آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١
شرح وظايف شغلى در كتابخانه
گوپتا بى.ال
##
مترجم: محمّد هدايى
##مقدمه مترجم
(شرح وظايف شغلى در كتابخانه) هشتمين سندى است كه بى.ال.گوپتا (B.L.Gupta) در مجموعه ارزشمند (اسناد مهم خدمات كتابدارى) Library services: Important Documents (١٩٨٩) گردآورده است. گرچه اين سند, كه اصل آن توسط (كميته فرعى بررسى وظايف كتابخانه ها … انجمن كتابداران امريكا) (١٩٤٨) تدوين شده است, تا حدودى قديمى است, ليكن مطالب آن هنوز تازه است ـ و با افزودن پاره اى وظايف ناشى از تحولات نوين دانش كتابدارى و اطلاع رسانى, به خصوص وظايف مربوط به حوزه تكنولوژى نوين رايانه اى به آن, راهنمايى بسيار مفيد در اختيار كتابداران (خاصه مديران كتابخانه ها) قرار مى دهد.
از آنجا كه در نظام كتابدارى و اطلاع رسانى كشور ما شرح وظايف شغلى مدونى وجود ندارد, شايد بتوان بر اساس اين شرح وظايف ـ و با تغييرات مناسب و مربوط ـ شرح وظايفى درخور كشورمان پديد آوريم.
در راستاى اين مهم, مترجم ـ به صورت آزمايشى, و در چارچوب كتابخانه دانشگاهى ـ حوزه تكنولوژى رايانه اى را, هم در حوزه مستقل مربوط به خود و هم در دل حوزه هاى مختلف كتابخانه, به عنوان پايه طرح كرده است, تا ساير همكاران كتابدار, با افزودن نكات و موارد مشابه و مناسب انواع ديگر كتابخانه ها, نمونه هايى ديگر فراهم آورند تا به تدريج, نظامى منسجم از شرح وظايف شغلى مناسب كتابخانه هاى گوناگون پديد آيد. براى پيشگيرى از تداخل افزوده هاى مترجم و متن اصلى, حوزه ها و موارد افزوده با علامت ستاره (*) مشخص شده است.
شرح وظايف شغلى در كتابخانه
مقدمه: شرح وظايف كتابخانه اى به جهات گوناگون ـ و مقدم بر همه, به جهت ارائه اطلاعات مورد نياز براى تحليل مشاغل ـ مفيد مى تواند بود.
عمده فعاليت هاى كتابخانه ها را به ١٤ حوزه كارى تقسيم مى توان كرد. كلمه (فعاليت) بيانگر اين حوزه هاى كارى است. تحت عنوان هر فعاليت (وظايفى) كه آن فعاليت را به ثمر مى رسانند, طى دو مقوله (حرفه اى) و (غيرحرفه اى) ذكر مى شوند.
گمان مى رود كه اين شرح وظايف را بتوان, با مختصر تغييراتى, براى انواع كتابخانه ها به كاربرد. قابل ذكر است كه طبقه بندى كارهاى كتابخانه در اين شرح وظايف, بر اساس فعاليت هاى كلى و عمومى اى كه در اكثر كتابخانه ها چه بزرگ و چه كوچك ـ انجام مى گيرند, صورت پذيرفته است و اين حوزه ها مربوط به ـ و يا ناشى از ـ يك سازمان خاص داراى مشاغل و وظايف بسيار گسترده نيست.
واژه نامه آكسفورد اصطلاح حرفه (Profession) را چنين تعريف مى كند: (شغلى كه به كارگيرى آن در مشاغل ديگر و يا استفاده از آن به عنوان پايه اى براى فنون ديگر مستلزم اكتساب نوعى معرفت يا علم باشد.) دائرة المعارف علوم اجتماعى در مقاله حرفه ها مى گويد: (نشان بارز يك حرفه همانا برخوردارى از يك شيوه ذهنى اكتسابى (فراگرفتنى) است كه بتوان آن را جايى در زندگى روزمره به كار گرفت.)
اگر اين تعاريف را در مورد كتابدارى به كار ببريم, مى توانيم بگوييم كه وظايف (حرفه اى) عبارتند از وظايفى كه اجراى درست آنها مستلزم وجود توانايى قضاوت مستقل و مبتنى بر شناخت عناصر خدمات كتابدارى ـ يعنى كتاب ها, خوانندگان و وسايل پيوند دهنده اين دو ـ و آشنايى با فنون و شيوه هاى خاص كتابدارى است.
طبيعى است كه هر يك از وظايف كتابدارى, كه به عنوان وظايف (حرفه اى) عبارتند از وظايفى كه اجراى درست آنها مستلزم وجود توانايى قضاوت مستقل و مبتنى بر شناخت عناصر خدمات كتابدارى ـ يعنى كتاب ها, خوانندگان و وسايل پيوند دهنده اين دو ـ و آشنايى با فنون و شيوه هاى خاص كتابدارى است.
