آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠

معرفى هاى گزارشى

فلسفه و كلام

تحليلى بر تاريخ و عقايد فرقه شيخيه
احمد خدايى, چاپ اول, قم, اميرالعلم, ١٣٨٢, ٣٠٤ص, وزيرى
نگارنده در اين كتاب عقايد و افكار فرقه شيخيه و تاريخ پيدايى آن را بررسى و تحليل مى كند. (فرقه شيخيه اساس اعتقادشان غلو است. به عقيده آنان امامان و پيامبر اسلام(ص) علت هاى چهارگانه جهان هستى هستند). تاريخ زندگى سران فرقه شيخيه, شيخ احمد و عقايد شيخيه, مرورى بر كتاب ارشاد العلوم, امامت, و خرافات در عقايد فرقه شيخيه از مباحث اصلى اين كتاب هستند. جايگاه مبانى كلامى در اجتهاد
سعيد ضيائى فر, چاپ اول, قم, مؤسسه بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ١٠٢٤ص, وزيرى
نگارنده در اين تحقيق كوشيده است مسائل كلامى تأثيرگذار بر نظريه هاى فقهى را از ميان مسائل كلامى استخراج نمايد; همچنين ادله اى را كه براى اثبات يا نفى هر يك از اين مسائل كلامى مطرح گرديده, طرح و تبيين كند. البته هدف اصلى اين تحقيق بررسى مبانى كلامى اى است كه مورد قبول طايفه اماميه است. مباحث گسترده كتاب در پنج عنوان تدوين شده است: مباحث عقلى; افعال و صفات الهى; نوبت; امامت; ويژگى هاى شريعت. در پايان كتاب انواع فهرست ها (اعم از آيات, روايات, كسان, فرقه ها و گروه ها و طوايف, كتاب ها, زمان و مكان, اصطلاحات, منابع و فهرست تفصيلى) درج گرديده است. سيرى در انديشه هاى شريعتى
سيد جمال سجادى, چاپ اول, تهران, مركز اسناد انقلاب اسلامى, ١٣٨٢, ١٣٦ص, پالتويى
آغاز اين كتابچه شامل زندگى نامه, آثار و فعاليت هاى دكتر على شريعتى است كه پس از آن ديدگاه هاى فكرى و فلسفى همچنين اعتقادات مذهبى او به اختصار بررسى مى شود. پايان كتاب شامل بررسى انديشه هاى سياسى و مبارزاتى دكتر على شريعتى است. در بخش نتيجه گيرى, انديشه هاى انقلابى و مبارزات سياسى دكتر على شريعتى اين گونه خلاصه شده است: ١ـ شريعتى نخست با تحليل و ارزيابى مكاتب فكرى مادى و ايدئولوژى هاى الحادى و نشان دادن انحراف ها و خطاهاى آن مكاتب, عدم قابليت و كارايى آنها را براى نجات خلق هاى تحت ستم روشن ساخت. ٢ـ وى با ارائه افقى وسيع و روشن از يك جهان بينى و ايدئولوژى فراگير و كارآمد براساس تعليمات اسلام, توجه روشنفكران و عناصر آگاه و آرمان جوى جامعه را به اصالت انقلابى مكتب تشيع معطوف داشت و نشان داد كه تشيع راديكال تنها راه و ايدئولوژى جامع و كارآمد و مؤثر براى نجات توده هاى تحت ستم و برقرارى يك نظام مبتنى بر قسط و عدل حقيقى است. ٣ـ شريعتى براى معرفى دقيق و درست مكتب تشيع به توضيح و تفسير مفاهيم و اصطلاحات و پيراستن آن از انحرافات و خرافات و كج فهمى ما پرداخت و خط هاى انحرافى را كه در اسلام پديد آمده بود مشخص كرد و تشيع راستين انقلابى را از خط هاى انحراف باز شناساند. ٤ـ در انتقاد از نظام هاى ظالمانه موجود و متبلور كردن ستمكارى ها و ناهنجارى هاى جامعه, شريعتى از طريق سخنرانى ها و نوشته هاى خود, اساس و بنياد حكومت ديكتاورى و شرايط ظالمانه آن را مورد نقد قرار داد و با ايجاد ادراك ذهنى از نظام موجود در ميان نسل جوان دانشگاهى, نارضايتى و زمينه انقلاب را پديد آورد. مطهرى و شريعتى: نقد و نگاهى گذرا بر انديشه هاى دو روشنفكر معاصر
رحيم مؤيدى, چاپ اول, تبريز, فروغ آزادى, ١٣٨٢, ١٦٠ص, وزيرى
در اين كتاب انديشه هاى مطهرى و شريعتى در دو حوزه جهان بينى و اصول عقايد, نقد و مقايسه مى شود. در ميان آثار مطهرى كمتر مى توان طنين حماسى را يافت و بيشتر رنگ و بوى فلسفى دارد و در قالب كلاسيك و با مطالعه در آثار كهن گذشتگان, جان گرفته است. مطهرى تندترين حملات فلسفى ـ عقيدتى اش را با طمأنينه و آرامش ويژه خود به روى كاغذ مى آورد و در نقد ادبى ـ فلسفى از روشى مودبانه, سود مى جويد… نثر رمانتيك و تند و آتشينى كه در نوشته هاى دكتر نمايان است در آثار مطهرى ديده نمى شود. مطالعه دكتر در زمينه فلسفه, فقه و اصول و كلام طورى است كه نمى توان مانند آثار مطهرى, به صراحت صفت كلاسيك را به آن نسبت داد. دكتر اصول دين اسلام را برخلاف مطهرى ـ كه با واژه هاى فلسفى و كلاسيك توجيه مى كند ـ از ديد جامعه شناسى و بينش اجتماعى تحليل مى نمايد. شرك طبقاتى, توحيد اجتماعى و عدالت اجتماعى از اصطلاحات رايج وى در اسلام شناسى است. در مقابل, جهان بينى توحيدى, توحيد افعالى, توحيد ذاتى, توحيد عبادى, عدل الهى از اصطلاحات علمى ـ دينى مطهرى است…. نوگرايى اسلامى و مدرنيزم غربى
محمد عماره, چاپ اول, شيراز, ايلاف, ١٣٨٢, ٨٠ص, رقعى
در اين كتاب, سعى شده به اين پرسش پاسخ داده شود كه مسلمانان در بازخوانش و باز توليد انديشه خود چه كرده اند؟ و سئوال اصلى اين است كه آيا مسلمانان اصولاً مى بايد در باز توليد انديشه خود تلاش كنند؟ به نحوى كه اصول و مبانى ثابت چنان حفظ شود كه در درجه نخست بر روش درستى استوار باشد كه در نگاه عموم فرهيختگان جامعه اسلامى حركتى پذيرفتنى تلقى شود و در عين حال حساسيت هاى اجتماعى را به نحوى در نظر داشته باشد كه بر جريحه دار شدن احساسات مردم نينجامد؟ مؤلف در بخشى از كتاب خاطرنشان مى كند كه مدرنيته غربى كه همان فرهنگ روشنگرى و تجربه باورى غربى است به روشنى هرچه تمام تر اعلام كرده و مى كند كه مى خواسته و مى خواهد بين خود و دين, گسست معرفت شناختى بزرگى ايجاد كند. از اين روى هرگاه هم كه بخواهد مصطلحات قاموس دينى را به كار برد, تلاش مى كند كه آنها را از مضامين دينى و ايمانى اش تهى كند و محتواى دينى را از آن باز ستاند, يعنى اين كه حتى وقتى بخواهد زبان دين را هم به كار گيرد, مشاهده مى شود كه دين را از دين بودن تهى مى كند, روش او هم اين است كه با تأويل دين آن را انسانى مى كند و آن را در نظام فكرى انسان درمى آورد, به گونه اى كه با جهان غيب و با آسمان هيچ رابطه اى ندارد! انديشه هاى كلامى شيخ طوسى
پژوهشگران گروه فلسفه و كلام اسلامى, چاپ اول, مشهد, دانشگاه علوم اسلامى رضوى, ١٣٨٢, ٣٢٨ص, وزيرى
كتاب حاضر به مطالعه و بررسى عقايد و انديشه هاى كلامى يكى از علماى برجسته اماميه به نام شيخ طوسى پرداخته است. در اين مجموعه سعى شده بيشتر آراى كلامى اين شخصيت بزرگ براى آگاهى بيشتر علاقه مندان مورد تفسير قرار گيرد. برخى از مباحث اثر مذكور بدين شرح مى باشد: ايمان و كفر; امر به معروف و نهى از منكر; معاد, شفاعت; تناسخ; جبر و اختيار و…. درآمدى بر تصوف و عرفان اسلامى
