نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - ارزيابى نقش نوارهاى درسى در نظام آموزشى حوزه هاى علميه
پس از پيروزى مقدس انقلاب اسلامى ايران جامعه ما دگرگونى همه جانبه اى يافت . و در زمينه هاى مختلف تحولاتى بوجود آورد.
براين اساس حوزه هاى علميه ما نيزازاين تحول بى بهره نماند و بسرعت تغييرات ضرورى را پذيرا شد.از جمله تاسيس[ مراكز نوارهاى درسى] است . كه نوعى دگرگونى در زمينه آموزش دروس حوزه اى محسوب مى گردد.
برقرارى اينگون مراكز نوارهاى درسى در حوزهها واستقبال بسيار گرم طلاب نيازمند ازاين گنجينه ها كه در مدت كوتاهى ؛حجرات و منازل طلاب را به مدرسهاى خصوصى تبديل كرده است صاحبنظران را جهت اظهار نظر برانگيخت .!
تا دراصالت و ضرورت اين نوع آموزش در حوزه علميه و حتى درباره [مضرات و خطرات] آن در آتيه به بحث و گفتگو بنيشينند و حسن و قبح هائى را بر ملا نمايند. كه جهت كنكاش و بررسى بيشتر و نتيجه گيرى بهتر به اجمالى ازاين نظرات مى پردازيم :
١ نظريه استفاده از نوارهاى درسى در حوزههاى علميه در تمام زمينه ها بطور فراگير.
٢. نظريه عدم استفاده از نوارهاى درسى در حوزههاى علميه .
٣. نظريه استفاده از نوارهاى درسى در حوزه هاى علميه بعنوان يك وسيله كمك آموزشى و جنبى .
دلايل نظريه اول
بعلت وجود شرايط خاص زمانى و علل ديگرى كه ذيلا خواهد آمد استفاده از نوارهاى درسى جهت بهره گيرى بيشتراز درسهاى اساسى و ضرورى بسيار مفيداست . متروط براينكه در كنار آموزش با نوار بطور مداوم مباحثات كامل و لازم انجام پذيرد واصول اساسى آموزش حوزه اى ترك نگردد.
دلايل ضرورت استفاده از نوار:
١ دور ماندن گروه كثيرى از طلاب و فضلااز مراكز تحصيلى و حوزهها بعلت قبول مسئوليتهاى اجرائى و فرهنگى و ... و عدم و دسترسى به حوزه واستاد.
٢ تامين نيازهاى قشر وسيعى از نيروهاى علاقمنداسلامى وانقلابى جهت كسب آگاهى از علوم اسلامى واصطلاحات حوزه اى و ضرورت پاسخگوئى به اين علائق صادقانه .
٣ متفاوت بودن استعدادهاى محصلين و طلاب . و يا مختلف كه عموما محصلين خوش استعداد ملت يكدست نبودن كلاس از درسهاى عمومى اشباع نمى شوند. و چه بسا سرخورده و آزرده مى گردند.!!
٤امكان استفاده درسى درايام تعطيل با نوار و تكميل دروس عقب افتاده حاشيه اى و جديد.
٥امكان جبران عقب ماندگيهاى درسى كه بعلت بيمارى يا ساير پيشامدهاى غير منتظره بوقوع مى پيوندد.
٦ نقش موثر كمك آموزشى نوار در مباحثه و مرور مجدد درسها و فهم درست مطالب سنگين از درسهاى استاد.
٧ ضرورت استفاده از نوار بعلت عدم حضور مرتب طلبه در محضر استاد به دلايل گوناگون ! مانند اعزام به جبهه پذيرفتن مسئوليتهاى اجرائى موقت .
٨ وقت گير بودن بسيارى از دروس حضورى از نظر رفت و آمدها و غيره .
٩ ميسر بودن استفاده از نوار در شرايط زمانى و مكانى مختلف در اوقات فراعغت در هر ساعت شب يا روز وايام تعطيل .
١٠ يكى ازامتيازات مهم نواراين است كه محصل را قادر مى سازد بر نكته مكشل درسى توقف كند و جملات ثقيل را چند بار با گردش نوار براى خود تكرار نمايد و آنقدر تكرار نمايد تا سخنان استاد را بخوبى بفهمد.
دلايل دسته دوم :
نظرات اين دسته مبتنى بر عدم استفاده از نوار درسى در حوزه ههاى علميه است . و دلايل آن نيزازاين قراراست :
[ ١موضوعيت حضور در كلاس ] حضور در كلاس درس استاد خودبخود موضوعيت دارد. چون فضاى خاص آموزشى كلاس درس استاد بهيچ وسيله ديگر (حتى تلويزيون كه حالت سمعى و بصرى دارد!) قابل انتقال بشاگرد نيست .