طبيعى است كه هر يك از وظايف كتابدارى, كه به عنوان وظايف (حرفه اى) تلقى مى شوند, مى توانند توسط كاركنان (غيرحرفه اى) كتابخانه ـ در صورتى كه فنون خاص آنها را فراگيرند ـ تقبل و اجرا شوند. يعنى مثلاً يك ماشين نويس مى تواند فرابگيرد كه خودش يك فهرست برگه اصلى براى يك كتاب داستان (فرضاً با يك نويسنده و يك عنوان) بنويسد. اما البته, وظايفى كه مستلزم داشتن آگاهى و قوه قضاوت جهت بهره گيرى و تعبير و تفسير قواعد فهرست نويسى براى انواع كتاب ها و ديگر انتشارات است, وظايفى دقيقاً (حرفه اى) اند; زيرا نه تنها به دانش و آگاهى از قواعد خاص نيازمندند, بلكه مستلزم درك كامل اصول و اهداف فهرست نويسى و نقش و رابطه آنها با مقاصد كلى كتابخانه ها هستند.
در تقسيم بندى حاضر, اگر وظيفه اى انطباق كامل با اين ضابطه نداشته, جزو وظايف (غيرحرفه اى) طبقه بندى شده است. طبيعى است كه كتابداران غالباً وظايف غيرحرفه اى را نيز تقبل مى كنند.
طبقه بندى حاضر گامى است در جهت ايجاد تقسيم بندى بهتر و دقيق تر براى وظايف حرفه اى و غيرحرفه اى.
حوزه هاى فعاليت كتابخانه
I. حوزه اداره عمومى كتابخانه;
II. حوزه مديريت كاركنان;
III. حوزه رشد و پيشرفت شخصى كاركنان;
IV. حوزه روابط عمومى;
V. حوزه انتخاب مواد;
VI. حوزه فراهم آورى مواد;
VII. حوزه فهرست نويسى و رده بندى;
VIII. حوزه آماده سازى دستى (مكانيكى) مواد;
IX. حوزه عضوپذيرى و گردش (امانت) منابع;
X. حوزه مرجع;
XI. حوزه كمك به مراجعان;
XII. حوزه مراقبت و نگهدارى مادّى مواد;
XIII. حوزه رسيدگى به قفسه ها و فهرست ها;
XIV*. حوزه خدمات رايانه اى.
شرح وظايف
I. حوزه اداره عمومى كتابخانه
الف. وظايف حرفه اى:
١. تعيين و تشريح هدف هاى كتابخانه;
٢. برنامه ريزى كلى;
٣. سازمان دهى (ادارى);
٤. بررسى مشكلات ادارى;
٥. برنامه ريزى و شناساندن فعاليت هاى جديد;
٦. نظارت بر اجراى برنامه هاى كار;
٧. تعيين اسناد, آمارها و فرم هاى ادارى;
٨. هماهنگ سازى فعاليت ها;
٩. تنظيم بودجه;
١٠. توجيه بودجه;
١١. اجرا و نظارت بر بودجه;
١٢. هدايت روش ها و رويه هاى حسابدارى;
١٣. طراحى ساختمان و تجهيزات كتابخانه;
١٤. هدايت برنامه هاى حفاظت و تعمير ساختمان ها و محيط پيرامون كتابخانه;
١٥. تصميم گيرى در مورد ملزومات و تجهيزاتى كه بايد خريدارى شوند;
١٦. انتخاب محل شعبه ها يا شاخه هاى كتابخانه;
١٧. نظارت بر عملكرد شعبه ها يا شاخه هاى كتابخانه;
١٨. تغيير محل شعبه ها / شاخه ها و تأسيس شعبه ها/ شاخه هاى جديد;
١٩. ايجاد پيوند ميان كتابخانه و خواسته هاى جامعه;
٢٠. شركت در جلسات كميته يا هيات امناى كتابخانه;
٢١. تشكيل جلسات با مسئولان سازمان اصلى;
٢٢. تشكيل جلسات با مراجعين كتابخانه;
٢٣. ارائه اطلاعات شغلى و حرفه اى;
٢٤. تهيه گزارش;
*٢٥. تصميم گيرى در مورد كامپيوترى كردن خدمات كتابخانه;
*٢٦. برنامه ريزى و نظارت بر طراحى شبكه كامپيوترى مناسب;
*٢٧. هدايت برنامه هاى كامپيوترى كتابخانه;
*٢٨. برنامه ريزى آموزشى جهت آماده سازى كاركنان كتابخانه براى بهره جويى از نظام كامپيوترى;
*٢٩. نظارت بر نحوه بهره گيرى از نظام كامپيوترى در كتابخانه;
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. دفتردارى;
٢. گردآورى اطلاعات بودجه;
٣. گردآورى آمارها;
٤. تهيه نمودارها و جدول هاى جريان امورادارى;
٥. خريد وسايل و تجهيزات;
٦. نظارت بر اموال;
٧. جمع دارى و صورت بردارى از اموال و تجهيزات;
٨. حفظ اسناد و پرونده هاى ادارى;
٩. نظارت بر ارسال مواد و منابع براى شعبه ها;
١٠. نظارت بر مرسوله هاى پستى;
١١. انجام مكاتبات جارى;
١٢. دريافت و تكثير دستورالعمل ها و بخشنامه ها;
١٣. پاسخ گويى به مراجعان;
١٤. تهيه ميكروفيلم;
١٥. تهيه فتوكپى;
١٦. نظارت و مراقبت شبكه برق و تاسيسات كتابخانه;
