آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٤

درگذشتگان
انصارى قمى‌ ناصر الدين

##
آيةاللّه حرم پناهى##
حضرت مستطاب آيةاللّه حاج شيخ محسن حرم پناهى, يكى از علما و فقهاى مشهور قم به شمار مى رفت.
فقيد سعيد در سحرگاه روز دوشنبه ٨ شعبان المظفر ١٣٤٧ق, در بيت علم و فضيلت در قم زاده شد. نياكان پدرى و مادرى اش همه از علما و فقهاى نامدار قم بودند. پدرش مرحوم آيةاللّه حاج شيخ مهدى كوچه حرمى قمى (١٣١٩ـ١٣٧٤) از شاگردان آيات عظام: شيخ ابوالقاسم قمى و حاج شيخ عبدالكريم حايرى يزدى, و جدش: مرحوم آيةاللّه حاج آقا حسن حرمى قمى (١٢٨٠ـ١٣٤٧ق) فقيهى جامع علوم و داراى رياست تامه و نفوذ كلمه بود, و جد دومش مرحوم آيةاللّه حاج ملا آقا حسين قمى (م١٣٢٧ق), يكى از اعاظم فقهاى قم و از شاگردان صاحب جواهر و شيخ انصارى بوده است. جد مادرى اش نيز مرحوم آيةاللّه حاج سيد صادق قمى (١٢٥٥ـ ١٣٣٨ق) فقيه بزرگ و متنفذ قم, صاحب (كتاب الزكاة) و سرسلسله خاندان (حسينى روحانى) بوده است.
معظم له, پس از دوران كودكى به تحصيل علوم دينى روى آورد و پس از اخذ ادبيات و سطوح عاليه به درس هاى فقه و اصول حضرات آيات عظام: بروجردى, حجت كوهكمرى, سيد محمدتقى خوانسارى, محقق داماد, گلپايگانى و اراكى ـ قدس الله اسرارهم ـ و درس تفسير و فلسفه علامه طباطبايى حاضر شد و مبانى علمى اش را استوار ساخت و همزمان به تأليف و تدريس و تربيت شاگردان پرداخت. آن مرحوم, در مبارزات حق طلبانه مردم ايران عليه رژيم پهلوى, پيشتاز بود و نامش هماره در ذيل اعلاميه هاى علماى حوزه ديده مى شد. وى از اعضاى مؤسس (جامعه مدرسين حوزه علميه قم) بود و به جز آن, انجمن امر به معروف و صندوق قرض الحسنه تشكيل داده بود. او علاوه بر پرورش شاگردان به اعزام مبلغ به مناطق محروم و دستگيرى از نيازمندان و درماندگان و سامان دهى جوانان براى بحث و گفتگو با اديان و مذاهب مى پرداخت. فقيد سعيد بسيار متواضع, خوش اخلاق و ساده زيست و بردبار بود و به سادات و طلاب و فضلا بسيار احترام مى نهاد. آثارش ـ كه همه مخطوط مانده است ـ عبارتند از:
١. سفينة الهداة فى شرح وسيلة النجاة (٢٠ج)
٢. تصحيح و مسائل الشيعة
٣. شركت در تأليف (جامع احاديث الشيعة) ـ كتاب مساكن و ملابس ـ
٤. تفسير آيات الاحكام
٥. شرح خطبه همام
٦. حاشيه بر كفايةالاصول
٧. قاعده لاضرر
٨. فوائد رجاليه
٩. رساله در تقيه
١٠. رساله در امامت
١١. تقريرات درس فقه آيةاللّه بروجردى ـ طهارت و صلاة ـ
١٢. تقريرات درس فقه اساتيد ديگر
آن عالم بزرگوار پس از يك دوره بيمارى, سرانجام در روز سه شنبه مهر ١٣٨١ش (١٥ رجب الخير ١٤٢٣ق) در ٧٦ سالگى چشم از جهان فروبست و پيكر پاكش صبح پنجشنبه با حضور باشكوه علما و مردم متدين قم تشييع و پس از نماز آيةاللّه بهجت بر آن در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله عليها ـ به خاك سپرده شد و در غم فقدانش پيام تسليتى از سوى مقام معظم رهبرى صادر شد.

