آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢ - معرفى هاى گزارشى

معرفى هاى گزارشى


كليّات

مأخذشناسى حضرت عبدالعظيم حسنى(ع) و شهر رى

ابوالفضل حافظيان, سيد محمدحسين حكيم, چاپ اول, قم, مؤسسه فرهنگى دارالحديث, ١٣٨٢, ٤٠٨ص, وزيرى
در تحقيق حاضر حدود ٩٠٠ عنوان كتاب, مقاله, سند, نسخه هاى خطى و مانند آن كه مربوط به حضرت عبدالعظيم و شهر رى است, معرفى شده است. اين كتاب داراى مقدمه و دوازده فصل است و در خاتمه, سه فهرست الفبايى درج گرديده و در هريك به شماره مسلسل عناوين ارجاع شده است. فهرست ها عبارتند از: عناوين كتب, مقالت و… ٢. مؤلفان و آثارشان; ٣. كمك مؤلفان, همراه با نوع كارشان.

چكيده مقالات همايش يكصدمين سالگرد نهضت مشروطيت ايران و نقش اجتهاد شيعه در آن

گروه تاريخ و انديشه معاصر, چاپ اول, قم, مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره), ١٣٨٢, ١٧٦ص, رقعى
در مهرماه سال ١٣٨٢ همايشى با عنوان يكصدمين سالگرد نهضت مشروطيت ايران و نقش اجتهاد شيعه در آن در تهران برگزار شد. در مجموعه حاصر چكيده هفتاد و شش مقاله ـ مربوط به اين همايش ـ درج شده كه عناوين آنها بدين قرار است: نقش انگليس در مشروطه; آسيب شناسى نهضت مشروطه; ارزيابى جريان هاى مؤثر در عصر مشروطيت; دردها و دغدغه هاى شيخ فضل الله نورى; از مطلق مشروطه تا مشروطه مطلق; آسيب شناسى روحانيان در عصر مشروطيت; آسيب شناسى عملكرد سياسى ـ اجتماعى علما در عصر مشروطه; نقش اماكن و محافل مذهبى در آگاهى و خيزش مردم در نهضت مشروطه; توسعه مشاركت زنان در عرصه سياسى و اجتماعى در انقلاب مشروطه; جريان شناسى غربزدگى از مشروطيت تا انقلاب اسلامى; زمينه هاى شكل گيرى روشنفكرى در ايران; عالمان دينى و ستيز با استعمار; تبيين مفهومى ـ تاريخى عدالت خانه و بررسى علل تغيير آن به مشروطه; غرب شناسى علماى نجف در عصر مشروطه; سلطنت قاجار و نظام مشروطه; مدرنيته در ايران; تحليلى كوتاه از نهضت مشروطيت و جايگاه و نقش علما و روحانيون در آن; مدارس خارجى و تأثيران آن در ايران; درآمدى بر زيرساخت مطبوعات انقلاب مشروطه, چگونگى شكل گيرى, ويژگى ها و كاركردها; بررسى ديدگاه هاى سياسى آخوند خراسانى و سيد لارى; تأثير و نقش مشيرالدوله در نهضت مشروطيت; بررسى پنج نظريه درباره اختلاف سياسى فقيهان در مشروطه; علماى عصر مشروطه و سلطنت قاجار (تعامل ها و تقابل ها); مقايسه جريان روشنفكرى در عصر روشنگرى با جريان روشنفكرى در عصر مشروطه; مقايسه جريان نهضت اصلاح دينى در غرب و احياى دين در عصر مشروطه; بررسى عوامل تأثيرگذار اجتماعى ـ سياسى در تحقق انقلاب مشروطه; مفهوم آزادى در نهضت مشروطه; انديشه سياسى شيخ فضل الله نورى و ميرزاى نائينى; جايگاه روحانيت در عصر مشروطه; ريشه هاى ناسيوناليسم ايرانى در عصر مشروطه; شريعت و قضاوت تاريخ; ضعف سياست داخلى دربار قاجار و تأثير آن در شكل گيرى نهضت مشروطه; آيةاللّه حمدكاظم يزدى و مشروطه; حركت در سايه (نقش فرق ضاله در انقلاب مشروطه); جستجو در مه (عدالت خانه, مشروطه و مشروطه مشروعه); تأثير شرق شناسى و تاريخ نگارى معاصر; ظهور رضاخان, پيامد انحراف در انقلاب مشروطه; بررسى تطبيقى نهضت مشروطيت و انقلاب اسلامى ايران… نهضت مشروطيت و علل انحراف آن; بررسى مبانى و مميزات نظام مشروطه در رساله سياسى ميرزاى نائينى; شيخ فضل الله نورى و مشروطيت; دغدغه هاى شيخ فضل الله نورى; تجددگرايان افراطى و علما در انقلاب مشروطه; نقش اجتماعى روحانيت; فضاى فكرى دوران مشروطه; گذرى بر نقش فراماسونرى در جنبش مشروطيت; نقش علماى آذربايجان در نهضت مشروطيت; مرورى بر حيات سياسى ـ اجتماعى مرحوم نائينى و آخوند خراسانى; موضع گيرى هاى فقها نسبت به نهضت مشروطه; نقش روشنفكران در مشروطه; علماى فارس در نهضت مشروطيت; نقش فراماسونرى در انحراف نهضت مشروطيت; دغدغه تكرار مشروطيت در انقلاب اسلامى; تحقيق و بررسى پيرامون سكولاريسم; بررسى تطبيقى نهضت مشروطيت و انقلاب اسلامى ايران و بيست چكيده مقاله ديگر. فلسفه و كلام

دين پژوهى معاصر: درنگ و درايتى در گفتمان هاى سه گانه متجمد, متجدد و مجدد

على اكبر رشاد, چاپ اول, تهران, مؤسسه فرهنگى دانش و انديشه معاصر, ١٣٨٢, ٢٤٠ص, وزيرى
اين مجموعه شامل نه مقاله است با موضوع دين و رابطه آن با تجدد. عناوين مقالات بدين قرار است: انسداد اجتهاد; بايسته هاى كنونى دين پژوهى; آسيب شناسى گفتمان متجدد (دين پژوهى غرب گرا); گفتمان مجدد; دست آوردها, آسيب ها و چالش ها; نقد و نوآورى (بايدها و نبايد, خطرها و خطاها); احياى دين و اصلاح دين دارى; فلسفه دين; پيامدهاى فلسفى كلامى نظريه تكثرگرايى دينى و ديباچه اى بر منطق فهم دين.