١٧. امور خدمات و امربرى;
*١٨. امور چاپ (فهرست برگه ها) و اداره چاپگرهاى كتابخانه;
*١٩. امور عمومى كامپيوترها و اجراى برنامه هاى غيرحرفه اى;
II. حوزه مديريت كاركنان
الف. وظايف حرفه اى:
١. تعيين خط مشى كارى كاركنان و سازماندهى برنامه هاى كارى آنها;
٢. تحليل شغل هاى كاركنان;
٣. طبقه بندى پست هاى كتابخانه;
٤. تدارك و اداره يك طرح حقوق و دستمزد;
٥. توجيه پست ها و جدول هاى حقوق براى رؤسا;
٦. استخدام متقاضيان مشاغل;
٧. تماس با مراكز كاريابى;
٨. مكاتبه با متقاضيان استخدام;
٩. مصاحبه با متقاضيان استخدام;
١٠. تدارك و امتيازبندى آزمون استخدامى;
١١. گفتگو با رؤسا درباره متقاضيان استخدام و نحوه انتصاب آنها;
١٢. انتخاب و انتصاب كاركنان;
١٣. همكارى و هماهنگى با مسئولان استخدام كشورى;
١٤. تربيت و آموزش كاركنان جديد الاستخدام;
١٥. تربيت كارآموزان;
١٦. تربيت كارمندان در جهت بهبود عملكرد خود;
١٧. تربيت كارمندان در جهت ارتفاء مقام;
١٨. برنامه ريزى و نظارت بر ميزان سازگارى كاركنان با محيط كار;
١٩. تدوين قوانين و دستورالعمل هاى اجرايى براى كاركنان;
٢٠. هدايت حفظ و نگهدارى سوابق كاركنان;
٢١. نظارت بر زمان بندى ساعات كار;
٢٢. تعيين و تصويب برنامه هاى مرخصى كاركنان;
٢٣. تصويب درخواست هاى مرخصى;
٢٤. تفكيك و تعيين محل كار كاركنان;
٢٥. تهيه گزارش كارآمدى كاركنان;
٢٦. بررسى سوابق يكايك كاركنان;
٢٧. گفتگو با يكايك كاركنان;
٢٨. برگزارى و اداره جلسات كاركنان;
٢٩. بهبود وضع رفاهى كاركنان.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. اجرا و نمره گذارى آزمون استخدامى;
٢. تنظيم برنامه ها و ساعات كار;
٣. گردآورى و نگهدارى سوابق كاركنان;
٤. تنظيم گزارش ها و سوابق جارى كاركنان;
٥. تنظيم جدول هاى مرخصى كاركنان;
٦. تنظيم ليست حقوق و دستمزد;
٧. نگهدارى اسناد حقوق و دستمزد.
III. حوزه رشد و پيشرفت شخصى كاركنان
١. مطالعه متون و نوشته هاى حرفه اى;
٢. بررسى انتشارات جديد مربوط به حوزه فعاليت;
٣. شركت در جلسات و اجتماعات كاركنان;
٤. شركت در كلاس ها و سخنرانى ها;
٥. شركت در جلسات حرفه اى;
٦. شركت در فعاليت هاى سازمان هاى حرفه اى;
٧. بازديد از كتابخانه ها;
*٨. فراگيرى مقدمات و اصول كار با كامپيوتر و رسانه هاى رايانه اى;
*٩. فراگيرى روش هاى بهره گيرى از نرم افزارهاى كتابخانه اى;
*١٠. فراگيرى روش هاى استفاده از بانك هاى اطلاعات كتاب شناختى;
*١١. آشنايى با شبكه هاى اطلاع رسانى داخلى و اينترنت.
IV. حوزه روابط عمومى
الف. وظايف حرفه اى:
١. طراحى برنامه هاى تبليغاتى براى كتابخانه;
٢. طراحى و نوشتن مقالات و متون جديد درباره كتابخانه;
٣. مصاحبه با مديران مطبوعات;
٤. بررسى و تحليل مطالب نشريات محلى;
٥. تركيب بندى و طراحى و ويرايش تبليغات چاپى مختلف براى معرفى كتابخانه;
٦. برنامه ريزى براى توزيع تبليغات مربوط به كتابخانه;
٧. تهيه خبرنامه داخلى كتابخانه و تهيه و ويراستارى مقالات و گزارش هاى آن;
٨. ايجاد ارتباط با جامعه;
٩. برگزارى جلسات سخنرانى;
١٠. برپايى نمايشگاه هاى گوناگون;
١١. تشكيل گروه هاى (دوستداران كتابخانه);
١٢. تدارك بازديد از كتابخانه و هدايت اين برنامه ها;
١٣. ارسال نامه و كارت براى سازمان ها و مؤسسات جهت گسترش و بهبود روابط;
١٤. تنظيم و بازنگرى مداوم فهرست سازمان ها و مؤسساتى كه بايد برايشان نامه و كارت فرستاد;
١٥. تدارك برنامه هاى راديويى و هدايت اين برنامه ها;
١٦. برنامه ريزى براى ايجاد رقابت هاى كتابخانه اى.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. حفظ سوابق و آمارهاى تبليغاتى كتابخانه;
٢. انتخاب و نگهدارى مواد تبليغاتى;
٣. آماده سازى مواد تبليغاتى براى توزيع;
٤. توزيع مواد تبليغاتى;
٥. تكميل ليست مكاتبات;
٦. فعاليت هاى گوناگون هنرى.
