نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٨ - با پژوهشگران و محققان
بنياد معارف اسلامى بعثت
اين بنياد از مراكز تحقيقاتى است كه به همت مرحوم آيه الله سيد عباس مهرى در حوزه علميه قم تاسيس شده است .
فعاليتهاى آن پس از فوت مرحوم آيه الله مهرى به مسؤوليت حجه الاسلام سيداسماعيل مهرى همچنان دادمه دارد. مرحوم مهرى نماينده حضرت امام در كويت قبل از پيروزى انقلاب دراين انديشه بودند كه مركزى بنيان نهند كه در آن تاريخ اسلام به شيوه نو با محوريت زندگانى و سيره ائمه معصومين ( ع ) تحقيق و عرضه شود.
اين انديشه پس ازاخراجج ايشان از كويت جامه عمل پوشيد و در سال ١٣٦٣ عملا كار تحقيق شروع شد.اين مركز داراى دو هيات : علمى وامناء مى باشد. هيات علمى كه جمعى از فضلاى حوزه در آن عضويت دارند مسائل علمى را زير نظر دارد و هيات امناء كه جمعى از فضلا نيز در آن عضويت دارند امور مالى وادارى را زير نظر دارد.
دراساسنامه موسسه آمده است: [ سياست و فعاليت اصلى بنياد تحقيق و بررسى و نشرافكاراسلام ناب محمدى با محوريت اهل بيت ( ع )است] .
براين اساس موسسه فعاليت
خود را در چهار بخش تنظيم كرده است :
١. تاريخ و معجم احاديث :
درباره زندگانى ائمه ( ع ) طرح و مقدمات كار آماده شده است كه در فرصت مقتضى به مرحله اجرا گذاشته خواهد شد.
درباره معجم تحقيق و تتبع از خاتم الاوصياء حضرت مهدى ( ع ) شروع شده است .اين پژوهش كه در حقيقت موسوعه اى است درباره حضرت مهدى همه مسائلى كه درباره حضرت مهدى مطرح است نقد و بررسى شده است و در هفت جلد به دوستان و پيروان مهدى تقديم خواهد شد.
از حاصل اين تخقيق چهار جلد آن از چاپ خارج شده و جلد پنجم نيز در دست چاپ است . جلد يك و دو احاديث رسول اكرم (ص ) را در متون شيعه و سنى درباره حضرت مهدى ( عج ( دربر دارد. به اين صورت كه :اول روايات اهل سنت و آن گاه روايات شيعه آمده است . جلد سه و چهار مربوط به احاديث ائمه اهل بيت ( ع ) است كه از طريق شيعه روايت شده است .از جمله : توقعيات شريفه خود حضرت مهدى ( عج) .
جلد پنجم شامل آياتى است كه در كتب فريفتن تفسير و تاويل به امام مهدى ( عج )شده است .
تمام اين نظرات و روايات به گونه اى فنى تحقيق و بررسى شده است .
جلد ششم اختصاص دارد به حديث مشهور كه از پيامبر گرامى روايت شده است :
الائمه من بعدى اثنى عشرى كلهم من قريش .
اين حديث بااسلوب بسيار خوبى بررسى شده و جنبه هايى كه زمينه سوءاستفاده در آن بوده با دلايل قطعى نقد گرديده است .
جلد هفتم فهرستهايى گوناگون است كه براى تسهيل در مراجعه و دست يافتن به مطالب معجم تدوين شده است .
دو جلداخير: (شش و هفت ) به زودى دراختيار پژوهشگران قرار خواهد گرفت .
بنياد در نظر دارد براى سايرائمه ( ع ) نيز ( از حضرت امام حسن عسكرى تااميرالمومنين ) بسان حضرت مهدى موسوعه تدوين نمايد.
٢.احياء تراث
دراين ارتباط چندين اثر نفيس وارزشمند تحقيق و بررسى و به زيور طبع آراسته گرديده است :
تبصره الولى قيمن راى الحجه الفائم عليه السلام تاليف مرحوم علامه سيد هاشم بحرانى .
اين كتاب حاوى ملاقات ١٢٣ نفراز دلباختگان به حضرت مهدى است كه تا عضر مولف به محضر مقدس امام عصر( عج ) مشرف شده اند.