ويليام چيتيك; مترجم: جليل پروين, چاپ اول, تهران, پژوهشكده امام خمينى(س) و انقلاب اسلامى معاونت پژوهشى, ١٣٨٢, ٢٧٢ص, وزيرى
مؤلف, اين كتاب را بيشتر براى غربى ها و افرادى كه در جست وجوى انديشه هاى تصوف و عرفان اسلامى هستند, نگاشته است. مؤلف با بررسى آثار برخى از بزرگان تصوف عرفان اسلامى از جمله ابن عربى, بهاءولد, مولوى و… برخلاف بعضى از اسلام شناسان غربى تصويرى پويا و شاداب از تعاليم تصوف و عرفان اسلامى ارائه مى دهد. اين كتاب در ده فصل تدوين گرديده. مؤلف در هر فصل به جنبه هاى مختلفى از تصوف و طريق و آداب تصوف پرداخته است. مفاهيمى چون ماهيت تصوف, طريق عشق, سماع و رقص حقيقى, پارادوكس حجاب و… را شرح داده به ابعاد مختلف آن و نمونه هاى تاريخى آنها اشاره نموده تعاريف و تفاسير خود را از آنها بيان كرده است. راه عرفانى عشق: تعاليم معنوى مولوى
ويليام چيتيك; مترجم: شهاب الدين عباسى, چاپ اول, تهران, نشر پيكان, ١٣٨٢, ٥٢٢ص, وزيرى
نويسنده در كتاب پس از مقدمه اى درباره زندگى, آثار, تعاليم و ابعاد سه گانه تصوف, سه مبحث: نظريه, سلوك و وصال با خدا را طرح نموده و طى آن به شرح و بيان عقايد صوفيانه و تعاليم معنوى مولوى بلخى اهتمام نموده است. وى خاطرنشان مى كند: در اين كتاب سعى كرده ام تا حد امكان از خود چيزى نگويم, اشعارى از مولوى را از نو ترجمه كردم و توضيح دادم كه شرح ابيات مولانا در خود آنهاست و برخى, برخى ديگر را شرح و تفسير مى كند. با تأمل در آثار اين عارف و شاعر روشن مى شود كه او كمتر به عقايد ديگران پرداخته و سخن و عقيده خود را بيان داشته است. مولوى شرح مفصلى از روان شناسى صوفيانه به دست مى دهد, اما نه برحسب طرح هاى نظام مند موجود در كتب درسى كلاسيك. از اين رو پژوهشگر آثار او بايد چارچوبى فراهم كند كه در درون آن اين تعاليم را بتواند مورد بررسى قرار دهد.

قرآن, حديث و تفسير

موسوعة الاحاديث الطبية
محمد محمدى رى شهرى, با همكارى خوش نصيب, سبحانى نيا, افقى و سعادتفر, قم: دارالحديث, چاپ اول, ١٣٨٣, ٢جلد, ٩٣٥ص, وزيرى
در حوزه علوم بشرى, دانش طب سرآمد دانش هاست; چرا كه فلسفه ساير علوم, بهره ورى انسان از مواهب زندگى است و اين هدف جز در پرتو سلامتى جسم و جان ميسر نيست و دانش پزشكى عهده دار اين مهم است. نظر به اهميتى كه دانش پزشكى در اسلام دارد مركز تحقيقات دارالحديث به جمع آورى و تدوين اين احاديث در مجموعه اى با نام موسوعة الاحاديث الطبّية (دانش نامه حديث هاى پزشكى) همّت گمارده است. در اين كتاب احاديثى درباره بهداشت و درمان بيمارى هاى جسمى مطرح شده است. هدف از تدوين اين كتاب آماده سازى مجموعه احاديث مرتبط با طب براى استفاده محققان و ارزيابى دقيق از راه آزمايش و در نتيجه بهره گيرى از آن از سوى پژوهشگران و متخصصان است.
مطالب اين كتاب در پنج فصل سامان يافته است: فصل نخست درباره طبابت از ديدگاه اسلام و آداب و مسئوليت اين حرفه است. فصل دوم بيمارى و حكمت آن و پرستارى و عيادت از بيمار را تبيين مى كند. آشنايى با دستگاه هاى مختلف بدن و چگونگى عملكرد و نگهدارى آن در سومين فصل آمده است. فصل چهارم كتاب عهده دار بيان نقش خوردن و آشاميدن در سلامتى و بيمارى است كه در آن از آداب خوردن و آشاميدن نيز سخن رفته است. درمان با غذاها, ميوه ها و گياهان دارويى مطالب آخرين فصل كتاب را تشكيل مى دهد. امثال قرآن
على اصغر حكمت, چاپ اول, آبادان, نشر پرستش, ١٣٨٢, ٣٣٦ص, وزيرى
در كتاب ابتدا اطلاعات ويژه اى در خصوص داستان ها و امثال سائره و تمثيلات ملل مختلف ـ با استناد به اقوال صاحب نظران ـ به دست داده مى شود. در پى آن, تمثيلات قرآن مجيد بررسى شده و سپس ٥٣ تمثيل قرآن ـ با اشاره به اشعار فارسى, امثال و شواهد ديگر ـ با ترتيب موجود در قرآن ـ شرح و توضيح داده شده است. نويسنده يادآور مى شود: …روش ما آن است كه نخست نص آيات شريفه را كه هر يك متضمن تمثيلى است نقل مى نماييم, سپس براى هر يك ترجمه اى فارسى از دو تفسير فصيح و لطيف روح الجنان و كشف الاسرار آورده, بعد از آن عقايد مفسران را استخراج مى كنيم و در زير آن قرار مى دهيم و حتى المقدور به ذكر آرا و عقايد علماى عامه و خاصه و اقوال حكما و صوفيه و محققين خارجى مى پردازيم. تحليل قصص: رويكردى تحليلى به قصه هاى قرآن
محمد شريفانى, چاپ اول, قم, مهر اميرالمؤمنين(ع), ١٣٨٢, ٦٤٨ص, وزيرى
بخش آغازين كتاب حاوى نكاتى است درباره قصه هاى قرآن و كاركردها و انگاره هاى آن كه پس از آن قصه هاى مربوط به بعضى پيامبران تشريح و تحليل مى گردد كه از آن جمله اند: آدم, نوح, ابراهيم, موسى و عيسى(ع). در هر فصل از كتاب پس از ورود به اصل بحث, اين مطالب جمع آمده است: ١ـ اوصاف و مقامات پيامبر مورد نظر, ٢ـ نبوت و ماجراهاى مربوط به نبوت ٣ـ شيوه هاى دعوت هر پيامبر ٤ـ حوادث مهم و معرفى مورد بحث. گفتنى است ترجمه آيات (ترجمه لغات) هر آيه در پاورقى آمده است. اين كتاب براى رشته هاى علوم قرآن و حديث در نظر گرفته شده است. دوره كامل طبقات مفسران شيعه
مشتمل بر معرفى بيش از ٢٠٠٠ تن از مفسران و مترجمان
عبدالرحيم عقيقى بخشايشى, چاپ اول, قم, نويد اسلام, ١٣٨٢, ١٣٤٤ص, وزيرى
نگارنده هدف از تدوين اين كتاب را گردآورى انديشه ها و آراى مختلف و متنوع در حوزه قرآن معرفى مى كند. بر همين اساس, در آغاز كتاب به منابع گوناگون تفسير قرآن در تأليفات مربوط به قرآن پژوهى, و تأثير قرآن در ميان ساير ملل و دانشمندان جهان اشاره مى شود. پس از آن, تفاسير گوناگون قرآن براساس ترتيب زمان, به تفصيل ـ با اين مختصات ـ معرفى شده است كه عبارتند از: قرن اول, سرآغاز نگارش تفسير; قرن دوم, دوران تدوين تفسير; قرن سوم, دوران شكوفايى; قرن چهارم, دوران تكامل تفسير; قرن پنجم, عصر علمى و ادبى; قرن ششم, عصر مجمع البيان طبرسى; قرن هفتم, عصر تاتارها و مغول و ركود محافل علمى; قرن هشتم, عصر ركود و افول تفسيرنگارى; قرن نهم, گامى در مسير احكام عملى و اجتماعى قرآن مجيد; قرن دهم, عصر تفاسير فارسى قرآن; قرن يازدهم, عصر رشد و گسترش تفاسير قرآن; قرن دوازدهم عصر رشد و شكوفايى تفسير; قرن سيزدهم, قرن ركود و خمود تفاسير قرآن و قرن چهارم, رشد و شكوفايى تفاسير قرآن.