V. حوزه انتخاب مواد
١. تدوين سياست انتخاب مواد;
٢. تنظيم بودجه خريد كتاب;
٣. بررسى و تحقيق براى شناخت علايق مراجعان;
٤. بررسى و مطالعه برنامه درسى دانشگاه (= مؤسسه اى كه كتابخانه به آن تعلق دارد);
٥. بررسى نيازهاى جامعه;
٦. انتخاب مواد از منابع نقد و بررسى كتاب, فهرست ها, و وسايل ديگر;
٧. تهيه فهرست مواد و منابع مربوط به موضوع هاى خاص (درسى و …);
٨. بررسى تقاضاهايى كه براى تهيه مواد خاص به كتابخانه مى رسد;
٩. تصميم گيرى در مورد تهيه يا تكثير مواد خاص تقاضا شده;
١٠. تصميم گيرى در مورد انتخاب و تهيه چاپ / ويرايش هاى منابع;
١١. بررسى منابعى كه براى رؤيت ـ جهت انتخاب يا عدم انتخاب ـ به كتابخانه ارسال مى شوند;
١٢. شركت در جلسات نقد و بررسى;
١٣. مشاهده و بررسى منابعى كه در نمايشگاه هاى (حراج ناشران) به معرض فروش گذاشته مى شود;
١٤. گفتگو با مديران فروش شركت هاى نشر و پخش;
١٥. انتخاب نهايى مواد براى سفارش عادى;
١٦. تهيه ليست منابع مجموعه پايه كتابخانه;
١٧. تدارك مجموعه منابع جارى پر مراجع;
١٨. بررسى و تعيين موادى كه بايد حذف يا جايگزين شوند;
١٩. تصميم گيرى در مورد پذيرش هدايا;
*٢٠. بررسى و انتخاب بانك هاى اطلاعات كتاب شناختى رايانه اى;
*٢١. تهيه و گردآورى بانك هاى اطلاعات كتاب شناختى;
*٢٢. اشتراك پايگاه هاى اطلاعات كتاب شناختى.
VI. حوزه فراهم آورى مواد
الف. وظايف حرفه اى:
١. بررسى وضعيت بودجه تهيه مواد كتابخانه;
٢. تهيه صورت كتاب هايى كه بايد خريدارى شوند;
٣. تنظيم و تعيين برنامه زمانى خريد;
٤. گفتگو با ناشران و كارگزاران پخش كتاب;
٥. بازديد از نمايشگاه هاى (حراج ناشران);
٦. جستجوى اطلاعات كتاب شناختى تخصصى و دشوارياب;
٧. تنظيم و آماده سازى اطلاعات براى سفارش مواد مورد نياز;
٨. انجام سفارش مواد;
٩. نظارت بر جريان سفارش مواد;
١٠. تصويب و تأييد صورت حساب هاى خريد كتاب;
١١. اصلاح و ترميم صورتِ كتاب هاى سفارش شده;
١٢. تنظيم و نظارت بر برنامه مبادلات مواد كتابخانه;
١٣. تنظيم و نظارت بر دفترها و اسناد ثبت مواد كتابخانه;
١٤. تقاضاى دريافت هدايا;
١٥. ارزيابى مواد خيلى تخصصى و كمياب;
١٦. تنظيم صورت نشريات مورد نياز كتابخانه;
*١٧. برنامه ريزى براى تهيه منابع رايانه اى (سى دى, دى وى دى و غيره);
*١٨. انتخاب و سفارش/خريد منابع رايانه اى.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١.بازبينى (كنترل) و مقايسه صورت كتاب هاى سفارشى با فهرست كتابخانه;
٢. جستجوى اطلاعات كتاب شناختى عمومى و آسان;
٣. پر كردن برگه هاى سفارش مواد;
٤. بازبينى و مقايسه برگه هاى سفارش با سفارش هاى رسيده و سفارش هاى معوقه;
٥. ارسال سفارش برگه ها براى كارگزاران پخش كتاب;
٦. بايگانى سفارش برگه ها;
٧. تهيه صورتِ كتاب هاى سفارشى براى كنترل كتاب هاى دريافتى;
٨. باز كردن بسته هاى مواد ارسالى و مرتب كردن آنها براى بازبينى;
٩. بازبينى فاكتورها;
١٠. ثبت مشخصات مواد دريافتى در دفتر ثبت كتابخانه;
١١. عودت دادن كتاب ها (ى ناخواسته يا داراى مشكل) به ناشران و كارگزاران پخش;
١٢. بايگانى فاكتورها و اسناد سفارش ها;
١٣. پيگيرى سفارش هاى معوقه;
١٤. اصلاح و تكميل صورت نشريات مورد نياز كتابخانه;
١٥. تنظيم صورت هاى منابع مبادله اى;
١٦. تنظيم سوابق مبادلات;
١٧. اعلام وصول و تنظيم سوابق دريافت هدايا;
١٨. گردآورى و نگهدارى سوابق مربوط به صرف بودجه خريد مواد.