اين كتاب توسط محققان بنياد از نظر متن و سند به طور دقيق تحقيق شده و وثاقت اكثر رجال آن به دست آمده است . در چند مورد هم به دليل ناسازگارى قضايا با عقايد شيعه نقد شده است .
كتاب حاضر حدود يك سال پيش چاپ و در دسترس محققان قرار گرفته است .
غيبت شيخ طوسى رحمه الله عليه .اين كتاب با سبكى نو و دقت كافى توسط حجه الاسلام عبادالله تهرانى و على احمد ناصح نهاوندى تحقيق شده است و بنياد آن را چاپ و منتشر كرده است .
مدينه المفاخر علامه سيد هاشم بحرانى . محتولا ى اين كتاب معجزات امامان معصوم ( ع )است .
اسناد و متن روايات به طور دقيق توسط حجج اسلام : مولايى شيخ عبادالله تهرانى و سيد سجاد حسينى تحقيق شده و مطالب كه با معتقدات شيعه ناهماهنگى داشته
مورد نقد قرار گرفته است .
ازاين كتاب يك جلد آماده چاپ استت و كار تحقيق نسبت به ديگر جلدهاادامه دارد.
حليه الابرارفى اصول محمد و آله الاطهراچ سيد هاشم بحرانى .اين كتاب درباره سيره اخلاقى چهارده معصوم ( ع )است . سند و متن روايات و... توسط حجج اسلام : مولايى و تهرانى تحقيق و بررسى شده است . جلداول اين كتاب چاپ و منتشر شده و جلد دوم آن در دست چاپ است .
مسالك الافهام شهيد ثانى . جمعى از فضلاء زير نظر حجج اسلام سيد مرتضى مهرى و شيخ محمد جعفر طبسى در كار تحقيق آن هستند دراين تحقيق ماخذ تمام اقوال فقهاء كه در متن از آنان سخنى نقل شده است شناسايى و در پاورقى ذكر مى شود. قسمتى ازاين تحقيق به زودى آماده چاپ مى گردد. ضمنا موسسه در كار جمع آورى و تحقيق اخبار و روايات غيبى معصومان ( ع )است كه در آينده نزديك حاصل آن را خواهيم ديد.
٣. ترجمه
دراواخر سال ١٣٦٨ بخش ديگرى به نام ترجمه در موسسه آغاز به كار كرده است .ازاين بخش تا كنون دو ترجمه به بازار عرضه شده است :
آن گاه هدايت شدم ترجمه :[ ثم اهتديت] تاليف دكتر محمد تيجانى تونسى . با مطالعه اين كتاب كه با سبك و شيوه بسيار خوب و كم نظيرى نگاشته شده است تا كنون حدود سى هزار نفر در تونس و ديگر كشورهاى اسلامى به مذهب حقه جعفرى مشرف شده اند.اين كتاب كه توسط محمد جواد مهرى ترجمه شده است تا كنون چهار بار چاپ شده است .
همراه با راستگويان ترجمه :[ لا كون مع الصادقين] .اين كتاب نيز توسط محمد جواد مهرى ترجمه واكنون در دست چاپ است كه به زودى در اختيار علاقه مندان قرار خواهد گرفت .
٤. معجم فقهى
اين بخش چندى قبل شروع به كار كرده است . دراين بخش آراء فقهاى مشهور در مسائل مختلف استخراج مى شود. تاكنون كار فيش بردارى كتاب : طهاره صلوه و... به اتمام رسيده است . موسسه در نظر دارد به تدريج كارهاى انجام شده را چاپ و منتشر كند واگر فرصت وامكانات باشد به كامپيوتر منتقل كند.
با پژوهشگران و محققان
سيماى كارگزاران على اميرالمومنين ( ع ) على اكبر ذاكرى
محقق محترم از سال ١٣٦٢ طرحى را با عنوان :
[حكومت پنج ساله على اميرالمومنين]
در محورهاى گوناگون در دست تحقيق دارد.
سيماى كارگزاران يكى از محورهاى عنوان فوق است كه محقق محترم از سال ١٣٦٥ به تحقيق و تتبع درباره آن پرداخته است .
كار تحقيق از قسمت نامه هاى نهج البلاغه آغاز مى شود.
