پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢ - اسلامگرايى خاص تركها - ثابتی پیمان
اسلامگرايى خاص تركها
ثابتی پیمان
پيروزى حزب عدالت و توسعه در انتخابات شهردارىهاى تركيه از ٢٠ سال پيش تا كنون بىسابقه بود. اردوغان همان كسى است كه حزب خود را در انتخابات نوامبر گذشته به حكومت رساند. در واقع اصلاحات اقتصادى و گامهاى مهمى كه براى پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا و حل مسئله قبرس برداشته باعث دستيابى به اين موفقيت شد.
ده سال پيش به عنوان شهردار استانبول انتخاب شد تا جهان به قدرت جنبش و حركت اسلامى در تركيه پى ببرد. با اين حال اردوغان اين تحليل را رد كرده و به طور كلى با رابطه دين و سياست مخالفت مىكند زيرا از نظر وى اين دين است كه از اين رابطه آسيب مىبيند. او معتقد است كه تركيه يك دولت دموكراتيك و يك كشور ليبرال و مردمى است و اين در قانون اساسى تركيه آمده است و نگرش ليبراليستى آزادى ايمان و عقيده را براى انسان محقق مىسازد.
اردوغان همچون نجمالدين اربكان از اتحاد كشورهاى اسلامى سخن نمىگويد. او ظاهراً فقط يك هدف را دنبال مىكند و آن پيوستن به اتحاديه اروپا است. از اين رو او حتى به هنگامى كه از روابط با كشورهاى همجوار چون ايران و كشورهاى عربى سخن مىگويد، بر اروپا متمركز مىشود و روابط يونان را به آن اضافه مىكند و بحث را به موضوع اروپا مىكشاند.
اردوغان پس از دستيابى به پست نخستوزيرى تركيه، اصلاحات زيادى در زمينه سياسى و بينالمللى و به خصوص در زمينه آزادى تفكر و انديشه (دموكراسى) و تغييرات ريشهاى در زمينه قبرس و كردستان به انجام رسانده است.
ايستگاه بزرگ دولت اردوغان در دسامبر سال جارى است كه براى آغاز گفتوگوها براى عضويت تركيه در اتحاديه اروپا مشخص شده است. اكنون كارشناسان مىپرسند كه اگر آنكارا در اين مسير موفق نشود، چه اتفاق خواهد افتاد؟ البته در داخل محافل تركيه اين سئوال مطرح نمىشود چون هيچ كس نمىخواهد درباره اين احتمال فكر كند. با اين حال اردوغان مىگويد: كشورهاى اروپايى ارزش تلاشهاى ما را مىدانند و از اين نظر من بدبين نيستم اما اگر ما به اين خواسته در موعد مقرر دست پيدا نكنيم، اين براى ما يعنى پايان دنيا.
او معتقد است كه عدم دستيابى به اين گفتوگوها منطقه را به چالشهاى جديدى خواهد كشاند و اين چالشها شكل دينى و تمدنى به خود خواهد گرفت.
اين وضع براى امريكا كه برنامه خاورميانه بزرگ را در دست اقدام دارد نيز يك چالش تمدنى به شمار خواهد آمد.
تركيه براى واشنگتن الگوى كشور دموكراتيك و ليبرال مسلمان است، اما اين از ديدهها پنهان نيست كه روابط اين دو كشور پس از آن كه پارلمان تركيه استقرار نيروهاى امريكايى در خاك اين كشور را ردّ كرد، به ركود كشيده شد اما اين ركود پس از ديدار اردوغان با كاخ سفيد و تأكيد او و بوش به روابط دوستانه خاتمه يافت و پس از آن تركيه همپيمان استراتژيك ايالات متحده است و اردوغان سياست امريكا در قبال عراق را تأييد كرده و بوش از دغدغهها و نگرانىهاى اردوغان درباره احتمال ايجاد دولت كردى در شمال كاسته است.
