آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢ - معرفيهاى گزارشى

معرفيهاى گزارشى


كليّات
* فهرست مصادر الفرق الإسلاميّه. على اكبر ضيائى (كتابخانه آيت الله العظمى نجفى مرعشى, ١٤١٥), ١٧٩«٢٦٠«١١٣ص, وزيرى.
اين كتاب كتابشناسى و منبع شناسى فرق اسلامى است كه در آن ابتدا منابع عمومى ياد شده است و آنگاه منابع و مصادر علويان, دروزيان و يزيديان. هر سه جريان از فرق موجود و تا حدودى ناشناخته اند, بسيارى اين منابع و مصادر شناسانده شده, از آثار نگاشته شده خود آنهاست كه داراى اهميت قابل توجهى است. پيشتر از اين اثر سخن گفته ايم.

* كتابشناسى علامه طباطبايى. قنبرعلى كرمانى (چاپ اوّل: تهران, انتشارات دانشگاه علاّمه طباطبايى, ١٣٧٣), ١٧٠ص, وزيرى.
اين كتاب پس از گزارش كوتاه از زندگانى فيلسوف و مفسّر بزرگ علاّمه طباطبايى در هشت فصل آثار علاّمه طباطبايى و نگاشته ها و پژوهشها درباره آن بزرگوار را فهرست كرده است.
در اين مجموعه بر روى هم ٩٣٣ كتاب و مقاله در موضوع يادشده معرفى شده است.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, ١٣٧٣), ٣٩٨ص, وزيرى.
اين كتاب فهرست مقالات فارسى منتشر شده در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران است كه در زمستان ١٣٦٧ نشر يافته اند. در اين فهرست مقالات برپايه موضوع طبقه بندى مى شوند در عناوين ذيل: كليات, سياسى, فرهنگ و جامعه, آفرينش فرهنگى, هنر, صنعت فرهنگى, فعاليتهاى اجتماعى و فرهنگى, اقتصاد و در پايان فهرست نام كسان, فهرست موضوعى و جرايد مى آيد.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, ١٣٧٣).
فهرست موضوعى مقالات فارسى منتشر شده در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران در بهار ١٣٦٨.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, ١٣٧٣), ١ج, ٤٢٠ص, وزيرى.
فهرست مقالات فارسى است كه در تابستان ١٣٦٨ در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران نشر يافته است.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, ١٣٧٣), ٤٤١ص, وزيرى.
فهرست موضوعى مقالاتى است كه در پاييز ١٣٦٨ در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران منتشر شده است.
* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, ١٣٧٣), ٣٩٨ص, وزيرى.
فهرست موضوعى مقالاتى است كه در تابستان ١٣٦٩ در مـجلات و مـطبوعات جـمهورى اسـلامى ايـران منتشر شده است.

* كتابشناسى اطلاعات و ارتباطات. محمّد فرح زاد (چاپ اول: تهران, كتابخانه ملّى جمهورى اسلامى ايران, ١٣٧٣),٥٦٠ص, وزيرى.
گزارش سودمند و كارآمدى است از مجموعه كتابها و مقاله ها درباره اطلاع رسانى و ارتباطات با مقدمه اى درباره اطلاعات, ارتباطات, منابع و شيوه تنظيم, پيشينه پژوهشهايى از اين دست و آنگاه ارائه منابع و كتابشناسى در دو بخش, اطلاعات و ارتباطات. بر روى هم در اين مجموعه ٣٦٧٨ كتاب و مقاله معرفى شده است. و در پايان نمايه مؤلفان, كتابها, سندها و گزارشها آمده است.

* فهرستواره كتابخانه مينوى. محمدتقى دانش پژوه ـ ايرج افشار (چاپ اوّل: تهران, پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى, ١٣٧٣), ٢٣٦ص, وزيرى.
كتابخانه عظيم محقق و پژوهشگر نامور روانشاد مجتبى مينوى, گنجينه اى است بزرگ از نسخه هاى خطى, عكسى, ميكروفيلم و از همه مهمتر يادداشتها و نگاشته كوتاه و بلندى كه از وى برجاى مانده است. خوشبختانه تنظيم و تدوين و نشر آثار قلمى و فكرى وى آغاز شده است و اين مجموعه شماره اوّل (گنجينه مينوى) است كه فهرست نسخه هاى خطّى, عكسى, ميكروفيلم و نيز فهرست موضوعى يادداشتهاى برجاى مانده وى را دربر دارد.