دراين قسمت نام چهارده نفراز كارگزاران امام ذكر شده است كه محقق محترم با گسترش دامنه تتبع و مراجعه به كتب تاريخ مانند: تاريخ طبرى كامل ابن اثير انساب الاشراف بلاذرى وقعه الصفين بحارالانوار و كتب رجالى اسامى ديگر كارگزاران امام رااستخراج و آن گاه به فيش بردارى امام رااستخراج و آن گاه به فيش بردارى از شرح حال هر يك از آنان و تنظيم مى پردازد.
سير و عناوين بحث بدين شرح است :
١.استانداران و فرمانداران .
٢. كارگزاران بيت المال .
٣. گردآوران صدقات (ماليات) .
٤. بازرسان و ناظران بازار
٥. دبيران و كاتبان .
٦. قضات .
٧. حاجبان و دريانان .
دراين پژوهش اسامى بيش از ٨٠ نفراز كارگزاران امام از منابع اوليه استخراج شده كه حدود ٦٠ نفراز آنان استانداران و فرمانداران و ديگر مقامات هستند.
از نكات برجسته اين پژوهش :
١. در شرح زندگانى كارگزاران سعى بر آن شده كه مواضع سياسى آنان قبل از گزينش و پس از آن بررسى و مشخص گردد.
البته از برخى فقط نامى در كتب تاريخى و رجالى به عنوان : كارگزاران آمده است ولى وضعيت روشنى ندارند.
٢. سخنان و نامه هاى امام كه مربوط به كارگزار خاصى و يا در ارتباط با حوادث مربوط به وى بوده است در جاى مناسب اين تحقيق با ترجمه متن عربى ذكر شده است .
با توجه به اين كه سخنان و نامه ها درارتباط با مسائل و حوادث سياسى است كوشش شده كه مخاطب و زمينه سخنان و نامه ها مشخص گردد.
درباره عهدنامه محمد بن ابى بكر كارگزار مصر با توجه به آنچه در نهج البلاغه و تحف العقول و ساير متون نقل شده است به صورت كامل تحقيق شده است .
٣. به مناسبت به بخشهاى ديگرى از دوران حكومت اميرالمومنين ( ع ) مانند:
جنگ جمل صفين نهروان تجاوزات معاويه به قلمرو حكومت امام و... پرداخته شده است .
اين تحقيق در دو جلد كار تنظيم آن انجام پذيرفته است .
جلداول شامل دو بخش است :
بخش اول : قيام مردم عليه عثمان وانتخاب حضرت على ( ع ) و شيوه گزينش و عزل كارگزاران .
بخش دوم : شرح حال كارگزاران و مناطق و حوزه كار آنان .
اين جلد تمامى مراحل چاپ آن رو به اتمام است و به زودى در دسترس علاقه مندان قرار خواهد گرفت .
جلد دوم به شرح حال كارگزاران مصر و بصره چون : محمد بن ابى حذيفه قيس بن سعد بن عباده محمد بن ابى بكر مالك اشتر عثمان بن حنيف و عبدالله بن عباس اختصاص دارد.
ناگفته نماند كه در ضمن شرح زندگانى ساير كارگزاران چون : كارگزاران بيت المال قضات و... و شيوه كار آنان نيزارائه شده است .
اين جلد براى چاپ آماده شده است .
دراين بخش از تحقيق كه حاصل آن به زودى در دسترس محققان و علاقه مندان قرار خواهد گرفت با شيوه حكومتى حضرت على ( ع ) و سيره آن بزرگوار آشنا مى شويم . در مى يابيم كه حضرت با چه ملاكها وارزشهايى افراد را براى پستهاى ادارى و حكومتى بر مى گزيده است .
كيفيت رابطه بين حاكم و كارگزاران نظارت دقيق و مستقيم برافعال و رفتار آنان ارج نهادن به گزارشاتى كه از سوى مردم در رابطه با كارگزاران به آن حضرت مى رسيده و ترتيب اثر دادن به آنها دستورات وى در راه بهسازى جامعه بهره گيرى از نظرات و مشاوران توجه كافى به حفظ بيت المال و تقسيم عادلانه آن از مباحث اساسى اين پژوهش است كه براى حكومت گران و پژوهشگران مفيد و راهگشا خواهد بود.