*

آيةاللّه موحد ابطحى
فقيد معظم مجامع معقول و منقول, حضرت آيةاللّه آقاى حاج سيد محمدعلى موحد ابطحى ـ قدس سرّه ـ يكى از مفاخر عالم علم و دانش و از فقهاى قم و اصفهان به شمار مى رفت.
فقيد سعيد در ٢٨ صفرالخير ١٣٤٩ق, در اصفهان در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش طبيب زبردست مرحوم آيةاللّه حاج سيد مرتضى موحد ابطحى (١٣٢٠ـ١٤١٣ق) از شاگردان آيات عظام: سيد على و سيد محمد نجف آبادى, شيخ محمدرضا ابوالمجد اصفهانى و شيخ محمود مفيد اصفهانى و مادرش عالمه فاضله عابده صبيه آيةاللّه حاج سيد محمدتقى احمدآبادى اصفهانى صاحب كتاب (مكيال المكارم فى فوائد الدعاء للقائم) بود. معظم له, در ٨سالگى به تحصيل علوم دينى روى آورد و همراه برادرش آيةاللّه سيد محمدباقر موحد ابطحى تا شرح لمعه را نزد پدر بزرگوارش بياموخت. سپس رسائل و مكاسب را نزد حاج آقا رحيم ارباب و كفايه و بخشى از مكاسب را نيز در درس شيخ محمود مفيد و قانون ابن سينا را نزد ميرزا على آقا شيرازى فراگرفت. در سال ١٣٦٤ق, به حوزه علميه قم مهاجرت كرد و در درس هاى خارج آيات عظام: آقاى بروجردى, حجت كوهكمرى, محقق داماد, سيد احمد خوانسارى و گلپايگانى و درس تفسير و حكمت علامه طباطبايى و شيخ مهدى مازندرانى شركت جست و بهره فراوانى از علوم عقلى و نقلى كسب كرد. در ماه ربيع الاول ١٣٧٣ق به نجف اشرف كوچيد و در درس هاى آيات عظام: حكيم, شاهرودى, خويى و سيد عبدالهادى شيرازى و سيد جمال الدين گلپايگانى حاضر شد و مبانى علمى اش را استوار ساخت و همزمان با تحصيل ـ چه در قم و چه در نجف ـ به تدريس و تأليف اشتغال داشت. او از وقت خويش نهايت استفاده را مى كرد و در همه وقت يا مى خواند و يا مى نوشت. او, چه در حضر و چه در سفر, در حال بيمارى و سلامتى مى نوشت و لذا تاليفات فراوان از او به يادگار مانده است جلسات منظم تدريس فقه و اصول و تفسير در قم و نجف و اصفهان داشت و شاگردان بسيار تربيت كرد. وى از غالب اساتيدش اجازات اجتهادى و روايى داشت و به آيةاللّه سيد شهاب الدين مرعشى نجفى اجازه روايت بخشوده بود (كه اين اجازه مدبّج است, يعنى او هم از آيةاللّه مرعشى اجازه روايت داشت). در سال ١٣٩٤ق ـ پس از ٢٠سال تحصيل و تدريس در نجف اشرف ـ با بهره فراوان از علم و دانش