اخلاق و تعليم و تربيت

 آينه ها در كوير
ييونس باقرى, حسين حداد, چاپ اول, تهران, ستاد اقامه نماز, ١٣٨٢, ٢١٢ص, رقعى
اين مجموعه حاوى مقالات برگزيده چهارمين دوره مسابقات سراسرى كتاب نماز در سال ١٣٨٠ است. اين مقالات عبارتند از: نماز در سيره عملى و نظرى امام حسين(ع); تسنيم وصال; پيوند نماز و زكات در آموزه هاى دينى; نقش نماز در اصلاحات اجتماعى; نقش نماز در اصلاحات اجتماعى و فرهنگى و…; نقش نماز در اصلاحات اجتماعى, سياسى و…; تجلى نماز در نهضت عاشورا; سرود آينه ها در كوير; نماز در ميدان هاى جهاد و شهادت.

تاريخ و شرح حال

تاريخ اسلام از بعثت نبوى تا حكومت علوى
محمد ابراهيمى وركيانى, چاپ اول, قم, دفتر نشر معارف, ١٣٨٢, ٤٠٤ص, وزيرى
اين كتاب از دو بخش تشكيل شده است. در بخش اول اوضاع جزيره العرب از نظر اقليمى, مردمى و مذهبى, آغاز پيدايش تمدن در جزيره العرب و سرگذشت متوليان كعبه, سرگذشت پيامبر(ص) از تولد تا بعثت, نيز از بعثت تا آغاز هجرت; همچنين دوران هجرت به مدينه تا رحلت پيامبر(ص), بررسى مى شود. در بخش دوم, در سه فصل حوادث مربوط به بعد از رحلت پيامبر اكرم(ص), پيروزى هاى مسلمانان و سياست اقتصادى خليفه دوم, اصلاحات اجتماعات على(ع) و عكس العمل گروه هاى مخالف تحليل مى گردد. تاريخ تحقيقى اسلام (موسوعه التاريخ الاسلامى): حوادث سال سوم تا ششم هجرت
محمدهادى يوسفى غروى; مترجم: حسينعلى عربى, چاپ اول, قم, مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره), ١٣٨٢, ٣٦٨ص, وزيرى
در آغاز كتاب اذعان شده كه شيوه نگارش آن تنها جمع آورى و تبويب گزارش هاى تاريخى از كتاب هاى مختلف نيست, بلكه مؤلف كوشيده است هرگونه حادثه اى را تبيين نمايد…. مباحث اصلى كتاب شرح و بررسى حوادث برجسته سال هاى سوم, چهارم, پنجم و ششم هجرى, يعنى وقايع مهم صدر اسلام است. جمال دولت محمود: حكومت امام على(ع), حكومت موفق تاريخ
مصطفى دلشاد تهرانى, چاپ اول, تهران, دريا, ١٣٨٢, ٤٢٥ص, رقعى
نگارنده در كتاب در باب شاخصه هاى موفق حكومت امام على(ع) ـ اغلب با استناد به نهج البلاغه ـ بحث مى كند كه از آن جمله است: آزادى و آزادى گرايى; عدالت و عدالت گرايى; انسانيت و انسان گرايى; مردم سالارى; نفى خودكامگى و خودكامگى پذيرى; مرزبانى و قانون گرايى; نفى اباحى گرى; حقوق مدارى; رحمت و محبت ورزى; مدارا و رفق ورزى و اعتدال و ميانه روى. در كتاب تصريح شده است: بنى اميه بسيار تلاش كرده اند تا نام على(ع) و ياد او جلوه هاى زيبا و انسانى حكومت امام را محو سازند يا تحريف نمايند, اما على(ع) بر چنان افقى ايستاده بود, و حكومت آن حضرت چنان حق مدارى و عدالت خواهى را جلوه بخشيده بود كه پوشاندن آن يا دگرگون نمودن آن على رغم آن همه دسيسه ها ـ در طول تاريخ ـ ناممكن بود…. انديشه سياسى شهيد ثانى(ره)
محمدرضا موسويان, چاپ اول, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ٣٠٤ص, رقعى
نگارنده در اين كتاب بر آن است زندگى و عقايد زين الدين بن نورالدين على معروف به شهيد ثانى را بررسى كند كه البته در اين ميان, شرح و تبيين انديشه هاى سياسى وى بيشتر مطمح نظر است. در آغاز كتاب پس از بررسى زندگى شهيد ثانى و اوضاع سياسى, اجتماعى و مذهبى عهد صفوى و عثمانى, مبانى فكرى ـ سياسى شهيد ثانى شرح و تبيين مى شود. فصل سوم كتاب درباره انواع حكومت, به ويژه حكومت مطلوب از ديدگاه شهيد ثانى است. حكومت نامطلوب يا جور موضوع فصل پنجم, وظايف متقابل مردم حكومت تشريح مى شود. در فصل ششم به سياست داخلى و مبانى و اصول آن اشاره شده است. همچنين جريان هاى معارض با حكومت و نحوه تعامل با آنها از منظر شهيد ثانى بررسى شده است. مبانى سياست داخلى از ديدگاه شهيد ثانى عبارت است از: حفاظت از دين و شريعت; بازدارى مردم از مفاسد و ترغيب به انجام مصالح; تأمين مصالح عمومى جامعه; رسيدگى به امور دنيوى و منابع مادى مردم; احترام به افراد و جايگاه آنان در جامعه; تقدم مصالح عمومى بر منافع فردى; استقرار نظم و امنيت; تساهل و عدم سخت گيرى بر مردم. موضوع فصل پايانى كتاب تبيين سياست خارجى از ديدگاه شهيد ثانى است كه عبارتند از: حفظ دارالاسلام; دعوت به اسلام; نفى سبيل (استقلال و عزت); همزيستى مسالمت آميز و عدم مداخله در امور كشورها. مرغ بهشتى: زندگى و شعر سيد محمدحسين بهجت تبريزى (شهريار)
مريم مشرف, چاپ اول, تهران, نشر ثالث, ١٣٨٢, ٣٥٠ص, رقعى
در آغاز كتاب نويسنده به جنبه هاى رمانتيكى شعر شهريار اشاره كرده مى گويد: شهريار نيز مثل رمانتيك ها نقطه شروع را در احساسات شاعر قرار مى دهد. اين شاعر است كه با سرريز كردن نيرومند احساسات, جهان شعر را مى آفريند. وى معتقد است كه شهريار از چهار ويژگى شعر سخن گفته است: ١ـ قدرت نفوذ و تأثير ٢ـ تابلوسازى رمانتيك ٣ـ نزديكى شعر به زبان مردم ٤ـ تازگى روح و موضوع نگارنده بر پايه مختصات ياد شده. ويژگى هاى شعر شهريار را بررسى مى كند و در اين ميان ـ در دو قالب كلى تغزل و رمانتيسم اجتماعى ـ مشخصات جزئى شعر شهريار را يادآور مى شود. بخش پايانى كتاب مشتمل بر گزيده اى از اشعار شهريار است. براى نمونه در كتاب خاطرنشان شده است: …زبان عاميانه در شعر او بازتاب هر دو مرحله تجدد در شعر فارسى است, هم مرحله رئاليسم صريح اجتماعى كه مرحله نخست تحول زبان شعر در عرصه مشروطه را مى نماياند و هم مرحله دوم, يعنى رئاليسم چند لايه و غير صريح كه شاعر در عين به كارگيرى زبان عاميانه و نقل يك ماجرا, مدلول هاى ديگرى هم براى كلمات در نظر مى گيرد و بدين وسيله با چند لايگى زبان, غناى معنايى شعر را بيشتر مى كند…. روزشمار تاريخ اسلام: ربيع الاول و ربيع الثانى