سكولاريزم در جهان عرب

حميدرضا شريعتمدارى, چاپ اول, قم, مركز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب, ١٣٨٢, ٢٠٠ص, رقعى
در اين نوشتار, نحوه شكل گيرى انديشه سكولاريزم در جهان عرب, از نيمه دوم قرن نوزدهم تاكنون بررسى مى گردد. نويسنده در ابتدا تحليلى معناشناختى و فلسفى از علمانيت به دست مى دهد. آن گاه اطلاعاتى مختصر از تاريخ سكولاريزم در موطن اصلى آن يعنى مغرب زمين درج گرديده است. نگاهى به فرآيند نوانديشى دينى از طنطاوى و خيرالدين پاشا تا شاگردان عبده از مباحث ديگر كتاب است. بررسى اين جنبش و چهره هاى آن به دليل نقشى است كه اينان در شكستن فضاهاى بسته گذشته, نقد رفتارهاى سياسى حاكم به نام دين و برداشت هاى سنتى و ايستا از اسلام و آشكار نمودن معضلاتى چون چگونگى جمع كردن ميان عقل و وحى, علم و دين, سياست و ديانت و در يك كلام, اسلام و زمانه ايفا كرده اند. در ادامه, انديشه پيشگامان علمانيت به ويژه فرح آنطون و شبلى شميل بحث و بررسى شده است. در پايان كتاب نيز براى آشنايى با ديدگاه هاى كنونى موافقان و مخالفان سكولاريزم در جهان عرب, يازده كتاب كه جملگى آنها در مقطع زمانى ١٩٩٠ تا ٢٠٠٠ انتشار يافته اند, بازخوانى گرديده است.

پل تيليش

جى هى وود توماس; مترجم: فروزان راسخى, چاپ اول, تهران, نشر نگاه معاصر, ١٣٨٢, ١١٢ص, رقعى
كتاب ترجمه اى است درباره زندگى, تفكر و آراى پل تيليش, متفكر سياسى و عالم الهيات كه عمدتاً به حوزه الهيات مربوط مى شود. تيليش دو ملاك صورى براى هر الهياتى قائل است. اولى اين است كه فقط آن گزاره هايى الهياتى اند كه تا آن جا به متعلقشان مى پردازند كه مى توانند مربوط به دلبستگى فرجامين ما شوند. دومين ملاك صورى هر الهياتى اين است كه تنها آن بياناتى الهياتى اند كه تا آن جا به متعلقشان مى پردازند كه با مسئله بودن يا نبودن ما سر و كار دارد. معيار الهيات را چنين بيان داشته است: وجود جديد در عيسى, به عنوان مسيح, به عنوان وجود دلبستگى فركامين ما. بنابراين آشكار است كه تيليش نمى خواهد با الهيات طبيعى آغاز كند. در واقع او مى خواهد به جاى تمايز سنتى ميان الهيات طبيعى و وحيانى, عنصر فلسفى موجود در الهيات طبيعى را در ساختار خود نظام ادغام كند, و از آن به عنوان ماده اى استفاده كند كه مسائل از دل آن پديد مى آيند….

نامه به يك كشيش

سيمون وى; مترجم: فروزان راسخى, چاپ اول, مصطفى ملكيان, تهران, نشر نگاه معاصر, ١٣٨٢, ٢٠٨ص, رقعى
اين كتاب ترجمه اى است از كتاب نامه اى به يك كشيش, نوشته سيمون وى (١٩١٩ـ ١٩٤٣). در اين اثر سيمون وى, به عنوان متفكرى سخن مى گويد كه از سويى نخست دلبسته و پايبند دين مسيح است و همواره رويكرد مسيحى را به عنوان تنها رويكرد معقول پذيرفته است و از سوى ديگر, از تفسير كليساى كاتوليك رومى از اين دين و آن چه اين كليسا, در طول تاريخ, به نام دين كرده است به شدت ناخشنود و بيزار است… [وى] نامه اى خطاب به يك كشيش كاتوليك دومينيكى فرانسوى, ساكن نيويورك مى نويسد و در آن بعضى از افكارى را كه در ذهن و ضمير او خليده و خانه كرده اند و ميان او و كليسا سد شده اند برمى شمارد و يادآور مى شود كه آن افكار در نظر او, درجات متفاوتى از احتمال يا قطعيت را دارند و به يك اندازه محتمل يا قطعى نيستند و در عين حال, از مخاطب نامه مى خواهد كه قطعاً و صريحاً معلوم كند كه هريك از اين افكار با عضويت در كليسا واقعاً سازگار است يا نه….