ازاينرو[ نوار] بدليل دارا بودن اين قصور هرگز نمى توان جانشين كلاس درس باشد.!
[ ٢پرورش استاد] :يكى از ويژگيهاى نظام آموزشى حوزه اى[ پرورش استاد جديد توسط شاگردان] است . بعبارت ديگر هر طلبه اى در حوزه در همان حال كه شاگرداست براى تحصيلات پائين تراز خود يك[ استاد]است . بدينگونه علاوه بر كسب ممارست لازم استادان زيادى نيز خود بخود درحوزههاى تربيت مى شوند.
لكن اگر در خواندن بشيوه نوار گسترده شود دستيابى به زمينه هاى مساعد پرورش استاد را در حوزههااز بين خواهد برد. چرا كه با وجود نوار شاگردان هرگز تن به درس خصوصى اساتيد[ گمنام] نخواهند داد. و هميشه به سراغ نوارهاى اساتيد معروفى خواهند رفت كه چه بسا در قيد حيات هم نباشند.
واين خطرى است بسيارى جدى براى آينده حوزههاى علميه و شبيه [ انسداد باب اجتهاد] در ميان برادران اهل سنت .
خطراين مسئله در درسهاى پائين تر مانندادبيات جدى تراست . ٣
[٣تنبل پرورى] دليل ديگر در مورد پرهيزاز نوار درسى اين است كه اين شيوه آموزش طلبه را[ تنبل] مى سازد واز تجسس و پويائى لازم باز مى دارد.
چرا كه طلبه با دراختيار داشتن نوار لازم آن حديت و تكاپو را در امر آموزش از خودشان نمى دهد و آنچه را كه براحتى به جنگ مى آورد هرگز جايگزين آنچه را كه با زحمت و صرف وقت بسيار بدست مى آورد نخواهد شد.
واين امر ممكن است ارزش والاى آموزش و تحصيل را به نظر طلبه برساند. در حاليكه جستجوى طلبه در طلب استاد شاگرد را پويا وانتخابگر واهل تميز و قدردان باز مى آورد.
[ ٤جلوگيرى از حس كنجكاورى و حس انتقاد] شاگرد به هنگام حضور در كلاس به گونه اى به درس استاد گوش فرا مى دارد كه گوپى يك نوع حالت [كنجكاوانه انتقادى واشكال گيرى] دارد. وامكان اين مى يابد كه در وسط درس هنگام برخورد به ابهامات واشكالات بلافاصله موضوع را به استاد مطرح كند و مشكلش را بگشايد و بدينگونه ذهنش باز شود.! اما در شيوه آموزش نوارى چنين امكانى هرگز ميسر نيست .!!.
[٥فقدان بعد بصرى:] كلاس درس حالت سمعى و بصرى هر دو را داراست . در حاليكه نوار فقط داراى بعد سمعى است و فاقد همه ارزشهاى بعد بصرى است .
٦از بين رفتن[ رابطه شاگرداستادى] : مسئله واحيانا تعاونى آنها درطول تاريخ اسلام ازاهميت ف فراوانى بخوردار بوده است . چنانكه [ اجازه] هائى كه در موارد مختلف ماننداجازه اجتهاد اجازه روايت اجازه تولى امور حسبيه و گردآورى وجوهات شرعى و غيره كه از جانب اساتيد بزرگوار به شاگردان داده مى شد گواه اين امراست .
حفظ اين رابطه فقط در روش آموزش حضورى و كلاسى امكان پذيراست ! چرا كه اين رابطه چه بسا كه دست آوردهاى معنوى بسيار مهمى را در برداشته باشد كه نقش تشويق شدن شاگرد به دست استاداز آن جمله است .
٧. درس گرفتن از نوار عموما دچار ضعفهائى از قبيل خراب بودن نوار گير كردن و نبودن متوالى آن مى باشد.
دلايل نظريه سوم :
نظر سوم اينست كه با وجوداستاد وامكان دسترسى به او نبايد به سراغ نوار رفت !
واما در صورت عدم دسترسى به استاد و با بريده شدن رشته حضور در كلاس و يا ثقيل بودن مطالب درسى مى توان از نوار به عنوان يك وسيله آموزش جنبى (كمك آموزشى )استفاده كرد.!
اين نظر در واقع از جمع بين دو نظراول و دوم بدست مى آيد كه با توجه به استدلالات دو نظريه قبلى قابل توجه است .!
و بجاست كه در جمع بندى واخذ نتيجه نهائى صاحب نظران و دست اندركاران نيز نظرات خود را به محله[ حوزه] ارسال دارند !