سيد تقى واردى, چاپ اول, قم, دارالثقلين, ١٣٨٢, ٢٤٠ص, وزيرى
در كتاب روزشمار تاريخ اسلام رويدادهاى مهم تاريخ اسلام از مقطع عام الفيل (سال تولد پيامبر اكرم(ص) و ٥٣ سال پيش از هجرت) تا پايان غيبت صغرا و آغاز غيبت كبراى امام زمان(عج) (سال ٢٢٩هـ.ق), به اختصار بازگو شده است. جلد حاضر, شامل رويدادهاى مهم دو ماه قمرى ربيع الاول و ربيع الثانى است. برخى از رويدادهاى مهم اين جلد از اين قرار است: هجرت رسول خدا(ص); شهادت امام حسن عسكرى(ع); مرگ هشام بن عبدالملك; رحلت عبدالمطلب; ازدواج حضرت محمد(ص) با خديجه(ع); قيام مختار ثقفى; آغاز خلافت هارون الرشيد; تولد مأمون; آغاز خلافت معاويه بن يزيد اموى; ميلاد امام جعفر صادق(ع); ميلاد پيامبر اسلام(ص); وقوع غزوه بنى نظير; صلح امام حسن مجتبى(ع); برگزارى نخستين نماز جمعه در اسلام; وقوع غزوه بدر نخستين; آغاز قيام توابين; پيمان شكنى امين در برابر مأمون; ميلاد امام حسن عسگرى(ع); وفات معتضد بالله عباسى; آغاز خلافت مكتفى عباسى. در پايان فهرست منابع آمده است. دائره المعارف شهرهاى جهان: شهرهاى بلند آوازه ـ شهرهايى كه دنيا را تغيير داد.
عبدالحسين سعيديان, چاپ اول, تهران, علم و زندگى, ١٣٨٢, ٩٥٢ص, وزيرى
در اين مجموعه اطلاعات مختلفى درباره شهرهاى مهم و بزرگ دنيا فراهم آمده است. كتاب براساس الفباى نام شهرها تنظيم شده و در مقابل نام هر شهر, نگارش لاتين آن نيز ثبت شده است. اطلاعاتى كه براى معرفى هر شهر درج گرديده عبارتند از: وجه تسميه, سابقه تاريخى, موقعيت جغرافيايى, سيماى طبيعى, آثار تاريخى و مشهور, جمعيت, ويژگى هاى مهم, و اقتصاد. در ابتداى كتاب, مقاله مفصلى درباره مفهوم شهر, شهرهاى نخستين, گسترش شهر, انواع شهرها, عرصه هاى زندگى شهرى, ويژگى هاى شهر, پديده هاى شهرنشينى, شهرسازى, سازماندهى فضا در شهرها, معمارى شهرها, اصطلاحات هنر معمارى آورده شده است; همچنين كتاب با صدها عكس رنگى و سياه و سفيد از شهرهاى مختلف و آثار مشهور آنها همراه است. فهرست منابع مربوط به شهرهاى معرفى شده در هر حرف الفبا, در پايان همان قسمت آمده است. شناسنامه كشورهاى جهان
سعيد بختيارى, چاپ اول, تهران, مؤسسه جغرافيايى و كارتوگرافى گيتاشناسى, ١٣٨٢, ١٢٨ص, خشتى
كتاب حاضر حاوى خلاصه اى از تازه ترين آمارها و اطلاعات عمومى در زمينه اوضاع سياسى, اقتصادى و اجتماعى ١٩٥ كشور جهان است كه در قالب جدول هاى اطلاعاتى و نقشه درج شده است. تنظيم مطالب براساس الفباى نام كشورها است. در پايان, چند نقشه رنگى از قاره ها و تقسيمات ايران به چاپ رسيده است. اطلاعاتى كه براى هر كشور فراهم آمده از اين قرارند: نام رسمى و محلى كشور, موقعيت جغرافيايى, پايتخت, تاريخ استقلال, روز ملى, نوع حكومت, رئيس حكومت, رئيس دولت, قوه مقننه, مساحت, جمعيت, تراكم جمعيت, ميزان رشد طبيعى جمعيت, توزيع سنى, جمعيت شهرى, ميزان باسواد, تعداد پزشك, نژاد, دين, زبان, واحد پول, توليد ناخالص ملى, سرانه توليد ناخالص ملى, نرخ تورم, نيروى كار, ميزان بيكارى, واردات, صادرات و جهانگردى. گفتنى است آمار و اطلاعات اين كتاب حداقل مربوط به سال ١٩٩٥ و حداكثر مربوط به سال ٢٠٠٢ است. تاريخ مبارك شاهى
يحيى بن احمد سرهندى, چاپ اول, تهران, اساطير, ١٣٨٢, ٢٨٨ص, وزيرى
كتاب حاضر كه در سال ٨٣٨هـ.ق در هند, به زبان فارسى, به رشته تحرير درآمده و در سال ١٩٣١ در كلكته تصحيح و چاپ شده, يكى از منابع دست اول تاريخى براى اواخر دوران حكومت غوريان در شرق ايران و بخش عمده تاريخ سلاطين دهلى از قرن ششم تا نهم هجرى قمرى است. خاستگاه سلاطين ياد شده, غلامان و اميران ترك در دربار غوريان بودند كه در اواخر قرن ششم هجرى قلمرو خود را از لاهور به نواحى شمالى هند و گاهى تا شمال دكن توسعه بخشيدند و با مركزيت دهلى, طى دو قرن و نيم به حكمرانى پرداختند تا اين كه عاقبت به دست مغولان هند (بازماندگان تيمور… بابريان) منقرض شدند. كتاب با ذكرى از دوران سلطنت معزالدين محمد غزنوى از پادشاهان مشهور غورى آغاز مى شود; سپس نحوه قدرت گيرى و حكومت قطب الدين ايبك تشريح مى گردد. قطب الدين كه در اصل از غلامان ترك آسياى مركزى بود و در دربار غوريان به مدارج سپهسالارى و اميرى سپاه رسيد, آغازگر حكومت سلاطين دهلى بود. محتواى كتاب را اخبار جنگ ها, لشكركشى ها, پيروزى ها و شكست ها, دست به دست گشتن قدرت و سرنوشت سلاطين دهلى تا زمان نگارش كتاب (٨٣٨ق) تشكيل مى دهد. سلاطينى كه اخبار آنها در اين اثر آمده بيست و شش تن است كه به چند سلاله از امراى ترك دربار غورى منتسب بودند و شامل چند خانواده و شاخه مختلف مى شدند. متن اصلى كتاب با نمايه اسامى و مكان ها و فهرست مطالب و مقدمه اى به زبان انگليسى پايان مى پذيرد. كتاب حاضر از چاپ اصلى هند افست شده است. دانشنامه ايرانشناسى (برگزيده مقالات تحقيقى درباره تاريخ, تمدن و فرهنگ ايران)
مجتبى انورى, شيرين محمدلى, چاپ اول, تهران, ستاوند يزد, ١٣٨٢, ٤٢٢ص, وزيرى