از انديشه تا شهود

على شيروانى, چاپ اول, قم, مؤسسه انتشارات دارالعلم, ١٣٨٢, ٢٦٤ص, رقعى
اين مجموعه مشتمل بر ده مقاله است با اين عناوين: پارادكس ها, تفكر نقدى يا روش نقد انديشه, نيم نگاهى تطبيقى و انتقادى به معرفت شناسى كانت, معرفت به واقع از نگاه حكمت متعاليه, تجلى حكمت متعاليه در فلسفه برگسن, علم النفس از نگاه ارسطو و ابن سينا, اتحاد عقل و عاقل و معقول, تشكيك در منطق و فلسفه, ساختار كلى اخلاق اسلامى, ضرورت پيروى از شريعت در سلوك عرفانى از نگاه ابن عربى. نويسنده درباره مقالات ياد شده خاطرنشان مى كند: سير تكامل آدمى از انديشه آغاز مى شود و به شهود مى انجامد. تأملات انسان مدرن درباره انديشه, او را با پارادكس هايى مواجه ساخته كه موجب دل مشغولى پاره اى از متفكران بزرگ و ارائه شمارى از نظريات براى پرده برداشتن از راز و رمز آن گشته است. روشن است كه در اين باره بايد با استفاده از تفكر نقدى و روش نقد انديشه به ارزيابى اين ديدگاه ها پرداخت. در واقع مبدأ عزيمت انسان مدرن به تأمل درباره نفس انديشه, آثار كانت, فيلسوف بزرگ مغرب زمين بود. با نيم نگاهى تطبيقى و انتقادى به معرفت شناسى كانت مى توان, نكات مثبت و منفى ديدگاه او را به اجمال دريافت. البته مسئله شناخت واقع و حدود و ثغور آن از ديد انديشمندان مشرق زمين پوشيده نمانده است. با تأمل در معرفت به واقع از نگاه حكمت متعاليه, به خوبى دانسته مى شود كه پاره اى از حكيمان مسلمان از منظرى ديگر توانسته اند پرده از محدوديت هاى معرفت بشرى برگيرند. هرچند مكاتب فلسفى غرب و شرق تفاوت هايى بنيادينى با يك ديگر دارند; اما شگفت آن كه اين دو جريان فلسفى در پاره اى از مراحل تاريخى, تقارب بسيارى مى يابند و اين حقيقت در تجلى حكمت متعاليه در فلسفه برگسن به خوبى تبيين شده است. اين امر شايد بدان سبب باشد كه جريان فلسفى غرب و شرق هر دو از فيلسوفان يونان, و در رأس آنان ارسطو, سرچشمه گرفته و به سير تكاملى خود ادامه داده است. اين نكته را با تدبر در علم النفس از نگاه ارسطو و ابن سينا مى توان دريافت. با نگاهى گذرا به مباحثى همچون اتحاد عقل و عاقل و معقول, تشكيك در منطق و فلسفه, معلوم مى گردد كه جريان فلسفه همچنان رو به تكامل است و حكيمان مسلمان همواره به نكته سنجى و بازخوانى انديشه هاى فلسفى پرداخته اند. تأملات آدمى به حوزه هستى شناسى اختصاص نداشته, اخلاق را نيز دربر گرفته است. ساختار كلى اخلاق اسلامى انعكاس پرتوى از اين تأملات در حوزه اخلاق است. در اين ميان بلندهمتانى نيز بوده اند كه دانش را با بينش توأم ساخته به سير و سلوك عملى پرداختند و به تجربه هاى نابى دست يافتند. البته برخلاف آن چه برخى گمان برده اند, عارفان مسلمان همواره بر ضرورت پيروى از شريعت در سلوك عرفانى تأكيد داشته اند و هرگز بر خود يا ديگران تخطى از احكام دين را روا نمى شمردند.

روش شناسى دعوت در قرآن كريم

محمدحسين فضل الله; مترجم: سهراب مروتى, عبدالجبار زرگوش نسب, چاپ اول, ايلام, گويش, ١٣٨٢, ١٢٨ص, رقعى
نوشتار حاضر, ترجمه اى است آزاد از كتاب اسلوب الدعوه فى الاسلام نوشته محمدحسين فضل الله. مؤلف در اين كتاب كوشيده است روش هاى دعوت را از خلال آيات و سوره هاى قرآن كريم معرفى كند. به زعم وى: روش هاى دعوت در قرآن كريم بر دو اصل تسامح و عدالت استوار است و اين دو اصل به اصل ديگرى كه متكى هستند و آن عبارت است از اين كه چون انسان داراى جنبه هاى ضعيف و پست است و خطاهايى مرتكب مى شود, براى برگشت از اين ضعف ها و خطاها نياز به نيروى مقتدر و ملايمى دارد كه بدون لطمه زدن به كرامت و عزتش او را يارى دهد. تسامح همان نيروى مسالمت آميز و صلح طلبى است كه ياور انسان است, اما هنگامى كه اين ضعف طغيان كند و موجب پديد آمدن هرج و مرج در جامعه گردد, اين عدالت است كه طغيان گرى را فرو مى كاهد و از نابودى انسان جلوگيرى مى نمايد… زمينه عمل اسلامى در يك افق تنگ, محدود و محصور نمى باشد بلكه مطابق با شرايط و فضاهاى مختلف, گوناگون مى باشد. گاهى اوقات وضعيت و شرايط موجود فقط اقتضاى اقدام فرهنگى و در پاره اى از اوقات ديگر اقتضاى اقدامات اجتماعى مطابق اهداف اسلام دارد و در زمان هاى ديگر اين شرايط نيازمند به انجام كارهاى سياسى است كه هدفش فرصت دادن براى زندگى مى باشد كه در چارچوب حكومت اسلامى, سالم زيست نموده و در فضاى اسلامى پاك و زلال تنفس نمايد. طبيعى است كه وظيفه دعوت كنندگان در برابر اين قضاها كه طبيعت زمان, مكان و افراد آن را مشخص و معين مى كند شرايط را ملاحظه كرده و با به كارگيرى حكمت در هر زمينه اقدام مى كند.

الحقائق من الصواعق

محقق: عبدالله محمدى, محمدحسين رحيميان, چاپ اول, قم, دليل ما, ١٣٨٢, ٣٣٦ص, وزيرى
اين كتاب كه به زبان عربى نوشته شده حاوى مطالبى است در فضايل امامان شيعه و شرحى از احوال و زندگى آنان. پاره اى از موضوعات كتاب بدين قرار است: فضايل على(ع) در احاديث و در كلام صحابه; فضايل, خلافت و شهادت امام حسن(ع); فضايل اهل بيت در قرآن; فضايل امام حسين(ع) و شهادت آن حضرت; فضايل امامان ديگر شيعه در انتهاى كتاب فهرست هاى گوناگون, اعم از فهرست آيات, احاديث, اعلام و اشعار و موضوعات تدوين شده است.