VII. حوزه فهرست نويسى و رده بندى
الف. وظايف حرفه اى:
١. تعيين خط مشى فهرست نويسى و رده بندى;
٢. رده بندى;
٣. گسترش و بهبود نظام رده بندى;
٤. تعيين موضوع هاى لازم براى منابع;
٥. فهرست نويسى توصيفى;
٦. تعيين شناسه هاى افزوده;
٧. رده بندى مجدد (در موارد تغيير يا اصلاح رده ها در نظام رده بندى);
٨. فهرست نويسى مجدد (در موارد ضرورى);
٩. نظارت بر فهرست نويسى داستان ها;
١٠. بازبينى (كنترل) فهرست برگه ها;
١١. بازبينى رفبرگه ها;
١٢. رسيدگى به وضع فيزيكى فهرست ها (برگه دان ها);
١٣. تنظيم و نظارت بر پيشينه هاى فهرست نويسى;
١٤. همكارى و شركت در فهرست نويسى مشترك (تعاونى) با كتابخانه هاى ديگر;
١٥. همكارى و كمك به ايجاد فهرستگان ها و برپايى مراكز كتاب شناختى;
١٦. انتخاب و تهيه بانك هاى اطلاعات كتاب شناختى رايانه اى جهت تسريع فهرست نويسى و رده بندى.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. ماشين كردن فهرست برگه ها/چاپ فهرست برگه ها با چاپگر (پرينتر);
٢. فهرست نويسى داستان ها;
٣. تعيين نشانه پديدآور (نشانه مؤلف);
٤. تهيه نسخه هاى اضافى فهرست برگه بر اساس فهرست برگه مادر (در صورتى كه فهرست برگه ها توسط كامپيوتر تكثير نمى شود);
٥. رفبرگه سازى;
٦. آماده سازى ويرايش هاى ديگر و نسخه هاى اضافى كتاب ها;
٧. برگه آرايى;
٨. ثبت مشخصات كتاب ها و مواد حذف يا جايگزين شده;
٩. ثبت مشخصات كتاب ها و مواد منتقل يا مبادله شده;
١٠. ثبت سوابق كتاب هايى كه مجدداً فهرست نويسى و رده بندى شده اند;
١١. مراقبت و اصلاح فيزيكى فهرست (برگه دان) كتابخانه;
*١٢. فراگيرى روش كار با فهرستگان ها و كتابشناسى ملى و …;
*١٣. فراگيرى روش كار با بانك هاى اطلاعات كتاب شناختى رايانه اى (سى دى, دى وى دى و …);
*١٤. فراگيرى طرز كار چاپگر كامپيوترى كتابخانه.
VIII. حوزه آماده سازى دستى (مكانيكى) مواد
الف. وظايف حرفه اى:
١. تعيين روش ها و روال كار.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. بازكردن پوشش يا بسته بندى كتاب هاى جديد;
٢. بررسى سالم بودن كتاب;
٣. زدن نشانه هاى مالكيت كتاب (مهر مالكيت و غيره);
٤. ماشين كردن جيب و برگه هاى كتاب;
٥. چسباندن برچسب, جيب, برگه سررسيد; و … در كتاب;
٦. عطف نويسى كتاب (= چسباندن برچسب هاى از پيش آماده شده روى عطف كتاب);
٧. سلوفان كشى روى برچسب عطف كتاب;
٨. افزايش مقاومت و دوام كتاب (از طريق تجليد بهتر يا بهبود صحافى توسط صحاف كتابخانه);
٩. ايجاد پوشش يا قاب براى كتاب ها.