جلد نخست از دانشنامه ايران شناسى حاوى گزيده مقالات نويسندگان ايرانى و خارجى در باب مباحث و موضوع هاى مرتبط با تاريخ تمدن و فرهنگ ايران, همچنين سرگذشت ايران شناسان, شعرا, ادبا, رياضى دانان, موسيقى دانان, مورخان و ديگر شخصيت هاى فرهنگى است كه به ترتيب الفباى فارسى مداخل تنظيم شده است. جلد نخست حاوى ٣٩مقاله است كه ذيل ٢٦ مدخل (حروف الف و ب) و با اين عناوين به طبع رسيده است: آب در ايران باستان; آب در آيين ايران باستان; آب و آبيارى در ايران; ابن سينا: نگاهى به زندگى نامه ابن سينا; اخلاق ايرانيان: اخلاق در ايران باستان; اخلاق ايرانيان; ادبيات ايران: ادبيات ايران; اهميت و ارزش ادبيات ايران; احمد آرام: احمد آرام را بشناسيد; احمد آرام يك فرهنگى انقلابى; نگاهى به زندگى نامه و كتاب شناسى استاد احمد آرام; ارتش در ايران: ارتش در ايران; ارموى, صفى الدين: صفى الدين ارموى (موسيقيدان برجسته ايرانى); اقبال, عباس: عباس اقبال; آموزش و پرورش در ايران: آموزش و پرورش در ايران; آموزش و پرورش در ايران جديد; اندرزنامه در ايران باستان: اندرز يا حكمت عملى در ادبيات پهلوى; اهوازى, على بن عباس: على بن عباس اهوازى ـ پزشك معروف ايرانى; ايرانشهر; نگاهى به زندگى نامه ايرانشهر; ايران و ايران شناسى: ايرانويج; ايرانويج خاستگاه ايرانيان; ايران و ايران شناسى; آيينه كارى در ايران; آيينه و سرگذشت آن; باربد: باربد (شاعر و نغمه پرداز ايرانى); بازى هاى ايرانى; بانك و بانكدارى در ايران; بديع, اميرمهدى; براون, ادوارد: ادوارد براون و خدمات او به ايران; بركشلى, مهدى: مهدى بركشلى (محقق و موسيقى دان معاصر); بوزجانى, ابوالوفا محمد: بوزجانى (رياضى دان و منجم معروف ايرانى); بويس, مرى: نگاهى به زندگى نامه پروفسور مرى بويس; بهار, ملك الشعرا: ستايشگر آزادى; پادشاه شعر; بهزاد حسين: نگاهى به زندگى نامه استاد شعر نقاشى; گفت وگو با استاد حسين بهزاد; بنان, غلامحسين: غلامحسين بنان; بيرونى, ابوريحان: بررسى كوتاهى در مقام و روش علمى ابوريحان بيرونى; بيرونى و بنيانگذار علم زمين پيمايى; عصر بيرونى. گفتنى است برخى مقالات با طرح ها و عكس هايى مرتبط با موضوع و يا آثارى از معرفى شدگان همراه است. ابومسلم نامه و نقش آن در تاريخ اجتماعى عصر صفوى
محجوب وزيرى, چاپ اول, تهران, نشر بقعه, ١٣٨٢, ٢٢٦ص, رقعى
نويسنده در اين نوشتار كوشيده است جايگاه و نقش داستان حماسى ابومسلم نامه را در فرهنگ عامه و تاريخ اجتماعى ايران عصر صفوى روشن سازد. كتاب, از مقدمه, پنج فصل, نتيجه گيرى و چند پيوست تشكيل شده است. بخشى از مقدمه كتاب به نقد و بررسى منابع اختصاص دارد كه در آن منابع تاريخى, داستانى, ادبى, دينى و تحقيقات جديد مورد استفاده نويسنده معرفى و ارزيابى شده اند. در فصل اول پس از اشاره اى به مفهوم تاريخ اجتماعى و تاريخچه ظهور آن, تلاش شده مفهوم تاريخ اجتماعى عصر صفوى تبيين گردد. در فصل دوم, پيشينه تاريخى ابومسلم و ابومسلم نامه, قبل از عصر صفوى بازگو مى شود و طى آن از شخصيت ابومسلم و ظهور نخستين آثار مكتوب درباره او و استقبال عمومى از اين شخصيت تاريخى و جايگاه اين قصه به عنوان داستانى حماسى ـ تاريخى, در فرهنگ مردمى ايران پيش از صفويه سخن مى رود. در اين فصل همچنين ابوطاهر طرطوسى و ابومسلم نامه او معرفى مى شود. در فصل سوم, موضوع قهوه خانه و قصه خوانى و نقالى و گسترش آن در جامعه صفوى مطرح شده است. در فصل چهارم ابومسلم نامه از جنبه زمانى, مكانى و شخصيت پردازى بررسى شده, افزون بر آن, در اين فصل از طبقات اجتماعى كه در ابومسلم نامه از آنها ذكرى به ميان آمده, سخن رفته است. در فصل پنجم, موضوع تحريم داستان ابومسلم نامه, پيامدهاى آن, برخورد فقها و صوفيان با ابومسلم نامه و ظهور مجدد اين داستان از دوره شاه عباس اول و نقش و كاركرد آن در ظهور مجددش بررسى و تبيين مى شود. نويسنده در پايان كتاب تحت عنوان نتيجه نتايج تحقيق را برمى شمرد. در ضميمه كتاب, گزيده هايى از چند داستان ابومسلم آورده شده است. صفحات پايانى به كتاب شناسى و نمايه اسامى اختصاص دارد. گفتنى است ابومسلم نامه, يكى از داستان هاى حماسى و عاميانه ايرانى است كه تحت تأثير زندگى و اقدامات و سرنوشت ابومسلم خراسانى شكل گرفته و در طول تاريخ, با تغيير روايت ها و فراز و فرود بسيار توأم بوده است. آيت الله حاج شيخ عطاءالله اشرفى اصفهانى
چاپ اول, تهران, وزارت اطلاعات, مركز بررسى اسناد تاريخى, ١٣٨٢, ٢٥٤ص, وزيرى
بيست و پنجمين كتاب از مجموعه ياران امام به روايت اسناد ساواك حاوى اسناد ساواك درباره شهيد محراب, آيت الله عطاءالله اشرفى اصفهانى است. در اين كتاب, متن حروفچينى شده اسناد در كنار تصوير آنها به طبع رسيده, در پانويس ها توضيحات مربوط به اسامى و رويدادهاى مندرج در متن آمده است. در ابتداى كتاب زندگى نامه و اقدامات مهم آيت الله اشرفى اصفهانى ذيل اين عناوين بازگو شده است: ولادت (١٣٢٢ق/ ١٢٨١ش ـ خمينى شهر اصفهان); اعقاب و نسب; مراحل تحصيل; هجرت به حوزه علميه قم; دوران اقامت در قم; اعزام به باختران; فعاليت هاى سياسى شهيد اشرفى اصفهانى; امامت جمعه باختران; نقش شهيد اشرفى اصفهانى در دفاع مقدس; فعاليت هاى فرهنگى و اجتماعى شهيد اشرفى اصفهانى; ويژگى هاى اخلاقى; شهادت (١٣٦١, حمله تروريستى منافقين به شهيد اشرفى اصفهانى در محراب مسجد كرمانشاه). در پايان, نمايه اسامى, عكس هايى از شهيد اشرفى اصفهانى و تصاويرى از اسنادى كه در زيرنويس ها به آنها ارجاع داده شده, آمده است. تاريخ شفاهى گروه ابوذر