درآمدى بر كلام جديد

چاپ اول, قم, كتاب طه, معارف, ١٣٨٢, ٤٠٠ص, وزيرى
بخش اول كتاب كه در چهار فصل تنظيم گرديده به مباحث معرفت شناسى دينى اختصاص دارد. در اين فصل ها عقلانيت معارف دينى و قداست آنها, معنادارى گزاره هاى دينى و ناطق بودن شريعت استدلال شده, همچنين معرفت شناسى ايمان ارزيابى گرديده است. در بخش دوم به رابطه انسان با خدا, مسئله تكليف, انواع دين دارى, صفات و ذات خداوند و مسئله شرور اشاره شده و به پاره اى شبهات پاسخ داده مى شود. بخش سوم به موضوع پيامبرى و دين و مسائل مرتبط با دين اختصاص يافته است. بخش چهارم شامل مسائل امامت, ولايت و انواع آن است. در اين بخش به ديدگاه هاى مطرح در زمينه امامت و قرائت هاى جديد به ظاهر شيعى و باطناً همسو با نگرش هاى اهل سنت به مسئله امامت و رهبرى مورد بررسى قرار گرفته اند و در پايان به هشت مورد از شبهات ولايت مطلقه فقيه پاسخ داده شده است.

البراهين القاطعه فى شرح تجريد العقائد الساطعه

محمدجعفر بن سيف الدين استرآبادى, چاپ اول, قم,بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ٥٦٨ص, وزيرى
كتاب حاضر شرحى است به زبان عربى بر تجريد العقايد الساطعه كه خود شرحى ديگر است بر تجريد العقايد اثر خواجه نصير طوسى. مقدمه كتاب درباره زندگى و احوال خواجه نصير و متن تجريد العقايد است. نيز بخش دوم مقدمه به زندگى محمدجعفر استرابادى (شريعتمدار) و برخى آرا و نوشته هاى او اختصاص يافته است. مقدمه كتاب اصلى درباره علم كلام است (شامل تعريف علم كلام, موضوع علم كلام, فايده علم كلام و نظاير آن). متن كتاب در دو مقصد نگاشته شده كه عبارتند از: ١. امور عامه (وجود و عدم, ماهيت و لواحق آن, و علت و معلول); ٢. جوهر و عرض (جواهر, اجسام, جواهر مجرده و اعراض).

الملخص فى اصول الدين

على بن الحسين علم الهدى; محقق: محمدرضا انصارى قمى, چاپ اول, تهران, مركز نشر دانشگاهى, ١٣٨٢, ٤٩٦ص, وزيرى
كتاب حاوى مباحث كلامى در اصول دين است كه در آغاز درباره تمايل متكلمان اماميه به آراى معتزله سخن مى رود; سپس درباره چگونگى تصحيح و تدوين كتاب مطالبى درج مى گردد; آن گاه متن اصلى كتاب كه به زبان عربى است با مباحثى از اين قبيل فراهم مى آيد: در دلالت بر اثبات محدث; درباره صفات خداوند; در نفى رؤيت خداوند و ادراك از آن; عدل خداوند; اراده خداوند; در كلام, احوال و احكام خداوند و درباره مخلوق. در اين كتاب … نويسنده به تفصيل به بحث هاى كلامى متعلق به توحيد و عدل پرداخته و انديشه ها و نظريات تمامى متكلمين معاصر و متقدم بر خود را نظير: قاضى عبدالجبار, ابوعلى و ابوهاشم جبائى, ضرار بن عمر… و جز اين ها را مطرح نموده است.

سيماى مؤمن در قرآن و حديث

ابوالفضل بهشتى, چاپ اول, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ٢٦٤ص, وزيرى
نويسنده در اين نوشتار از حقيقت ايمان و رابطه آن با اسلام سخن گفته, راه كسب ايمان و آثار و فوايد آن را بيان مى كند. مطالب كتاب با تكيه بر آيات قرآن و احاديث, به طبع رسيده است. عناوين مطالب كتاب عبارتند از: مفهوم و تعريف ايمان; آثار و فوايد ايمان; راه كسب ايمان; اوصاف و نشانه هاى اهل ايمان; پاداش اهل ايمان در دنيا و آخرت.

كتاب البحث عن ادلة التكفير والتفسيق

ابوالقاسم البُستى; تحقيق و مقدمه: ويلفرد مادلونگ و زابينه اشميتكه, تهران, مركز نشر دانشگاهى, ١٣٨٢, چهارده « ١٥٦« پانزده ص
مذاهب و اديان مختلف از ديرباز در رد و تكفير و طرد مخالف انديشان آراى گوناگون بيان داشته اند. در دين اسلام كسى كه به وحدانيت خدا معتقد نباشد و به اصول دين عمل نكند كافر شمرده مى شود و در اين زمينه اصول و قواعدى وضع و تدوين شده است كه در كتب تخصصى مورد بحث قرار گرفته است و يكى از معروف ترينشان كتاب ابوالقاسم بستى, از شاگردان قاضى عبدالجبار (درگذشته به سال ٤١٥هـ.ق), است كه به كوشش دو تن از خاورشناسان پر كار و براساس دو نسخه خطى اصلاح و چاپ شده است. مقدمه كتاب در احوال و آثار بستى به انگليسى بوده كه به قلم رضا پورجوادى به فارسى درآمده است.