اهلبيت عليهم السلام به قم بازگشت و بساط تحقيق و تأليف و تدريس را در حوزه مباركه علميه قم گسترانيد و در ايام تعطيل حوزه, به زادگاهش مى رفت و در آنجا به تدريس مى پرداخت. از او بيش از ١٠٠ عنوان كتاب در علوم: تفسير, فقه, اصول, رجال, حديث, تاريخ, كلام, فلسفه, ادعيه, اجتماع و ساير مسائل اسلامى بر جاى مانده ا
ست, كه عبارتند از:
الف. آثار چاپى
١. توضيح المسائل
٢. مناسك حج
٣. تاريخ آل زراره
٤. تهذيب المقال فى شرح الرجال ـ شرح رجال نجاشى ـ (٥جلد تاكنون)
٥. رساله در رؤيت هلال (تقرير درس فقه معظم له)
ب. كتاب هاى غير چاپى
* تفسير و علوم قرآن:
١. تفسير القرآن الكريم (ناتمام)
٢. تفسير القرآن والمفسرون
٣. تاويل الآيات (ناتمام)
٤. احكام الآيات
٥. ادب القرآن وبدائعه
٦. اصول التفسير
٧. انزال القرآن وتنزيله
٨. الاوزان والهيئات والحروف فى القرآن
٩. تنزيه القرآن من التحريف
١٠. جمع القرآن و جمّاعه
١١. خصائص الرسول فى القرآن
١٢. الدعاء فى القرآن
١٣. الرجعة فى القرآن
١٤. نجوم العرفان فى علوم القرآن
١٥. معجم علوم القرآن (ناتمام)
١٦. الوحدة الرابطة بين آيات القرآن
١٧. النقض على زاعمى قصور الشيعة فى علوم القرآن
١٨. التكملة والتبيين لفهرست النديم فى علوم القرآن
١٩. القرآن والقرائات والقراء
٢٠. القرآن والعترة الطاهرة
٢١. القرآن وخلق الملائكة
٢٢. القرآن وخلق الجان وابليس
٢٣. القرآن وخلق الانسان
٢٤. القرآن والخلافة والنبوة والامامة (٣ج)
٢٥. القرآن والتمثيل والتقصيص
ـ الشيعة وقرائاتهم
* حديث و دعاء
٢٦. الاحاديث المحرفة والموضوعة
٢٧. اسس الحديث وقواعده
٢٨. الجامع الصحيح لاخبار الشيعة فى احكام الشريعة
٢٩. السفينة الناجية فى شرح الصحيفة السجادية
٣٠. شرح دعاى ابى حمزه ثمالى
٣١. شرح دعاى افتتاح
٣٢. شرح دعاى سحر
٣٣. شرح دعاى كميل
٣٤. شرح دعاى ندبه
٣٥. شرح زيارت جامعه كبيره
٣٦. شرح زيارت عاشورا
٣٧. شرح زيارت امام رضا(ع)
٣٨. شرح كافى ـ ثقةالاسلام كلينى ـ
٣٩. شرح تهذيب ـ شيخ طوسى ـ
٤٠. شرح وافى ـ فيض كاشانى ـ
٤١. شرح وسائل الشيعه ـ شيخ حرّ عاملى ـ
٤٢. المسانيد الاربعة عشر
٤٣. مصباح المتهجدين وانيس المتعبدين
٤٤. اليوم والليلة ـ ادعيه ـ
٤٥. معرفة الحديث ودرايته
٤٦. وقائع الشهور و آدابها
ـ جمال الاسبوع فى وقائع ايام الاسبوع