IX. حوزه عضوپذيرى و گردش (امانت) منابع
الف. وظايف حرفه اى:
١. تدوين قواعد و آيين نامه هاى امانت;
٢. اصلاح آيين نامه امانت;
٣. طراحى فرم ها و سوابق;
٤. نظارت بر امانت بين كتابخانه اى;
٥. نظارت بر مجموعه كتاب هاى رزرو;
٦. تهيه گزارش هاى آمارى;
٧. رسيدگى به شكايات و اعتراض هاى مراجعان;
*٨. ايجاد امكانات بهره جويى مراجعان از رايانه و فهرست رايانه اى;
*٩. تمهيد روش هايى براى آشنا و علاقه مند كردن مراجعان به استفاده از فهرست رايانه اى.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. آماده سازى ميز امانت;
٢. امانت دادن, تمديد كردن, و دريافت كتاب;
٣. ترخيص و آماده كردن كتاب براى بازگشت به قفسه;
٤. بررسى كم و كسر نداشتن كتاب هاى خاص;
٥. رج بندى برگه ها و برگه آرايى;
٦. برشمارى و تنظيم آمارها;
٧. دريافت پول (جريمه نقدى) و ثبت مبلغ جريمه هاى دريافتى;
٨. نگه داشتن حساب صندوق جريمه ها;
٩. ماشين كردن و بررسى صحت فهرست برگه ها;
١٠. رزرو كردن كتاب ها براى مراجعان;
١١. صدور اعلاميه ديركرد كتاب ها;
١٢. حفظ و نگهدارى سوابق امانت بين كتابخانه اى;
١٣. ثبت نام امانت گيرندگان;
١٤. توضيح و تشريح آيين نامه امانت;
١٥. حفظ و بايگانى سوابق اعضاى كتابخانه;
١٦. گردآورى اطلاعات براى گزارش هاى آمارى;
*١٧. فراگيرى روش هاى استفاده از فهرست رايانه اى;
*١٨. فراگيرى كار با نرم افزارهاى كامپيوترى ثبت اطلاعات اعضا و امانت.
X. حوزه كار مرجع
الف. وظايف حرفه اى:
١. تعيين خط مشى عمليات بخش مرجع;
٢. پاسخگويى به سؤالات مرجع;
٣. آموزش شناخت منابع مرجع و روش هاى بهره گيرى از منابع مرجع;
٤. فراهم آورى كتابشناسى ها;
٥. سازماندهى و نگهدارى بايگانى اطلاعات;
٦. تهيه نمايه هاى خاص;
٧. تهيه اطلاعات كتاب شناختى جهت امانت بين كتابخانه اى;
٨. كمك به طرح هاى ايجاد كتابشناسى;
*٩. تصميم گيرى براى انتخاب منابع رايانه اى مرجع (سى دى, دى وى دى و غيره);
*١٠. جستجو و پيشنهاد تهيه منابع مرجع رايانه اى;
*١١. جستجوى راه هاى مناسب براى ارتباط شبكه اى اطلاع رسانى;
*١٢. ايجاد امكانات مناسب براى استفاده مراجعان از كامپيوتر براى كسب اطلاعات.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. راهنمايى براى يافتن اطلاعات كتاب شناختى ساده;
*٢. كمك به مراجعان براى يافتن اطلاعات مورد نياز از طريق رسانه هاى رايانه اى ساده.
XI. حوزه كمك به مراجعين
الف. وظايف حرفه اى:
١. تشريح نظم و تربيت مواد كتابخانه براى مراجعان;
٢. كمك به مراجعان در يافتن محل كتاب و انتخاب كتاب مورد نظر;
٣. كمك به مراجعان در استفاده از فهرست كتابخانه;
٤. كمك فردى به مراجعان براى يافتن و انتخاب مطالب خاص مورد نياز;
٥. گردآورى اطلاعات مربوط به كتاب ها و نويسندگان و ناشران;
٦. آگاهى دادن به مراجعان درباره كتاب هاى مورد علاقه ايشان;
٧. فراهم كردن چكيده مواد چاپى;
٨. هدايت فعاليت هاى گروهى مربوط به كتابخانه (بازديدها و غيره);
٩. همكارى با گروه هاى علاقه مند به كتابخانه;
١٠. تشكيل جلسات سخنرانى درباره كتاب و كتابخانه و مطالعه;
١١. طراحى و هدايت جلسات قصه خوانى/شعرخوانى در كتابخانه;
١٢. برنامه ريزى براى تشكيل كلاس هاى درس در كتابخانه;
١٣. ايجاد هماهنگى بين كتابخانه و برنامه هاى آموزشى;
١٤. گردآورى و توزيع عنوان هاى كتب پرخواننده;
١٥. برپايى نمايشگاه هاى كتاب;
١٦. تهيه و نصب تابلو اعلانات و تازه هاى كتاب;
*١٧. برنامه ريزى براى آشنا كردن مراجعان كتابخانه به روش استفاده از كامپيوتر در بازيابى منابع مورد نظر;
*١٨. برنامه ريزى براى آموزش مراجعان جهت استفاده از مواد و منابع رايانه اى.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. راهنمايى مراجعان به منابعى كه اطلاعات مورد نظر ايشان را در بر دارد;
٢. دادن اطلاعات كتابشناختى ساده;
٣. آماده سازى تابلوى اعلانات و تازه هاى كتاب;
٤. تدارك خدمات سمعى و بصرى;
*٥. راهنمايى مراجعان به منابع عمومى اطلاعات رايانه اى.