حيدرنامه

سيد على كاشفى خوانسارى, تهران, انتشارات موعود, ١٣٨١, ٢٨٧ص
(حيدرنامه)ها منظومه هاى حماسى در منقبت و شرح دلاورى ها و رادمردى هاى حضرت على(ع) به زبان فارسى است كه سرودن آنها مخصوصاً در دوره صفويان رونق گرفت و مؤلف گزيده اى از آنها را كه از قرن دهم هجرى تاكنون سروده شده است, در اين كتاب گرد آورده است. در اين مجموعه نمونه هاى آثار سيزده شاعر مثل واقف, سروش اصفهانى, باذل مشهدى, راجى كرمانى, خاموش يزدى, آزاد كشميري… ارائه شده است. فقه و حقوق

آزادى در فقه و حدود آن

محمدحسن قدردان قراملكى, چاپ اول, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ٢٣٦ص, رقعى
نگارنده در اين كتاب مقوله آزادى را در عرصه هاى فردى, اجتماعى و سياسى با اتكا به مبانى فقهى و مقايسه آن با فلسفه سياسى و حقوق بررسى و تشريح مى كند. به زعم نگارنده اين پژوهش درصدد است نشان دهد كه اسلام و مبانى فقهى آن (كتاب, سنت و عقل), نه تنها تعارضى با آزادى هاى فردى, مدنى و سياسى ندارد, بلكه قرن ها پيش از غربيان خود منادى و نظريه پرداز آزادى انسان بوده است… در اين تحقيق با استخراج مبانى فقهى آزادى, سستى ادعاى ناسازگارى دين با آزادى روشن مى شود. عناوين فصل هاى كتاب عبارت اند از: كليات, آزادى هاى فردى, آزادى هاى مدنى, سياسى و آزادى اقليت ها.

فلسفه حقوق اسلامى

محمد خالد مسعود; مترجم: محمدرضا ظفرى, فخرالدين اصغرى آقمشهدى, چاپ اول, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ٤٠٨ص, وزيرى
در اين كتاب نويسنده ضمن بحث و ذكر پيشينه اى از آراى صاحب نظران اصول فقه, درباره ماندگارى و دگرگونى حقوق اسلامى, نيز در باب تغييرات اجتماعى و نظريه حقوق اسلامى گفت وگو مى كند و در اين ميان مى كوشد تا مسئله را مطابق ديدگاه فقيهان اهل سنت به ويژه براساس نظريه شاطبى پاسخ گويد. وى در پايان چنين نتيجه مى گيرد كه… شاطبى با تحليل مصلحت به عنوان هدف حقوق اسلامى, تلاش كرده است اعمال اصول فقه را از برخى عوامل جبرگرايى و انعطاف ناپذيرى كه ناشى از ملاحظات كلاس و روش شناسانه بود, رها سازد. در حقيقت, مفهوم و مصلحت نزد شاطبى تصحيحى بر بسيارى از بدفهمى هاى سنتى جديد از اين مفهوم است… سرانجام مى توان نتيجه گرفت كه در تاريخ اصول فقه, فلسفه حقوق شاطبى نشانه اى از گرايش به اثبات گرايى حقوقى را داراست. دركى صحيح از محدوديت هاى آن كه ناشى از ماهيت تاريخى ويژه حقوق اسلام در اين دوره است, و فهم ابهامات ناشى از اين محدوديت ها احتمالاً به ما كمك مى كند كه جهت انطباق حقوق اسلامى با تغييرات اجتماعى, استدلال هاى شاطبى را بازسازى كنيم. چنين بازسازى اى احتمالاً داراى كليدى براى انطباق سودمند حقوق اسلام با شرايط نو است. (گفتنى است ابواسحاق شاطبى, متوفاى ٧٩٠هـ.ق از عالمانى است كه در باب حقوق اسلامى به ويژه مقوله مصلحت, مباحثى را مطرح ساخته است).

نقش اسلام در توسعه حقوق بين الملل

عبدالحكيم سليمى, چاپ اول, قم, مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره), ١٣٨٢,٤٤٠ص, وزيرى
نويسنده در اين كتاب پس از بررسى تاريخى در زمينه حقوق بين الملل, مراحل تاريخى و روابط بين الملل از عصر رسالت تاكنون نيز عصر حاضر را تشريح مى نمايد. ماهيت حقوق بين الملل اسلامى و سير تكوين و تدوين آن از ديگر مباحث اين بخش است. در بخش ديگر كتاب ضمن تبيين مبانى حقوق بين الملل اسلامى و ديدگاه هاى موجود در زمينه مبانى حقوق, اصول روابط بين الملل به تفكيك بررسى و تحليل شده است. بخش پايانى كتاب به بررسى برخى از موضوعات حقوق بين الملل, از ديدگاه اسلام مانند شناسايى, مسئوليت بين المللى دولت, حقوق بشر, حقوق اقليت ها, حقوق ديپلماتيك, تجارت و مبادلات اقتصادى اختصاص دارد. قرآن و حديث

ژرفايى قرآن و شيوه هاى برداشت از آن

احمد عابدينى, چاپ اول, اصفهان, مبارك, ١٣٨٢, ٢٥٦ص, رقعى
كتاب متضمن شش مبحث درباره جامعيت يا فراگير بودن قرآن كريم و نحوه بهره گيرى از آن است كه در فصل نخست, نگارنده بر جامعيت قرآن تأكيد نموده مدعى است قرآن حاوى تمام كليات مورد نظر در هر رشته اى هست. وى سپس براى توضيح بيشتر, موضوع حجيت يا بيانگر بودن قرآن, التفات در قرآن, ارتباط با الفاظ قرآن با معانى, و فرافهمى بودن قرآن را مطرح مى سازد.

دقائق التأويل و حقائق التنزيل

محمود بن محمد حسنى واعظ; محقق: جويا جهانبخش, چاپ اول, تهران, ميراث مكتوب, سازمان اوقاف و امور خيريه, ١٣٨٢, ٧٨٤ص, وزيرى
اين كتاب از تفاسير شيعه در قرن هفتم هجرى است كه با درج روايات و احاديثى چند نگاشته شده است. نثر ابوالمكارم [نويسنده كتاب] نثرى است مرسل… رگه هايى از برخى كاربردهاى كهن پارسى كه حتى شاذ و نادر به حساب مى آيند, در كتاب او يافت مى شود… نشانه هاى اثرپذيرفتگى از زبان و ادب تازى را در نثر ابوالمكارم مى توان جست…. در تصحيح حاضر, ابتدا به تفسيرگرى و تفسيرهاى شيعى, اشارتى مى شود; سپس اطلاعاتى درباره تأويل, تفسير و كلام, درج مى گردد; همچنين نويسنده كتاب و اثر او معرفى مى شود. پس از متن اصلى, توضيحات مفصل مصحح در باب نسخه هاى كتاب آورده شده است.