به هر حال، اردوغان اگرچه تلاش مىكند كه هويت سياسى از خود بروز دهد، اما او به عنوان يك اسلامگراى معتدل شناخته مىشود كه با سياست اسلامى شروع كرده و به آنچه كه دموكراسى محافظهكارانه مىنامد رسيده است. او هر شكل تروريسم را محكوم مىكند و تأكيد دارد كه دين اسلام تروريسم را مجاز نمىشمارد.
او در حاشيه اجلاس سران اتحاديه اروپا در بروكسل در مصاحبه با يكى از نشريات منطقهاى اين چنين پاسخ داده است:
گفته مىشود كه حزب عدالت و توسعه يك حزب اسلامى و دموكراتيك است. آيا واقعاً چنين است؟
نه. اجازه بدهيد قبل از هر چيز صفت اسلام دموكراتيك را از حزب خود ردّ كنم. ما به اين مسئله درموقع تشكيل حزب آشكارا اشاره كرديم. بنابراين حزب عدالت و توسعه يك حزب اسلامى نيست و از هرگونه توصيف اسلامى به دور است. لذا ما اين حزب را يك حزب دموكراتيك محافظهكار توصيف مىكنيم. اين جايگاه ما در عرصه سياسى است و ما سعى خواهيم كرد كه اين رنگ سياسى را براى خود حفظ كنيم.
اما مدتها پيش كنفرانسى تحت عنوان محافظهكاران و دموكراسى تشكيل داديم كه در آن ساختار اساسى حزب را بحث كرديم و توضيح داديم. حزب ما مطابق با تحولات جهانى دست به تحول خواهد زد و ما مىخواهيم كه حزب داراى زيرساخت قوى باشد لذا ما به همين شكل و با استفاده از انتقاداتى كه مطرح مىشود، حزب را به جلو خواهيم برد.
ما در پوشش دين به سياستسازى روى نخواهيم آورد و هر رويكرد اين چنينى را محكوم خواهيم كرد. حزب عدالت و توسعه مفهوم ليبراليسم را مشخص كرده است و اين همان مفهوم ذكر شده در قانون اساسى تركيه در سال ١٩٨٢ مىباشد. جمهورى تركيه كشورى ليبرال، دموكراتيك و مردمى است و اين همان اصول و اساس است.
آيا از ديدگاه شما دين اسلام، دينى است كه از آزادى فكر و انديشه دفاع مىكند و بر ديگر دينها رويكرد و برخوردى گشوده دارد؟
من نظرم را به عنوان يك شهروند مسلمان و نه فردى سياسى توضيح مىدهم. دين اسلام داراى موضع در خصوص آزادى تفكر، بيان و انديشه است. پس دين ما از زمان پيامبرمان(ص) حمايت از زندگى و مال هر كس حتى از اديان ديگر را تضمين مىكند. من دائماً مىگويم كه هر كه به ايمان خود اطمينان داشته باشد، از آزادى ايمان نمىترسد يعنى مسلمان بايد به ايمان خود اعتماد كند و از آن نترسد.
آيا شما معتقد هستيد كه تركها مفهوم خاص از اسلام دارند؟ آنها مىگويند كه از زمان روى كار آمدن دولت عثمانى، مفهوم خاصى از اسلام دارند كه با مفهوم ديگر كشورهاى منطقه تفاوت دارد؟
اين درست است. با ورود عادتها و رسومات به جوامع اسلامى مختلف، ديدگاهها درباره اسلام تغيير پيدا كرده است و عادتها و رسومات به فرد مسلمان لازم شده كه گويى يك واجب اسلامى است و اين پديده مشكلات و دردسرهايى در جهان اسلام به وجود آورده است و اين آن چيزى است كه ما الآن هزينه آن را مىپردازيم. همانطور كه جهل عامل اساسى اختلاف نظر ملتها درباره دين اسلام است.