت نامحدود امضاء شد ايران هم آن را به طور نامحدود امضاء كرده است.
اين معاهده جهان را به دو قسمت داراها و ندارها تقسيم مىكند. به موجب ماده يك پيمان NPT كشورهاى داراى سلاح هستهاى نبايد تسليحات اتمى يا ابزارهاى انفجار هستهاى را مستقيما يا غيرمستقيم در اختيار ندارها قرار دهند و نبايد به ندارها در اشاعه سلاحهاى هستهاى مساعدت كنند. اين پيمان داراى سه هدف عمده مىباشد: منع كشورهاى غيراتمى از تلاش براى دستيابى به تسليحات هستهاى، كاهش زرادخانههاى هستهاى قدرتهاى اتمى و تأكيد بر حق همه ملتها براى بهرهبردارى صلحآميز از انرژى هستهاى.
هر پنج سال يكبار امضاءكنندگان اين پيمان گردهم مىآيند و در رابطه با مباحثه مربوط گفتوگو مىكنند. امسال اين اجلاسيه با هدف تقويت منع گسترش سلاح هستهاى تشكيل گرديد. دو سخنران مهم اين اجلاسيه احمدىنژاد و هيلارى كلينتون بودند. در اين اجلاسيه احمدىنژاد سياست هستهاى امريكا را به باد انتقاد گرفت و اتهامات عليه ايران را بىاساس خواند. وى ضمن بر شمردن نواقص ١١ NPT مادهاى را به حضار ارائه كرد. اما از برنامه هستهاى ايران سخنى به ميان نياورد. وزير امور خارجه امريكا ايران را متهم به تلاش براى منحرف ساختن توجه افكار عمومى از برنامه هستهاى و سلب مسئوليت از خود كرد. وى ايران را تنها كشورى دانست كه طبق استاندارد NPT به برخى تعهدات خود عمل نكرده و خواستار اعمال فشار براى تغيير رفتار آن شد. خانم كلينتون در ادامه با تأكيد بر لزوم ايجاد خاورميانه عارى از سلاحهاى هستهاى خطاب به مجمع عمومى سازمان ملل گفت: آمريكا آماده حمايت از اقدامات عملى براى دستيابى به اين هدف است. اين در حالى است آسوشيتدپرس به تازگى گزارش داده كه وزارت دفاع امريكا (پنتاگون) در يك گزارش بىسابقه از زرادخانه هستهاى خود كه در دوران جنگ سرد به وجود آمد اعلام كرد كه آمريكا ٥١١٣ كلاهك هستهاى دارد.
سخنان اين دو مقام دولتى نشان از روياروئى ايران و امريكا بر سر اجراى پيمان منع گسترش سلاحهاى هستهاى مىدهد. به نظر مىرسد با توجه به اهداف واشنگتن از اين اجلاسيه و تلاش براى ايجاد اجماع جهانى عليه ايران و تحميل فشارهاى سنگين، نمىتواند امريكا را پيروز اين فوتبال سياسى دانست. به اين ترتيب در اين كنفرانس نمىتوان پيشبينى كرد كه در طول يك ماه چه اتفاقى خواهد افتاد تا بر روند كار اين اجلاسيه تأثيرگذارد. اما تايم انگليس مىنويسد اين كنفرانس در طول يك ماه آينده كار خود را ادامه خواهد داد و اين در حالى است كه تحليلگران پيشرفتى اساسى را در زمينه اصلاح معاهده منع گسترش سلاحهاى هستهاى براى آن پيش بينى نمىكنند.
لذا به نظر مىرسد اين اجلاسيه همانند اجلاسيه قبلى (٢٠٠٥) كه به خاطر اختلافنظر و عدم توجه جرج دبليوبوش به مباحث كنترل و عدم اشاعه سلاحهاى هستهاى به صدور بيانيهاى منجر نشد اين بار هم البته با توجه به اهميت كنترل و عدم اشاعه تسليحات براى رئيس جمهور جوان امريكا اعضاء به توافقى نرسند. در همين رابطه مقامات امريكا كه خواهان تقويت معاهده NPT هستند بر احتمال عدم توافق اعضاء در كنفرانس بازنگرى معاهده منع گسترش سلاحهاى هستهاى اذعان كردهاند.