علم الدرايه تطبيقى: بررسى تطبيقى اصطلاحات حديثى شيعه و اهل سنت

رضا مودب, چاپ اول, قم, مركز جهانى علوم اسلامى, ١٣٨٢, ٣٢٨ص, وزيرى
اين كتاب شامل بررسى تطبيقى است ميان اصطلاحات حديثى شيعه و سنى كه با اين مباحث تدوين يافته است: اصطلاحات مربوط به حديث و مترادف هاى آن, اصطلاحات مربوط به حديث از لحاظ تعداد راويان, اصطلاحات مربوط به تقسيم خبر واحد از نظر حالات راويان, اصطلاحات مربوط به تقسيم خبر واحد از نظر اوصاف (اصطلاحات مشترك و مختص), اصطلاحات مشترك سندى, اصطلاحات مشترك متنى, سندى و متنى, اصطلاحات مربوط به القاب محدثان و ديگر الفاظ رايج بين آنها, اصطلاحات مربوط به طرق تحمل حديث در نظر محدثان فريقين, و شرايط قبول روايت.

الفوايد الرجاليه

محمدمهدى كجورى شيرازى; محقق: محمدكاظم رحمان ستايش, چاپ اول, قم, دارالحديث, ١٣٨٢, ٢٥٦ص, وزيرى
در مقدمه كتاب تعريفى از علم رجال, و علل و اسباب اين علم ذكر شده است. باب اول درباره چگونگى مراجعه به كتب رجال است. باب دوم مشتمل است بر اصطلاحات متداول در شيوه شرح حال رجال, باب سوم مبحثى است درباره آن چه القاب, اسامى و كنيه مشترك را از هم مشخص مى سازد. بخش پايانى كتاب درباره علم درايت و اصطلاحات آن است.

ميراث حديث شيعه

مهدى مهريزى, على صدرايى خويى, چاپ اول, قم, دارالحديث, ١٣٨٢, ٥٨٢ص, وزيرى
در مجموعه ميراث حديث شيعه, به معرفى احاديث كوتاه و رساله هايى در اين باب اختصاص دارد كه تاكنون منتشر شده است. كتاب حاضر, دفتر نهم از اين مجموعه, شامل اين مطالب است: مكتوبات حديثى ائمه; مسند الامام رضا; جواهر المطالب فى فضائل على بن ابى طالب; ولايت نامه اميرالمؤمنين; شرح حديث (نيه المؤمن خير من عمله); ترجمه و شرح دعاى صباح; هديه الخير; اجازات علامه حلى; توضيح المرام فى شرح تهذيب الاحكام; تحفه الاخوان.

انديشه دكتر على شريعتى مزينانى بر آيات قرآن كريم

عبدالكريم شريعتى مزينانى, چاپ اول, مشهد, نشر جليل, ١٣٨٢, ١٥٢ص, رقعى
در اين كتاب درباره تعابير و نگرش دكتر على شريعتى در باب آيات قرآن, حديث بحث مى شود. در مقدمه كتاب به قلم دكتر شريعتى, درباره طبقه بندى سوره هاى قرآن مجيد خاطرنشان شده است: با طبقه بندى سوره هاى قرآن, مشخص مى شود كه گرايش عينى متد قرآن, متد طبيعت گرايى و عينيت گرايى است. كاملاً نشان مى دهد بيش از شصت كلمه درباره عقيده انسانى و طرز تفكرش است. و نشان مى دهد كه اولين چيزى كه در اين كتاب رويش زياد تكيه شده تفكر انسان است… نشان مى دهد كه اسلام به عنوان يك دين, مبتنى بر سه پايه است… كتاب, تراز و آهن ـ كتاب مظهر و سمبل تفكر ايدئولوژى, فرهنگ, علم و ايمان, آهن سمبل قدرت, قدرت نظامى, قدرت مادى, قدرت اقتصادى, قدرت تكنيك, قدرت انسان بر طبيعت, ترازو, يعنى برابرى و عدالت, اين سه سمبل مكتب است و…. تعليم و تربيت

تحفه الملوك

على بن ابى حفص اصفهانى; مصحح: على اكبر احمدى دارانى, چاپ اول, تهران, مركز نشر ميراث مكتوب, ١٣٨٢, ٢٤٤ص, وزيرى
كتاب حاضر تصحيح تحفه الملوك است كه با درج نسخه بدل ها در پاورقى, و توضيح برخى واژگان و عبارات به طبع رسيده است. اين كتاب از آثار نثر فارسى اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم است كه در موضوع آداب و اخلاق نگاشته شده است. اين كتاب داراى يك مقدمه كوتاه در ستايش خداوند و سلام و درود بر محمد مصطفى(ص) و خاندان او و پانزده باب است. مصنف بر طبق شيوه اى ثابت, مطالب هر باب را با موضوعى خاص مى آغازد و سپس به ترتيب با استفاده از آيه هاى قرآنى, حديث ها و روايت ها و امثال و حكم و سخنان بزرگان و حكايت هاى اخلاقى سخن خود را به پايان مى رساند. ضمن آن كه لابه لاى متن اشعارى از شاعران آغازين زبان فارسى همچون رودكى و ابوشكور بلخى درج گرديده است.