ـ حقيقة الدعاء وشروط اجابته
ـ الزيارات والآداب * فقه:
٤٧. احياء الموات
٤٨. التقليد وتقليد الميت
٤٩. التقية
٥٠. حاشيه دروس شهيد اول
٥١. حاشيه عروة الوثقى
٥٢. حاشيه مصباح الفقيه
٥٣. حاشيه مقنعه شيخ مفيد
٥٤. حاشيه مكاسب شيخ انصارى
٥٥. المكاسب المحرمه
٥٦. حرمة الغناء والموسيقى
٥٧. الرضاع
٥٨. شرح العروة الوثقى
٥٩. شرح هداية الناسكين
٦٠. صلاة الجمعة
٦١. الصلاة المعادة
٦٢. طهارة عرق الجنب من الحرام
٦٣. فروع العلم الاجمالى
٦٤. كتاب القضاء (شرح دروس)
٦٥. كتاب اللقطة (شرح وسيله)
٦٦. مشروعية عبادات الصبى
٦٧. مناسك مكة والمدينه ومناسك الحج
٦٨. منجزات المريض
٦٩. النيابة
٧٠. القواعد الفقهية
ـ الذباحة * اصول:
٧١. هداية العقول (شرح كفايه)
٧٢. قاعده لاضرر وقاعده لاتعاد وقاعده (الحرام لايحلل الحرام)
٧٣. حاشيه معالم الاصول
٧٤. حاشيه فرائد الاصول
٧٥. حاشيه كفاية الاصول
٧٦. اصول الفقه (٤ج)
٧٧. الانتقاد على مقالات الاصول ـ آقا ضياء عراقى ـ * رجال:
٧٨. اخبار الرواة (١٠ج)
٧٩. اصحاب الاجماع ومشائخهم
٨٠. شرح فهرست شيخ طوسى
٨١. شرح رجال نجاشى (٥جلد مخطوط)
٨٢. شرح رجال كشى
٨٣. الصحابة المنكرون على ابى بكر
٨٤. الطبقات الكبرى (١حج)
٨٥. القواعد الرجالية
٨٦. مشايخ ابن ابى عمير
٨٧. مصادر ترجمة رواة الشيعة
٨٨. الممدوحون والمذمومون من الصحابة
٨٩. من روى عن الثقات
٩٠. نخبة الاثر فى رجال كتاب المعتبر * كلام و عقايد و اسلام
٩١. البرزخ والمعاد
٩٢. التوحيد
٩٣. الشفاعة
٩٤. المعراج (٢ج)
٩٥. النبوة الخاصة
٩٦. النبوة العامة
٩٧. الاسلام والرقية
٩٨. الاسلام والمرأة
٩٩. الاسلام والوالدين والولد
١٠٠. الاقتصاد فى الاسلام
١٠١. الامر بالمعروف والنهى عن المنكر
١٠٢. الجهاد فى الاسلام
١٠٣. الحكومة فى الاسلام
١٠٤. القانون فى الاسلام
١٠٥. القضاء فى الاسلام
١٠٦. المالكية فى الاسلام
١٠٧. الاخلاق فى الاسلام
* تاريخ و فلسفه
١٠٨. حياة الرسول(ص)
١٠٩. سنن الرسول وسيرته(ص)
١١٠. تاريخ آل زرارة (چاپ شده)
١١١. نقد فلسفه ژرژ پوستر
سرانجام آن فقيه بزرگ و پركار, پس از ٧٣ سال زندگى, شمع وجودش به خاموشى گراييد و در شب ١٣رجب الخير ١٤٢٣ق (١٣٨١ش) چشم از جهان فروبست و پيكر پاكش در شب نيمه رجب در حسينيه خويش به خاك سپرده شد.