رزا ناظم, چاپ اول, تهران, مركز اسناد انقلاب اسلامى, ١٣٨٢, ٢٦٨ص, رقعى
در سال ١٣٥١, چند تن از دانش آموزان دبيرستانى در شهر نهاوند كه فعاليت هاى مذهبى خود را از جلسات قرآن, هيأت هاى مذهبى, انجمن دينى دانش آموزى و نظاير آن آغاز كرده بودند, به تدريج گروهى مخفى عليه رژيم پهلوى به نام گروه ابوذر تشكيل دادند كه مبارزاتشان مبتنى بر مشى مسلحانه بود. معرفى اين گروه و زمينه هاى شكل گيرى, ساختار تشكيلاتى و چگونگى پى بردن ساواك به فعاليت آنها, دستگيرى, محاكمه و شهادت رهبران آن از زبان برخى اعضا و عده اى از دوستداران آنها به شيوه تاريخ شفاهى و مصاحبه در اين كتاب فراهم آمده و در چهار بخش تدوين شده است. در پيش گفتار سخنى درباره شكل گيرى فعاليت هاى مبارزاتى در ايران, قيام پانزده خرداد, سازمان ها و گروه هاى چريكى و كلياتى درباره شهر نهاوند آمده است. در بخش نخست زندگى نامه اعضاى اصلى و عملياتى گروه ابوذر و همچنين آقاى محمد طالبيان به عنوان عالم و هدايتگر فكرى ـ اعتقادى گروه بيان شده است. در بخش دوم از فعاليت ها و جلسات اوليه در مساجد و سپس جلسات خصوصى و در نهايت از فعاليت هاى فكرى ـ اعتقادى در مدارس ياد شده و در ادامه به انديشه ها و چهره هاى مهم و مؤثر روحانيت مبارزه به رهبرى امام خمينى(ره) و همچنين نقش انديشه هاى دكتر على شريعتى اشاره رفته است. در پايان اين بخش به زمينه ها, انگيزه ها, رهبرى, تشكيلات و مبانى اعتقادى گروه ابوذر توجه شده است. در بخش سوم تحت عنوان اقدامات و عمليات, به ترتيب زمانى از چگونگى انجام عمليات مختلف گروه ياد شده است. اين سير تا عمليات ٢٥/٤/١٣٥٢ در قم (خلع سلاح پاسبان شهربانى) كه منجر به دستگيرى تيم عملياتى و ساير اعضا و مرتبطين گروه شد, ادامه مى يابد. در بخش چهارم از چگونگى و مراحل دستگيرى, زندان و شهادت اعضاى گروه سخن به ميان آمده است. در صفحات پايانى, گاهشمار حوادث مهم ايران از سال ١٣٢٠ تا انقلاب اسلامى, فهرست منابع, تصاوير و نمونه هايى از اسناد و سرانجام فهرست اعلام به چاپ رسيده است. شهيد آيت الله دكتر محمد مفتح
چاپ اول, تهران, وزارت اطلاعات, مركز بررسى اسناد تاريخى, ١٣٨٢, ٦٥٦ص, وزيرى
بيست و ششمين مجلد از مجموعه ياران امام به روايت اسناد ساواك, حاوى اسناد ساواك درباره شهيد آيت الله دكتر محمد مفتح است. در اين كتاب, متن حروفچينى شده اسناد در كنار تصوير اصل سند به طبع رسيده با زيرنويس هايى درباره افراد يا رويدادهاى مهم مندرج در سند همراه است. كتاب با خلاصه اى از زندگى, آثار, اقدامات و انديشه هاى شهيد مفتح آغاز مى شود, سپس اسناد مذكور به چاپ مى رسد. شهيد مفتح در سال ١٣٠٨ در شهر همدان و در خانواده اى روحانى متولد شد و پس از سال ها تلاش در زمينه تحصيل و مبارزات سياسى, در سال ١٣٥٨ به دست منافقين به شهادت رسيد. در صفحات پايانى, عكس هايى از شهيد مفتح و نمايه اسامى آمده است. شهيد حجةالاسلام فضل الله مهديزاده محلاتى
چاپ اول, تهران, وزارت اطلاعات, مركز بررسى اسناد تاريخى, ١٣٨٢, ٦٤٦ص, وزيرى
شهيد حجت الاسلام فضل الله مهدى زاده محلاتى, يكى از ياران امام خمينى(ره) در مبارزه با رژيم شاه بود. در اين كتاب مجموعه اى از اسناد ساواك ـ نزديك به هزار برگ سند ـ درباره شهيد محلاتى چاپ شده است. كتاب حاضر جلد نخست از اين مجموعه است كه سير مبارزات نامبرده را از سال ١٣٣٠ تا اوايل ١٣٤٩ نشان مى دهد. كتاب با زندگى نامه كوتاه و شرح مختصرى از اقدامات و آثار شهيد محلاتى آغاز مى شود كه شامل اين عناوين است: تولد, (هجدهم تير ١٣٠٩ـ محلات), ورود به حوزه علميه قم (١٣٢٤ـ١٣٤٠ش), تشكيل خانواده, هجرت به تهران (١٣٤٠ـ١٣٦٤), مبارزات سياسى, همكارى با فدائيان اسلام, حمايت از فلسطين همگام با آيت الله كاشانى, مقابله با جريان انحرافى, لايحه انجمن هاى ايالتى و ولايتى, لوايح ششگانه (انقلاب سفيد), فاجعه مدرسه فيضيه, دستگيرى امام خمينى(ره), مقاله روزنامه اطلاعات, كاپيتولاسيون, دستگيرى مجدد, اعتراض به جشن تاجگذارى, جشن هاى ٢٥٠٠ساله, تشكيل جلسات هفتگى, آخرين دستگيرى, در آستانه انقلاب اسلامى, مسئوليت هاى پس از انقلاب: معاون كميته مركزى انقلاب اسلامى, نماينده امام(ره) و سرپرست صندوق تعاون اصناف, اولين نماينده امام و سرپرست حجاج ايرانى در سال ١٣٥٨, نماينده امام در شوراى عالى حج و اوقاف, دبير كل جامعه روحانيت مبارز, نماينده مردم محلات در اولين دوره مجلس, نماينده امام در سپاه پاسداران. شهيد محلاتى در سال ١٣٦٤ در هواپيمايى كه عازم اهواز بود, بر اثر اصابت موشك هاى عراقى به شهادت رسيد. در صفحات پايانى, نمايه اسامى و عكس هايى از شهيد محلاتى چاپ شده است. عالم جاودان استاد شهيد مرتضى مطهرى
چاپ اول, تهران, وزارت اطلاعات, مركز بررسى اسناد تاريخى, ١٣٨٢, ٧٢٨ص, وزيرى