بركات (در فوايد مراقبات)

اسدالله ربانى, چاپ اول, قم, بوستان كتاب قم, ١٣٨٢, ٣٥٢ص. وزيرى
نگارنده در اين كتاب درباره نفس, مراقبت, الگوهاى مراقبت, ادب نفس و سيماى صدق و صفا بحث و گفت وگو مى كند. وى با استناد به آيات و احاديث, و شرحى از زندگى اشخاص مباحث كتاب را فراهم آورده است. همچنين تقوا را بهترين وسيله مراقبت معرفى نموده, مى گويد: انسان خواه ناخواه ملازم با طبع سركش و نفس طغيان گر است و در صورت غفلت, شعاع وجود خود را آلوده به فساد و گناه مى گرداند. بر اين اساس, انسان براى رهايى از طغيان نفس, ابزارى قوى لازم دارد تا او را دربند كشد و از سركشى و فضولى او جلوگيرى نمايد. البته نيرومندترين ابزارى كه مى توان با آن جلو سركشى نفس را گرفت تقواى مداوم است كه نشات گرفته از ايمان به خداوند تعالى است. تاريخ و شرح حال

تاريخ كامل ايران

جان ملكم; مترجم: اسمعيل بن محمدعلى حيرت, چاپ اول,تهران, دنياى كتاب, ١٣٨٢,١٠٧٤ص, وزيرى
سرجان ملكم يكى از مأموران مشهور انگليسى در كمپانى هند شرقى بود. زبان فارسى را به خوبى آموخت و در زمان فتحعلى شاه قاجار, مأموريت بسيار مهمى براى كمپانى هند شرقى به انجام رساند كه طى آن يك قرارداد سياسى و يك قرارداد تجارى منعقد گرديد و منافع بسيارى براى اهداف استعمارى كمپانى هند شرقى به همراه داشت. او طى ١٠سال مسافرت در شهرهاى ايران, با اعيان, سرداران, دانشمندان, فضلا و شعرا معاشرت كرد و مجموعه اى از نسخه هاى خطى فراهم آورد. او حاصل تحقيقاتش را به صورت كتاب تاريخ مفصل ايران, بيشتر براى بهره گيرى كارگزاران انگليسى تاليف نمود و در دو جلد منتشر ساخت. نخستين بار ميرزا اسماعيل حيرت, اديب و معلم ايرانى ساكن هندوستان در سال ١٢٨٧هـ.ق در بمبئى كتاب حاضر را به فارسى برگرداند. چاپ حاضر بر اساس همان ترجمه ميرزا اسماعيل فراهم آمده است. اين كتاب يك دوره كامل و مفصل تاريخ سياسى ايران از قديمى ترين زمان ها تا عصر قاجار است كه به ترتيب و توالى سلسله هاى حكومتگر تأليف شده و در دو جلد (در يك مجلد) و بيست وشش فصل با اين مطالب تدوين گرديده است: در بيان حدود جبال و صحارى و جنگل ها و رودها و هواى مملكت ايران; در سلسله مهاباديان و پادشاهان قبل از كيومرث, سلسله جيانيان و ياسائيان; سلسله پيشداديان; سلسله كيانيان; در نقل اقوال مورخان در باب اسكندر و سلاطين بعد از او; در تاريخ سلسله سلاطين ساسانيه از اردشير تا يزدجرد; نظر اجمال در دين و شريعت تاريخ و افسانه ها و طبايع ايرانيان قبل از اسلام; در حكومت خلفا در ايران و سلطنت صفاريان و سامانيان و ديلميان; در تاريخ سلاطين غزنويه; در تاريخ سلاطين سلجوقى و مختصرى در باب خوارزمشاهيان; نظر اجمالى در باب اتابكان آذربايجان و فارس و لرستان و حسن صباح; در بيان تسخير لشكر مغول ايران را و سلطنت هولاكوخان در ايران; در بيان صادرات افعال و واردات احوال امير تيمور گوركان; تاريخ سلاطين صفويه; در بيان وقايعى كه بعد از فوت شاه عباس بزرگ در ايران روى داد تا استعفاى شاه سلطان حسين و فتح ايران به دست افغان; در بيان پادشاهان افغان و تاخت و تاز ترك و روس; در باب وقايع ايام نادرشاه و اعقاب وى; در پادشاهى كريم خان زند; در بيان احوال اعقاب و انساب كريمخان زند و بقاياى سلسله زند; اجمالى در بيان اوضاع مملكت ايران و ملل اطراف; در وقايع ايام و چگونگى احوال آقامحمدخان قاجار و جلوس فتحعلى شاه; در بيان مذهب و شريعت اهالى ايران; در بيان حكومت ايران; در باب آب و هواى ايران و مردم اين ملك و شهرها و قريه ها و ترقى در علوم و صنايع; كلمه اى چند در باب عادات و رسوم و طرز زندگى و معاشرت اهالى ايران; ملاحظاتى چند در وضع مملكت ايران و طبيعت سكنه آن.

رهبران دينى در نهضت مشروطه

ع.ن. ذبيح زاده, چاپ اول, قم, مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(ره), ١٣٨٢, ١٨٤ص, رقعى
در كتاب حاضر تلاش شده مواضع علماى طراز اول ايران و نجف درباره رويدادهاى مهم سياسى و جريانات فرهنگى و اجتماعى تشريح گردد. يكى از اين اشخاص آيةاللّه محمدتقى اصفهانى (مشهور به آقانجفى) است كه از كمالات علمى و معنوى, نقش ايشان در تحريم تنباكو, مبارزه عليه سلطه استعمارى و تهاجم فرهنگى, مبارزه با استبداد ظل السلطان و حضور ايشان در نهضت مشروطه صحبت شده است. شخصيت ديگرى كه به ويژه نقش او در نهضت مشروطه بررسى شده, شيخ فضل الله نورى است كه پس از اشاره اى به تحصيلات, آثار علمى, شاگردان, مبارزات و مواضع شيخ در نهضت تنابكو, نقش وى در انقلاب مشروطه به تفصيل ارزيابى شده است. فصل ديگر كتاب درباره آيةاللّه محمدحسين نائينى است. در اين فصل از زندگى, مقام علمى, شاگردان معروف, فعاليت هاى سياسى, مبانى انديشه, مخالفت با سياست هاى ضد دينى رضاشاه سخن به ميان آمده است. شخصيت بعدى آيةاللّه آخوند خراسانى است كه درباره او به مقام علمى, شاگردان, آثار و تأليفات, مواضع آخوند درباره مشروطه, مبارزه با اشغالگران روس اشاره شده است. عالم بعدى, آيةاللّه سيد عبدالحسين لارى است. اطلاعاتى كه درباره ايشان آمده عبارت است از زندگانى علمى, مهاجرت از نجف به لارستان, انديشه هاى سياسى سيد در حقانيت ولايت فقيه و برپايى حكومت اسلامى, احياى نماز جمعه, مبارزه با يهوديان, مبارزه با خان ها, حمايت از مشروطه, و مبارزات سيد در دوره استبداد صغير, آخرين مطلب كتاب درباره نقش آيةاللّهد محمدكاظم يزدى در نهضت مشروطه است.