*

 آيةاللّه ذهنى
حضرت مستطاب حجةالاسلام والمسلمين آقاى سيد محمدجواد ذهنى تهرانى, يكى از عالمان و مدرّسان حوزه علميه قم به شمار مى رفت.
فقيد سعيد در ٨اسفند ١٣٢٦ش (١٣٦٦ق) در تهران, زاده شد و پس از به پايان رسانيدن تحصيلات دبيرستان, تحت تأثير مجالس و مواعظ مرحوم آيةاللّه شيخ مهدى معزالدوله, به تحصيل علوم دينى علاقه مند شد و در مدرسه مروى, به فراگيرى سطوح پرداخت. سپس در سال ١٣٥١ش, به حوزه علميه قم آمد و نزد آيات عظام: گلپايگانى, نجفى مرعشى, شريعتمدارى و اراكى و نيز حضرات آقايان: شيخ راضى تبريزى و شيخ محمدتقى مجلسى به تحصيل خارج فقه و اصول و استحكام بنيه علمى خويش پرداخت و همزمان به تأليف و تدريس مشغول بود. معظم له, يكى از اساتيد پركار و پر تأليف حوزه بود كه از لحظات عمر كوتاهش, نهايت استفاده را برد و آثار فراوانى از خود به يادگار نهاد. او علاوه بر فعاليت هاى علمى اش, در مسجد (حبيب الله بيك) به اقامه جماعت و ارشاد مؤمنان و دستگيرى مستمندان اشتغال داشت و سرانجام, پس از عمرى پربار, در ٥٤سالگى در روز پنجشنبه ٢٠جمادى الثانى ١٤٢٣ق (٧شهريور ١٣٨١ش), پس از يك بيمارى, چشم از جهان فروبست و در روز جمعه ٨ شهريور, پس از نماز آيةاللّه حاج آقا تقى طباطبايى قمى بر پيكرش, در بقعه على بن بابويه قمى به خاك سپرده شد.
آثار چاپى اش عبارتند از:
١. ترجمه كامل الزيارات ـ ابن قولويه ـ
٢. ترجمه جوامع الجامع ـ طبرسى ـ
٣. ترجمه كشف المراد ـ علامه حلى ـ
٤. ترجمه باب حادى عشر ـ علامه ـ
٥. از مدينه تا مدينه (مقتل امام حسين)
٦. كفاية الرمل ـ امهات مسائل علم رمل ـ
٧. مباحث الاصولية ـ دوره اصول فارسى ـ
٨. اللباب ـ شرح فارسى خلاصة الحساب (شيخ بهايى)
٩. تحفة الاحباب ـ شرح فارسى تشريح الافلاك (شيخ بهايى)
١٠. تشريح المقاصد ـ ترجمه و شرح فارسى فرائد الاصول ـ (٦ج)
١١. تشريح المطالب ـ ترجمه و شرح فارسى مكاسب ـ (٧ج)
١٢. تحرير الفصول ـ ترجمه و شرح فارسى كفاية الاصول ـ (٦ج)
١٣. فصول المنطق ـ ترجمه و شرح لئالى المنتظمه حاجى سبزوارى ـ (٢ج)
١٤. فصول الحكمة ـ ترجمه و شرح منظومه حاجى سبزوارى ـ (٣ج)
١٥. المباحث الفقهية ـ شرح فارسى (شرح لمعه) ـ (٣٠ج)
١٦. منهج الهداية ـ شرح مبحث وقت و قبله لمعه
١٧. بيان المراد ـ شرح فارسى اصول فقه مظفر ـ (٣ج)
١٨. تفصيل الفصول ـ شرح فارسى معالم الاصول ـ (٣ج)
١٩. توضيح المبانى ـ شرح فارسى مختصر المعانى (٦ج)
٢٠. الكلام الغنى ـ شرح فارسى باب اول و رابع مغنى ـ (٣ج)
٢١. گنجينه ذهنى ـ اصطلاحات علوم ـ
٢٢. الآثار الباقية ـ شرح فارسى حاشيه ملاعبدالله ـ
٢٣. الكلام اللطيف ـ شرح فارسى تصريف ـ
٢٤. الافاضة ـ شرح فارسى هدايه ـ
٢٥. المباحث النحوية ـ شرح فارسى صمدية ـ (٤ج)
٢٦. انيس الطالبين ـ ترجمه آداب المتعلمين ـ
٢٧. اساس الصرف
٢٨. روش تجزيه و تركيب
٢٩. تصحيح شرح نهج البلاغه ملافتح الله كاشانى
٣٠. تصحيح رساله حقوق علامه مجلسى
و آثار غير چاپى اش نيز عبارتند از:
٣١. حاشيه بر عروةالوثقى
٣٢. شرح فارسى شرايع الاسلام (١٠ج)
٣٣. الفوائد النحوية فى ما يروى عن الائمة الاثنى عشرية
٣٤. رساله در صلاة جمعه ـ تقريرات درس آيةاللّه محمدتقى مجلسى ـ
٣٥. الدرة الثمينه ـ شرح عربى صمديه ـ