XII. حوزه مراقبت و نگهدارى مادى مواد
الف. وظايف حرفه اى:
١. تعيين روش ها و فنون نگهداشت كتاب;
٢. تدوين خط مشى صحافى, تعمير, و حذف مواد كتابخانه;
٣. تعيين ويژگى هاى صحافى;
٤. تصميم گيرى نهايى در مورد كتاب ها و موادى كه بايد صحافى, تعمير, و يا حذف شوند;
٥. گفتگو و قرار و مدار با مؤسسه صحافى;
٦. نظارت بر عمليات نگهداشت مواد;
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. تفكيك و دسته بندى مقدماتى مواد;
٢. نظافت و مواظبت از مواد;
٣. تعمير و ترميم مواد;
٤. فتوكپى كردن صفحه هاى گم شده يا افتاده كتاب ها;
٥. آفت زدايى كتاب ها;
٦. تهيه مواد براى صحافى;
٧. حفظ سوابق مربوط به صحافى;
٨. بازرسى كتاب هايى كه از صحافى بر مى گردند;
٩. روشن كردن تكليف كتاب هاى حذفى.
XIII. حوزه رسيدگى به قفسه ها و فهرست ها
الف. وظايف حرفه اى:
١. طراحى ترتيب قفسه بندى;
٢. طراحى و نظارت بر سياهه بردارى و انبارگردانى كتاب ها;
٣. نظارت بر روش قفسه چينى (رف آرايى) كتاب ها.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. قفسه چينى (رف آرايى) و برگه آرايى;
٢. رف خوانى;
٣. حفظ نظم و ترتيب رف ها (قفسه ها);
٤. پاكدارى ميزها و مرتب نگاه داشتن سالن مطالعه;
٥. تنظيم جدول زمانى رف خوانى;
٦. نظارت بر نظم و ترتيب ظاهر قفسه ها;
٧. جابه جايى كتاب ها و مواد ديگر كتابخانه;
٨. سياهه بردارى از مواد كتابخانه.
XIV*. حوزه خدمات رايانه اى
الف. وظايف حرفه اى:
١. توجيه مسئولان ارشد سازمان براى ايجاد نظام خدمات رايانه اى در كتابخانه;
٢. بررسى, اعلام, و توجيه بودجه لازم براى ايجاد نظام خدمات رايانه اى;
٣. برنامه ريزى براى تجزيه و تحليل و طراحى سيستم كامپيوترى كتابخانه;
٤. فراهم آوردن امكانات اجراى بهينه سيستم رايانه اى كتابخانه;
٥. بررسى نوع شبكه مناسب براى كتابخانه;
٦. بررسى بهترين راه ايجاد ارتباط با شبكه هاى اطلاعاتى كشورى و جهانى;
٧. تنظيم و نظارت بر برنامه پشتيبانى و نگهدارى سيستم رايانه اى كتابخانه;
٨. تنظيم و نظارت بر برنامه آموزش كاركنان;
٩. تنظيم برنامه روزآمدسازى سيستم رايانه اى;
١٠. تنظيم و نظارت بر برنامه آموزش مراجعان براى بهره گيرى از كامپيوتر در بازيابى اطلاعات.
ب. وظايف غيرحرفه اى:
١. همكارى با مراجعان كتابخانه براى استفاده از امكانات رايانه اى;
٢. تأمين خدمات فنى براى رفع مشكلات نرم افزارى و سخت افزارى سيستم رايانه اى كتابخانه;
٣. كسب اطلاع درباره شبكه هاى اطلاع رسانى پيرامون مؤسسه;
٤. اعلام و انجام تبليغات مناسب براى آگاه سازى اعضاى هيأت علمى از خدمات رايانه اى كتابخانه.پى نوشت ها:
١. اداره عمومى, يعنى (انجام كار توسط ديگران). سازماندهى و مديريت دو بخش مهم آنند. اصطلاح (حرفه اى) به معنى اداره امور در سطح حرفه اى يا تخصصى. اصطلاح (غيرحرفه اى) به معنى وظايف اجرايى و دفترى وابسته به اداره است.
٢. مديريت كاركنان, در واقع فقط يكى از مراحل اداره كلى و عمومى كتابخانه است. ولى اهميت آن در ارائه خدمات كتابخانه تا بدان پايه است كه مى بايست حوزه جداگانه اى براى وظايف مربوط به آن در نظر گرفت. يكى از صاحب نظران مديريت كاركنان كتابخانه را (كليد اداره عمومى) كتابخانه خوانده است.
٣. رشد و پيشرفت شخصى كاركنان, از ضروريات تحرك روزمره و پويايى مستمر كتابخانه است. بهبود شرايط شغلى كاركنان, چه در زمينه حرفه اى و چه در زمينه غيرحرفه اى, حاصل تلاش كتابخانه از سويى و خود فرد از سوى ديگر است.
٤. روابط عمومى, در جهت شناساندن ميزان فعاليت هاى كتابخانه نقشى حياتى دارد. اثر بخشى كتابخانه تا حد زيادى به شناخته شدن سياست ها و هدف ها و خدماتش بستگى دارد. بدين جهت, اداره خوب كتابخانه مستلزم وجود برنامه روابط عمومى است تا نشان دهد كه كتابخانه چگونه و با چه فعاليت ها و خدماتى ـ كه طبعاً در كتابخانه هاى مختلف متفاوت است ـ نياز مراجعان را بر مى آورد.