سى ويكمين كتاب از مجموعه ياران امام به روايت اسناد ساواك حاوى اسناد ساواك درباره شهيد مرتضى مطهرى است. در ابتداى كتاب, زندگى نامه و شرح كوتاهى از فعاليت هاى علمى و فرهنگى و سياسى شهيد مطهرى ذيل اين عناوين آمده است: تولد (١٢٩٨ـ فريمان ـ خراسان), در وصف پدر, تحصيل و فراگيرى علوم در مشهد و قم, طرح ايدئولوژى اسلامى, تنوع مطالعات, آشنايى با نهج البلاغه, در محضر آقا نجفى قوچانى, آشنايى با مكاتب مادى جديد, آشنايى با علامه طباطبايى, ازدواج, مهاجرت به تهران, تدريس در دانشگاه, سفرهاى تبليغى, مقابله با ناسيوناليسم منفى, فعاليت هاى سياسى ـ مبارزاتى, فدائيان اسلام, دعوت نامه شاه, همكارى با هيئت هاى مؤتلفه اسلامى, وكالت از سوى امام خمينى در سال ١٣٤٧, كمك به فلسطين, رد صلاحيت توسط ساواك, حادثه فيضيهدر سال ١٣٥٤, تحت مراقبت كامل ساواك, جشن هاى ٢٥٠٠ساله, آزار و اهانت ساواك, فوت پدر, ممنوعيت خروج از كشور, انجمن فلسفه ايران, سازمان دادن به مجامع روشنفكرى, ايستادگى در برابر التقاط, سازمان دادن به روحانيت مبارز, رابط بين امام و گروه هاى مبارز, تلاش در جهت پيشبرد اهداف انقلاب, شوراى انقلاب, تحصن دانشگاه تهران, كميته استقبال, ترور قره نى, شهادت در ١٣٥٨ در اثر ترور منافقين, كارنامه علمى, آثار مكتوب, راهنمايى پايان نامه ها, مقالات, نوارهاى سخنرانى, در بخش دوم, اسناد ساواك درباره شهيد مطهرى آمده كه مانند ديگر كتاب هاى اين مجموعه, متن حروفچينى شده در كنار تصوير متن اصلى قرار گرفته و يادداشت هايى به صورت زيرنويس درباره اسامى و رويدادهاى مندرج در اسناد آمده است. در پايان, نمايه اسامى و عكس هايى از شهيد مطهرى چاپ شده است. انقلاب اسلامى در مقايسه با انقلاب هاى فرانسه و روسيه
منوچهر محمدى,چاپ اول, قم, دفتر نشر معارف, ١٣٨٢, ٣٨٠ص, وزيرى
نويسنده در كتاب حاضر به بررسى و تطبيق انقلاب اسلامى با انقلاب هاى روسيه و فرانسه پرداخته است. او سعى كرده ابتدا همگونى هاى انقلاب هاى تحت بررسى را مشخص كند و براساس آن, كليت چارچوب تئوريكى خود را مورد نقد قرار دهد. آنگاه سعى مى كند ناهمگونى ها را شناسايى و علت يابى كند تا از اين طريق انقلاب ها را از يك ديگر متمايز سازد. كتاب از سه فصل تشكيل شده است. در فصل اول حوزه و قلمرو مطالعه و چارچوب موضوع مورد بحث تبيين مى شود. در اين فصل, سه مرحله براى انقلاب متصور شده است: ١. اوضاع سياسى ـ اجتماعى قبل از انقلاب ٢. عوامل پيروزى انقلاب ٣. بعد از پيروزى انقلاب (مرحله سازندگى). در اين فصل همچنين به برخى آفت هاى انقلاب نيز اشاره شده است. در فصل دوم كه به بررسى اوضاع سياسى ـ اجتماعى قبل از انقلاب اختصاص يافته, سه انقلاب ايران, فرانسه و روسيه از منظر شاخص هايى چون قدرت سياسى, شرايط اقتصادى, قدرت نظامى, حمايت بين المللى, مديريت سياسى, مشاركت مردمى, رهبرى, ايدئولوژى بررسيِ تطبيقى مى شوند. فصل سوم به مرحله سوم انقلاب ها, يعنى بعد از پيروزى اختصاص دارد. در اين فصل نيز سه انقلاب ياد شده, از جنبه فعاليت گروه هاى سياسى و مراحل چيرگى بر قدرت و استقرار دولت جديد (پس از انقلاب) بررسى مقايسه اى مى شوند. آخرين مطلب كتاب به جمع بندى و نتيجه گيرى اختصاص دارد. در صفحات پايانى فهرست منابع آمده است. دارالفنون تبريز (دومين مركز آموزش عالى ايران)
صمد سردارى نيا, چاپ اول, تبريز, نداى شمس, ١٣٨٢, ١٠٨ص, وزيرى
نگارنده در كتاب از چگونگى تأسيس دارالفنون تبريز, (مؤسسه آموزش عالى در دوران قاجاريه), ادامه كار و فرجام اين مؤسسه سخن مى گويد: دارالفنون در تبريز كه در دوران ولايتعهدى مظفرالدين ميرزا به سبك دارالفنون تهران, در شهر تبريز تأسيس گرديد, نخستين مدرسه عالى جديد در آذربايجان و دومين مدرسه عالى در ايران بود كه به نام هاى دارالفنون, مظفرى و مظفريه ناميده مى شده است و هر سال حدود ٥٠ ـ٧٠ نفر شاگرد مى پذيرفته كه تعدادى از آنها به طور رايگان و شبانه روزى تحصيل مى كرده اند. اين مدرسه عالى, سهم ارزنده اى در تربيت نسلى از روشنفكران آذربايجان داشته… موضوعات كتاب عبارتند از: دارالفنون يا مدرسه مظفريه, دارالفنون تبريز در خاطرات سليمان خان, رشته هاى تحصيلى, مديران و مدرسان دارالفنون تبريز, ميرزا حسن رشديه و دارالفنون, شاگردان دارالفنون, ورقه ارگان دارالفنون و نخستين نشريه دانشگاهى تبريز, ايرج ميرزا, افتتاح دوم, ميرزا محمد نديم باشى, ميرزا جهانگير خان ناظم الملك, پايان كار دارالفنون, برخى از فارغ التحصيلان دارالفنون تبريز و فكر تأسيس دارالفنون. در پايان كتاب به پيشينه تدريس زبان تركى در مدارس آذربايجان اشاره شده است. جنبش حزب الله لبنان, گذشته و حال
مسعود اسدللهى, چاپ اول, تهران, پژوهشكده مطالعات راهبردى, ١٣٨٢, ٢٩٢ص, رقعى
موضوع كتاب حاضر, بررسى مواضع و عملكردها, مشى و تحولات حزب الله در دو دهه هشتاد و نود ميلادى و عوامل مؤثر بر گرايش هاى اين حزب است. كتاب از پنج فصل تشكيل شده است. در فصل نخست, با توجه به نظريه هاى اقدام جمعى, موضوع اقدام جمعى در ميان گروه هاى اسلام گرا مطرح مى شود; آن گاه با استفاده از چارچوب نظرى مذكور, مدل يا شيوه تحليلى خاص براى تبيين علل و عوامل مؤثر بر گرايش هاى حزب الله در دو دهه عمر اين حزب, طرح شده است. در فصل دوم, عملكرد و مواضع حزب الله در دهه هشتاد ميلادى و علل و عوامل مؤثر بر آنها بررسى مى شود. ويژگى عملكرد اين دوره حزب الله, كاربرد اعمال قهرآميز در برخورد با دشمن بود. در فصل سوم عوامل تسهيل كننده گرايش حزب الله به اعمال قهرآميز برشمرده شده كه عبارتند از: تجاوز نظامى اسرائيل به لبنان; جنگ داخلى لبنان; محروميت و فقدان عدالت اجتماعى; مداخله كشورهاى غربى در لبنان; جنگ سرد و منازعات منطقه اى; اقتدار