*

حجةالاسلام سويج
استاد ارجمند و خطيب دانشمند, حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد مهدى سويج موسوى بصرى, يكى از خطباى معروف و اديبان و شاعران شيعه در سوريه به شمار مى رفت.
فقيد سعيد در سال ١٣٤٣ق در بصره زاده شد و پس از يادگيرى ادبيات و مقدمات علوم, به نجف اشرف مهاجرت كرد و پس از تحصيل سطوح عاليه, در درس هاى آيةاللّه العظمى خويى شركت كرد و سپس به اقتضاى شوق فطرى و استعداد خدادادى پاى بر عرصه منبر نهاد و در اكثر شهرهاى عراق و سوريه و لبنان و ديگر كشورهاى عربى به ترويج مكتب اهلبيت ـ عليهم السلام ـ از طريق وعظ و خطابه پرداخت و كتاب هاى بسيار به رشته تحرير درآورد.
آن مرحوم, در ٨٠سالگى بر اثر تصادف در روز چهارشنبه ٢شعبان المعظم ١٤٢٣ق در سوريه بدرود حيات گفت و در زينبيه به خاك سپرده شد. آثار چاپى
١. من اعلام البصرة
٢. الاحكام والحقوق النسائية فى الاسلام
٣. موقف الاسلام من القومية
٤. مفهوم الاشتراكية فى الاسلام
٥. جولة فكرية حول طلاسم ايليا ابى ماضى
٦. ارجوزة الالفين ـ فى الفقه ـ (٢ج)
٧. اولاد الامام على(ع)
٨. القاسم بن الحسن(ع)
٩. الصحيفة الحسينية(ع)
١٠. عقائد الشيخية
١١. الكلمة المرضية فى اسباب وحل مشكل الشيخية
١٢. الفتاوى والتقارير فى جواز التشبيه والعزاء
١٣. كفاية الخطيب (٣ج)
١٤. كنز الوعظ والعرفان (٣ج)
١٥. ديوان شعر
١٦. الروضة المهدية (٤ج) ـ شعر عامى ـ
١٧. كليله و دمنه الجديدة
١٨. وحى البردة ـ قصيدة ـ
١٩. قصيدة المولد النبى الشريف
٢٠. نائبنا الذئب الوزير
٢١. الشيعة والخط السلمى والتعاون من الآخرين
٢٢. مجمل عن ارصدة الشيعة وتزايدهم فى العالم آثار غيرچاپى
١. بين الجدران فى تفسير القرآن من نفس القرآن (١٥ج)
٢. القانون الاكبر فى عهد مالك الاشتر
٣. العصا لمن عصى
٤. كفاية الفقيه (٤ج)
٥. شرح لامية الدكتور قيصر معتوق
٦. المنبر الجديد
٧. ام كلثوم والعقيلة زينب صرخة للعدل وصاروخ على الجور

*

آيةاللّه كاظمينى بروجردى
مرحوم آيةاللّه آقاى حاج سيد محمدعلى كاظمينى بروجردى ـ قدس سره ـ يكى از علماى تهران به شمار بود.
فقيد سعيد در سال ١٣٤٣ق (١٣٠٣ش) در بروجرد, در بيت علم و تقوا و فضيلت زاده شد. پدرش مرحوم آيةاللّه حاج سيد محمدطاهر كاظمينى (١٣٠٨ـ ١٣٩٨ق) يكى از علماى شهر و از شاگردان آيات عظام: سيد ابوالحسن اصفهانى و حاج آقا حسين طباطبايى بروجردى ـ به مدت ٢٠سال در بروجرد ـ و صاحب كتاب هاى: صلاة المسافر و تذكرةالمتكلمين, و از نوادگان فقيه بزرگ شيعه علامه سيد محسن اعرجى كاظمينى بود.
معظم له تحصيلات خود را در زادگاهش نزد پدر بزرگوارش آغاز كرد و پس از فراگيرى مقدمات و سطوح, در سال ١٣٦٥ق به نجف اشرف مهاجرت كرد; اما به دليل بيمارى سختى كه در بدوِ ورود, دامنگيرش شد ناچار به بازگشت به شهرش و ادامه تحصيل در آنجا شد. با مهاجرت مرحوم آيةاللّه العظمى بروجردى به قم, در سال ١٣٦٤ق (١٣٢٤ش), او هم به قم آمد و به مدت ١٤سال نزد حضرات آيات عظام: بروجردى, حجت كوهكمرى, خوانسارى, صدرالدين صدر و شيخ عبدالنبى عراقى به كسب علم و دانش و اخذ كمالات پرداخت تا به درجه اجتهاد نائل آمد و همزمان به تدريس سطوح و تأليف كتاب هاى متعدد پرداخت. سپس در سال ١٣٣٦ش به امر آيةاللّه بروجردى به تهران عزيمت كرد و در ميدان خراسان, به اداره مسجد نور (با پشتوانه مالى مرحوم آقاى فروتن) همت گماشت و پس از تكميل, آنجا را پايگاه فعاليت هاى علمى و دينى خويش قرار داد و نزديك به نيم قرن, به تدريس و تأليف و تبليغ دين پرداخت و حل مشكلات فكرى و عقيدتى مردم را وجهه همت خود ساخت. او از غالب فقها و مراجع قم و نجف اشرف اجازات متعدد داشت و مورد وثوق آنان بود و در راه احيا و بزرگداشت نام و ياد اهلبيت و حفظ حريم تشيع, از هيچ كوششى فروگذار نمى كرد. معظم له در سحرگاه يكشنبه ٢٧مرداد ١٣٨١ (٩جمادى الاول ١٤٢٣ق) در ٨٠سالگى چشم از جهان فرو بست و در مسجد نور به خاك سپرده شد.