٥. انتخاب مواد, اعم از كتاب, نشريه, و ساير مواد, و فارغ از اقداماتى كه براى گردآورى آنها مى شود, مستلزم مطالعه مداوم و گسترده, آگاهى فراوان در زمينه متون و افكار و انديشه ها و مصطلحات سرشناسان حوزه هاى مختلف علمى, آشنايى با ابزارهاى كتابشناختى گوناگون, و قوه نيرومند تميز و قضاوت است. صرف نظر از نوع و سازمان كتابخانه, انتخاب نهايى مواد تقريباً هميشه بر اساس پيشنهادهاى گروهى از صاحب نظران صورت مى گيرد.
٦. فراهم آورى مواد, در بهترين شكل خود حاصل سر جمع شدن و هماهنگى نظر گروهى از صاحب نظران و بررسى پيشنهادهاى آنان است. با چنين فرايندى عمليات خريد و دريافت و ثبت سوابق كلاً به صورتى اقتصادى و كارآمد صورت مى پذيرد.
٧. فهرست نويسى و رده بندى, پردازش هاى اصلى اى هستند كه به يارى آنها مواد كتابخانه سازمان و انتظام مى يابند و در دسترس مراجعان قرار مى گيرند.
٨. آماده سازى دستى (مكانيكى) مواد شامل فرآيندهاى مادى آماده سازى مواد كتابخانه براى استفاده مراجعان است. اين فرايندها عبارتند از: ١. مقاوم سازى مواد براى استفاده مكرر و گاه سهل انگارانه مراجعين; ٢. آماده سازى مواد براى امانت و استفاده در بخش مرجع; ٣. جلوگيرى از گم شدن كتاب به كمك نشانه هاى مالكيت; ٤. نشان دادن محل كتاب در روى قفسه به كمك نشانه مندرج بر عطف كتاب.
٩. عضوپذيرى و امانت; از ضروريات كتابخانه هايى است كه مواد را براى استفاده در خارج كتابخانه امانت مى دهند. در اين كتابخانه ها ناگزير بايد اقداماتى براى ثبت مشخصات امانت گيرندگان صورت گيرد. گرچه برنامه عضوپذيرى ظاهراً تابع خط مشى تعيين شده در حوزه فعاليت عضوپذيرى و امانت است, اما در حقيقت, بخشى از فعاليت اداره عمومى كتابخانه به شمار مى آيد.
١٠. كار مرجع, شامل كمك مستقيم و شخصى, و در داخل كتابخانه, به مُراجعى است كه ـ به هر منظور ـ به جستجوى اطلاعات برآمده است. و نيز, شامل فعاليت هاى گوناگون كتابخانه, به خصوص فعاليت هايى است كه سبب تسريع و تسهيل رساندن اطلاعات به مراجعان مى شود.
١١. كمك به مراجعان, شامل دو دسته فعاليت است: يك دسته فعاليت هايى كه به مراجعان منفرد معطوف مى شود; دسته ديگر فعاليت هايى است كه به مراجعان گروهى باز مى گردد. هدف بسيارى از كتابخانه ها انطباق مواد كتابخانه با نيازهاى (افراد) است و بسيارى از وظايف كتابخانه ها معطوف به اين هدف است. اوج خدمات كتابخانه ها همانا ارتباط مستقيم و شخصى مراجع و كتابدار است. اين حوزه بيش از هر حوزه ديگر كتابدارى (مراجع ـ محور) است.
١٢. مراقبت و نگهدارى مادى مواد, يعنى ايجاد و حفظ شرايط مادى مناسب براى نگهدارى و مراقبت از كتاب ها و ساير مواد, فعاليتى است كه همه كتابخانه ها با آن سر و كار دارند; گو اينكه مسائل خاص محافظت مواد در كتابخانه هاى گوناگون متفاوت است.
١٣. رسيدگى به قفسه ها و فهرست ها, از جمله وظايف ضرورى كتابخانه است. وجود نظم و ترتيبى معقول و منطقى در مخزن كتابخانه و انتظام فهرست آن راهى اساسى براى وصول به دو هدف عمده كتابخانه يعنى سهولت و سرعت بازيابى اطلاعات است.
١٤. خدمات رايانه اى, در كتابخانه هاى امروز ضرورتى ناگزير است. سى دى ها, دى وى دى ها, و شبكه هاى اطلاع رسانى گسترده اى نظير اينترنت رسانه هايى گسترده و سريع الحصول براى ارائه اطلاعات ـ و به ويژه اطلاعات تازه جهان ـ در كتابخانه هستند. اطلاع رسانى نوين كتابخانه به شدت نيازمند بهره گيرى از اين رسانه ها و رايانه است. تركيب جديد رسانه هاى متنى و تصويرى (چند رسانه اى ها) قدرت اطلاع رسانى كتابخانه را چند چندان مى كند. رسانه هاى رايانه اى به خصوص در كتابخانه هاى دانشگاهى و تخصصى اهميتى به مراتب بيش از ساير كتابخانه ها دارند.