سازمانى و رهبرى; آموزه هاى انقلاب اسلامى ايران. فصل چهارم به بررسى مواضع و عملكردهاى حزب الله در دهه نود ميلادى مقايسه آن با مواضع و عملكردهاى اين حزب در دهه هشتاد اختصاص دارد. ويژگى عملكرد و مواضع حزب الله در دهه نود, واقع بينى, اصلاحات درونى, مشاركت در نظام سياسى و فعاليت هاى سنديكايى, تحول در روش هاى تبليغاتى حزب الله بيان شده است. در اين فصل همچنين مواضع عملى حزب الله ارزيابى و بررسى مى شود. نويسنده در فصل پايانى از دلايل تغيير مواضع و عملكرد قهرآميز دهه هشتاد حزب الله كه در دهه نود به مواضع منطقى و واقع بينانه بدل شد, ياد مى كند كه عبارتند از: تحولات ايران; پايان جنگ سرد; احياى مذاكرات صلح اعراب و اسرائيل; تحولات تشكيلاتى; هيمنه سوريه بر لبنان; پيمان طائف و احياى نظام دموكراسى اجتماعى. كتاب با نتيجه گيرى و فهرست منابع به پايان مى رسد. جهانى شدن فرهنگى: آزمونى براى تمدن ها
ژرار لوكر; مترجم: سعيد كامران, چاپ اول, تهران, وزارت امور خارجه, مركز چاپ و انتشارات, ١٣٨٢, ٥٤٨ص, وزيرى
موضوع كتاب حاضر, بررسى فرايند تاريخى پديده جهانى شدن است. نويسنده با تحليل سير تاريخى و تحولات مهم جوامع و تمدن هاى مختلف سرزمين ها و مردم متعدد, تلاش مى كند نشان دهد كه انسان ها از چه زمانى قدم در مسير جهانى شدن گذاشته اند, چه تغييرات و تحولاتى زمينه ساز اين روند شده و اين پديده چه مسيرى را طى كرده است. البته مقصود نويسنده, جهانى شدن فرهنگى است كه از نظر وى با مفهوم جهانى شدن اقتصادى متفاوت و در قياس با آن بسيار پيچيده تر و قديمى تر است. وى مى نويسد: ما بدون آن كه متوجه باشيم در حال گذار از دنياى انزواى فرهنگى به دنياى ديگر هستيم كه روابط ميان ـ فرهنگى در آن حاكم است و از دورانى كه مشخصه آن استقلال فرهنگى جزيره گونه اى سنتى است به دوران تعميم روابط متقابل و ارتباطات قدم مى گذاريم. بنابراين بايد منظر بررسى و تحليل خود را از جهانى شدن اقتصادى به جهانى بودن فرهنگى تغيير دهيم. نويسنده معتقد است جهانى شدن ابتدا از امپرياليسم آغاز شد. كشف سرزمين هاى جديد همچون آمريكا و استراليا, كشف تمدن هاى شرقى, تهيه نقشه كامل جهان و به دست آمدن شناخت جامع از كره زمين از قرون شانزدهم و هفدهم, جوامع انسانى را به سوى جهانى شدن سوق داد. وى پس از بررسى رفتار و منش فرهنگى تمدن هاى بزرگ آسيايى نسبت به همسايگان و ديگران, نقش تمدن هاى بزرگ را در روند جهانى شدن ارزيابى مى كند. در ادامه از تولد و رشد اسلام شناسى, هنرشناسى, چين شناسى, علل ظهور و تكامل اين شاخه هاى شرق شناسى و مستشرقان معروف سخن مى گويد و نقش آنها را در سير تاريخى جهانى شدن تبيين مى كند. مباحث بعدى كتاب, بحث و بررسى در باب غرب شناسى شرقيان, همچنين رويكرد روشنفكران شرقى, ملل و تمدن هاى اسلام, هندى, چينى و ژاپنى نسبت به غرب و پديده هاى غربى و به طور كلى مدرنيته و سرانجام نقش تعامل شرق و غرب, به ويژه روشنفكران آنها در جهانى شدن است. سياست عباسيان
عزت الله رادمنش, چاپ اول, تهران, رسا, ١٣٨٢, ١٦٠ص, رقعى
نويسنده, كتاب را با طرح اين دو سؤال آغاز مى كند كه چگونه, خلافت عباسى با آن همه فسق و فساد و تجمل و رفاه, ٥٢٤ سال تداوم داشت؟ و تمدن اسلامى در عصرى چنين آميخته به فساد و فتور و سستى, چگونه و به دست چه كسانى به وجود آمد؟ نويسنده سپس در طول كتاب تلاش مى كند اصول سياست و ويژگى هاى حكومت دارى و شيوه هاى حكومت گرى عباسيان را كه موجب حكومت طولانى آنها شد, شرح دهد. بدين منظور, شاخصه هاى سياست عباسيان را با اين موضوعات نقد و بررسى مى كند: شناخت دقيق عباسيان از اوضاع و احوال زمان خود; همراهى و اتحاد با علويان; حكمت دانى, تأكيد بر مشيت به جاى نقش مردم; تفوق طلبى و شقاوت; تفرقه اندازى و نفاق افكنى; ماكياوليسم; استفاده از اتهام ها و انگ هاى مختلف; سياست داهيانه و مزورانه مأمون; تلاش براى مشروعيت بخشى به حكومت خويش; استفاده از شعارهاى متناسب با شرايط و منافع خود; مستمسك ساختن نقش و اهميت حرمين شريفين; نامگذارى ها, به ويژه با تركيب كلمه الله; جشن هاى مذهبى; آيين دست بوسى; انضباط سخت و خشك دربار خلفا همچون درگاه خسرو; ازدواج هاى مصلحتى در جهت مشروعيت بخشى; نقش مردانى مزور و سياسى همچون ابن فرات; خطبه هاى عباسيان; القاب; مجلس ندامت, رواج انديشه صوفيانه; استفاده از حربه مهدويت; اقتصاد و اتراف و افساد; عوايد فراوان و خزائن سرشار از ثروت; كاخ ها; تجمل گرايى و نقابت دينى; نقش زنان ذى نفوذ; بردگان; علما و دانشمندان و متفكران. مشكله هويت ايرانيان امروز: ايفاى نقش در عصر يك تمدن و چند فرهنگ
فرهنگ رجايى, چاپ اول, تهران, نشر نى, ١٣٨٢, ٢٦٤ص, رقعى
نويسنده در اين كتاب, هويت ايرانى را به مثابه رودخانه اى توصيف مى كند كه در بسترى متشكل از ايران, اسلام, سنت, و تجدد و روزآمدى در جريان است. به گفته وى: هر آن كس و يا گروهى كه اين هويت پيچيده را تشويق كند مورد احترام ايرانى و در واقع قهرمان وى است. و هر آن كس كه آنان را به وجهى مورد بى مهرى قرار دهد, مورد بى توجهى ايرانيان قرار مى گيرد. از طرفى در صورت جارى بودن اين هويت در ميان ايرانيان توليد عصبيت از يك سو و امكان توليد تمدنى از سوى ديگر از نتايج مستقيم آن خواهد بود. بدين سان, نويسنده يافته هاى پژوهش خويش را در شش گفتار فر