آثار وى عبارتند از:
١. نهاية الكلام فى حق رسول الاسلام
٢. نهاية المقام لابناء الامام
٣. اخبارنا فى بطلان الصوفية
٤. جامع الاحاديث المنتخبة
٥. ناصح الطالبين
٦. لسان المسلمين
٧. مراحل الآخرة
٨. منتخب اللئالى (پرسش ها و پاسخ ها)
٩. خلاصة المطالب
١٠. تنبيه الناس
١١. قاعده لاضرر
١٢. تفسير سوره حمد
١٣. تفسير سوره واقعه
١٤. جواهر الولاية (در امام شناسى)
١٥. صوت الولاية
١٦. معاجز الولاية (معجزات ١٤ معصوم)
١٧. مجموعه دانش
١٨. بازگشت روح
١٩. گنجينه معارف
٢٠. فيوضات ربانى
٢١. شيعه و ديگران
٢٢. شيعه شناسى
٢٣. اعجازشناسى
٢٤. رساله در اعتقادات
٢٥. رساله در رجال
٢٦. آسايش آوران: مقدس ترين داوران
٢٧. پيروزمندان مظلوم جهان
(زندگى ١٤معصوم)
٢٨. مشعلداران جهان (ادامه كتاب فوق)
٢٩. عدلگستر جهان (زندگى امام زمان)
٣٠. اسلام و ديگران

*

 حجةالاسلام حائرى خرم آبادى
دانشمند معظم حضرت مستطاب حجةالاسلام والمسلمين حاج شيخ محمدعلى حايرى خرم آبادى, يكى از فضلا و محققين حوزه علميه قم به شمار بود.
فقيد سعيد به سال ١٣٢٦ش (١٣٦٦ق) در خرم آباد زاده شد و پس از دوران كودكى و نوجوانى, تحت تأثير شخصيت و نفوذ معنوى مرحوم آيةاللّه حاج آقا روح الله كمالوند, به تحصيل علوم دينى علاقه مند شد و در سال ١٣٤٠ش به قم مهاجرت كرد و به فراگيرى ادبيات و مقدمات اشتغال ورزيد. سپس در سال ١٣٤٣ش به نجف اشرف مهاجرت نمود و به تحصيل و تأليف پرداخت. نخستين كتابش درباره افشاى ماهيت و جنايات صهيونيسم به عربى, به نام (الصهيونية) بود. او پس از مدتى تحصيل در نجف, به قم بازگشت و به تحقيق, تأليف و تبليغ دين در گوشه و كنار كشور پرداخت. از سال ١٣٦٠ش, به همكارى علمى با كتابخانه بزرگ آيةاللّه العظمى مرعشى نجفى پرداخت و چند تحقيق و تأليف را به سامان رسانيد. معظم له داراى اخلاقى خوش و سيمايى نكو, و مؤدّب به آداب شرعى بود.
برخى از تأليفات وى عبارتند از:
١. الصهيونية
٢. فهرست نسخه هاى عكسى كتابخانه آيةاللّه مرعشى نجفى (٢جلد)
٣. تحقيق كتاب (مرآةالكتب) ثقةالاسلام تبريزى (٥جلد)
٤. فِرَق و مذاهب اسلامى (٨رساله)
٥. مجموعه مقالات (فارسى)
٦. مجموعه مقالات (عربى)
٧. فقه القرآن فى التراث الشيعى
آن مرحوم, پس از تحمل يك بيمارى سخت و جانكاه, سرانجام در روز سه شنبه ٢مهرماه ١٣٨١ش (١٦ رجب ١٤٢٣ق) در ٥٥سالگى چشم از جهان فرو بست و پيكر پاكش در روز بعد, با حضور فضلا و انديشمندان حوزه در قبرستان نو ـ قم ـ به خاك سپرده شد.