زندگى نامه, انديشه ها و مبارزات آيةاللّه سيد محمود طالقانى

گروه پژوهش هاى تاريخى شركت انتشارات قلم, چاپ اول,تهران,قلم, ١٣٨٢, ١٠٠ص, پالتويى
در كتاب حاضر زندگى نامه, انديشه ها, مبارزات و آثار آيةاللّه طالقانى بيان و معرفى شده حاوى اين مطالب است: سالشمار زندگى; گاهشمار توصيفى زندگى, زندگى نامه براساس خاطراتى كه آيةاللّه طالقانى شخصاً بيان نموده و توسط داماد ايشان ـ آقاى محمد بسته نگار ـ تنظيم گرديده كه دوره زمانى تولد تا سال ١٣٣٤ را شامل مى شود; خاطرات خانواده و نزديكان و ياران آيةاللّه طالقانى درباره ايشان; نظر آيةاللّه طالقانى درباره چند چهره سياسى و علمى و نظر آنان درباره ايشان; گزيده اى از سخنان و آثار آيةاللّه طالقانى; سيره عملى و خصوصيات اخلاقى و اعتقادى, كتاب با نمايه اسامى و فهرست منابع به پايان مى رسد.

سيره شهيد بهشتى

غلامعلى رجايى, چاپ اول,تهران, نشر شاهد, ١٣٨٢,٦٨٨ص, وزيرى
كتاب حاضر, زندگى نامه و شرح مبارزات شهيد بهشتى است. مطالب كتاب از اين قرارند: بهشتى به روايت بهشتى (زندگى نامه شهيد بهشتى از زبان خود ايشان); روايتى ديگر (شرح حال ديگرى از زبان شهيد بهشتى درباره خودشان); به روايت مادر; خاندان بهشتى; دوران كودكى تا نوجوانى; باغبان گل هاى عشق, خصائف فردى, فضايل اخلاقى و معنوى; جامعيت در شخصيت; در عرصه پرستش; منظومه متعالى; حبيب و محبوب; دوران مبارزه; دوران اقامت در آلمان; غربت و مظلوميت و رنج; نظرها و ديدگاه ها; آخرين روزها و لحظه ها. ضميمه كتاب شامل تصوير اسناد و نامه ها است. صفحات پايانى به سالشمار زندگى, فهرست راويان خاطرات, عكس هايى از شهيد بهشتى در سنين مختلف و فهرست منابع اختصاص يافته است. گفتنى است شهيد بهشتى در آبان ١٣٠٧ در محله لنبان اصفهان, در يك خانواده روحانى متولد شد. تحصيلات اوليه را از چهار سالگى آغاز كرد. در سال ١٣٢٥ براى ادامه تحصيل حوزوى به قم مهاجرت نمود. در سال ١٣٢٩ وارد دانشگاه تهران شد و در همين زمان زبان انگليسى را آموخت. در سال ١٣٣٣ دبيرستان دين و دانش قم را تأسيس كرد. در سال ١٣٤٤ به آلمان رفت. در سال ١٣٤٨ به كشورهاى عراق, سوريه, لبنان, تركيه سفر كرد و فعاليت هاى اسلامى در آن كشورها را پى گيرى مى نمود. در سال ١٣٥٣ از رساله دكترى خود دفاع كرد. در سال ١٣٥٧ براى هماهنگى بين حركت هاى سياسى معتقد به رهبرى امام خمينى(ره) به اروپا و امريكا مسافرت نمود. در سال ١٣٥٧ به همراه گروهى از علما, جامعه روحانيت مبارز را پى ريزى كرد. سپس حزب جمهورى را تأسيس نمود. عضويت در مجلس خبرگان, رياست ديوان عالى كشور, عضويت در هيات سه نفره اصلاحات ارضى, عضويت در شوراى موقت رياست جمهورى از مسئوليت هاى بعد از انقلاب شهيد بهشتى بود. سرانجام, در هفتم تيرماه ١٣٦٠ بر اثر انفجار بمب در دفتر مركزى حزب جمهورى شهيد شد. ادبيات

شعر و شَرَر (تحليل شعر انقلاب در ادبيات عرب)

دكتر نجمه رجايى, مشهد, دانشگاه فردوسى, تابستان ١٣٨٢, ٢٥٠ص
كتاب از دو بخش (شعر) در هفت فصل و (شرر) در پنج فصل تشكيل شده است و به بررسى مباحث زير اختصاص دارد: ماهيت شعر, شعر و هدفمندى, شعر متعهد, گرايش هاى شعر هدفمند (سياسى, وطنى, خوارج, احزاب, امويان, شعوبيه, شيعه, ملى گرا…), شعر انقلاب و عصيان, شعر انقلابى, شراره هاى شعر, حماسه هاى خون خدا, سروده هاى فلسطين, نواى عيارى و تمرد…, در مجموع تحقيقى است دقيق و مستند همراه با تحليل نمونه ها.