*

حجةالاسلام يزدانى
پژوهشگر متعهد و سخت كوش مرحوم حجةالاسلام والمسلمين آقاى حاج شيخ عباس يزدانى, يكى از فضلاى نامى حوزه علميه قم بود. معظم له, در شهريورماه ١٣٣٨ش در تهران به دنيا آمد و پس از اخذ ديپلم رياضى در سال ١٣٥٦ش, به تحصيل علوم دينى در مدرسه آيةاللّه مجتهدى روى آورد. پس از يادگيرى مقدمات و ادبيات عرب, در سال ١٣٦١ش به حوزه علميه قم مهاجرت كرد و به فراگيرى سطوح عاليه پرداخت. سپس به تحصيل خارج فقه و اصول در محضر آيات عظام: وحيد خراسانى, ميرزا جواد تبريزى و سيد موسى شبيرى زنجانى اشتغال ورزيد و در كنار آن, به تأليف و تحقيق و تبليغ دين نيز مشغول بود. وى, علاوه بر دروس حوزوى, به تحصيل علوم دانشگاهى هم همت گماشت و موفق به دريافت مدرك كارشناسى ارشد دين شناسى از مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى (بهمن ١٣٧٦) گرديد و پس از آن, تحصيلات خود را در مقطع دكترى, رشته كلام (گرايش فلسفه دين) در مركز تربيت مدرس دانشگاه قم ادامه داد.
فقيد سعيد, بر زبان انگليسى تسلط داشت و از همين رو, به تبليغ دين در كشور انگلستان و ترجمه كتب انگليسى پرداخت و چند بار به عنوان مترجم, به حج بيت الله الحرام تشرف يافت. او در استفاده از امكانات كامپيوتر و اينترنت, متخصص بود و در نمايه سازى كتاب (بحارالانوار), تهيه نرم افزار قرآنى (هدى) و نرم افزار (حكمت) (نهج البلاغه موضوعى), نقش فراوانى داشت و خود از بنيان گذاران مؤسسه تحقيقاتى امام رضا(ع) (١٣٧٠ش) بود. او, تمام وقتش را يكسره به تحصيل و تحقيق و تأليف مى گذرانيد. انس فراوان با قرآن كريم داشت و در رفتارش, فروتنى و اخلاص و تقواى الهى نمايان بود.
آثارش عبارتند از:
١. آزادى: تحليلى از آزادى و اخلاق جنسى
٢. الگوى زندگى: گزارشى از سيره عملى رسول اكرم(ص)
٣. احكام: موافق با فتاواى عموم فقهاى شيعه
٤. گفتمان حكومت دينى
٥. تجربه دينى.
٦. ترجمه كتاب (تجربه دينى) نوشته وين پراد فوت از انگليسى (همراه با تعليقات فراوان)
٧. مجموعه مقالات (در كيهان انديشه, بينات, صحيفه مبين و فقه)
٨. تحول در حوزه
٩. نمايه سازى متون اسلامى
١٠. صله رحم (چاپ نشده)
١١. عقل فقهى (چاپ نشده)
١٢. حقوق زن (چاپ نشده)
١٣. گفتمان آزادى (چاپ نشده)
سرانجام آن فاضل فرزانه, با مرگى نابهنگام و زودرَس, در روز چهارشنبه ٢٧شهريور ١٣٨١ش (١٠رجب ١٤٢٣ق), در ٤٣ سالگى بدرود حيات گفت و پيكر پاكش پس از تشييع, در قبرستان باغ بهشت ـ قم ـ به خاك سپرده شد.