* الحدود, قطب الدين أبى جعفر محمد بن الحسن نيشابورى. تحقيق: محمد يزدى مطلق (چاپ اوّل: قم, مؤسسه امام صادق(ع), ١٤١٤),١٥٠ص, وزيرى.
اين كتاب فرهنگ موضوعى اصطلاحات كلامى است كه در قرن ششم نگاشته شده است. آقاى دكتر يزدى مطلق كه از كتابشناسان و فهرست نگاران پراطلاع كشور هستند, كتاب را براساس تنها نسخه موجود آن تصحيح كرده و با اشراف آيت الله سبحانى نشر داده اند. كتاب اثرى است سودمند كه به شايستگى عرضه شده است.
* فهارس المستدرك, ج٣. جمعى از محققان (چاپ اوّل: قم, مؤسسه آل البيت لأخبار التراث, ١٤١٥), ٣٥٠ص, وزيرى.
از چگونگى اين مجموعه سخن گفته ايم (شماره ٣٠ـ٢٩ ). اين جلد ادامه جلد دوّم است كه اوايل احاديث را فهرست كرده است از حرف (ل) تا (ى). قرآن و حديث
* المفسّرون, حياتهم و منسبهم. سيد محمدعلى ايازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, ١٤١٤), ٨٦٨ص, وزيرى.
معرفى ١٢١ تفسير است با نگاهى گذرا به شرح حال مؤلفان آنها. ابتدا نام كتاب آمده است و آنگاه نام مؤلف آن و مذهب مؤلف, سپس تعداد چاپهاى كتاب و پس از آن نگاهى كلّى به كتاب و اشاره اى به شيوه تدوين و نگارش كتاب. مؤلف گاهى به مبانى مفسّران نيز اشاره اى گذرا دارد و محتواى برخى از تفاسير را نيز به اجمال گزارش كرده و در پايان هر معرفى منابعى را كه در آن زمينه سودمند خواهد بود, معرفى كرده است. پايان بخش كتاب فهرستهاى فنى آن است; از جمله فهرست تفسيرها براساس تاريخ تدوين.

* اسس التربية و التعليم فى القرآن و الحديث. محمدرضا فرهاديان (چاپ اوّل: معاونت امور بين الملل سازمان تبليغات اسلامى, ١٤١٥),٣٣٦ص, وزيرى.
اين كتاب در شش فصل آيات قرآن و احاديث معصومان(ع) را براساس مسائل تربيتى فهرست كرده است. در ذيل عناوين ابتدا عنوان بدقت توضيح داده مى شود, و سپس آيات و روايات گزارش مى شود. كتاب اثرى است سودمند و خواندنى.

* ابراهيم قهرمان توحيد. محمد نقدى (چاپ اوّل: تهران, انتشارات اسوه, ١٣٧٣), ١١١ص, وزيرى.
مؤلف داستان زندگانى و مبارزات قهرمان بزرگ توحيد حضرت ابراهيم(ع) را براساس آيات الهى و روايات معتمد به گونه اى دلپذير به تصوير كشيده است. حروفچينى كتاب, صفحه آرايى, و تصويرها همه و همه نشان از جدّى گرفتن ادبيات نوجوانان است. پردازش داستان استوار است و به دور از مطالب سست. براى مؤلف در نگارش ديگر داستانهاى قرآنى بدين سبك و سياق آرزوى توقيق داريم.

* حقوق مؤمنان. سديدالدين ابوعلى بن طاهر صورى, ترجمه على اسلامى (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر بنياد بعثت, ١٣٧٣), ٤٨ص, رقعى.
كتاب ترجمه اى است روان, گويا و خواندنى از كتاب ارجمند (قضاء حقوق المؤمنين) كه در ضمن حدود ٥٠ روايت حقوق مؤمنان بر يكديگر را رقم زده است. متن روايات نيز با اعراب در پانوشتها آمده است.

* جلوه هاى تشيّع در تفسير كشف الأسرار. محمد مهدى ركنى (چاپ اوّل: يزد, مؤسسه انتشارات يزد, ١٣٧٤), ١٠٤ص, وزيرى.
تفسير كشف الأسرار از مهمترين تفاسيرى است كه در آستانه قرآن با نثرى دل انگيز به خامه رشيدالدين احمد ميبدى سامان يافته است. اين تفسير از نگاههاى گوناگون قابل مطالعه و تأمل است. (رك: مجله حوزه, شماره٦٩/٢٥ مقاله شناسايى برخى از تفاسير عامه, محمدعلى مهدوى راد, كه بحثى است مفصل از اين تفسير, و منابع ارائه شده در آن مقاله) استاد ارجمند دكتر محمدمهدى ركنى سالهاى پيش جلوه هاى تشيّع را در اين تفسير به مطالعه گرفت و نتيجه آن را طيّ مقاله اى درازدامن به يادنامه علاّمه امينى ـ رضوان الله عليه ـ تقديم كرد و اين مجموعه همان مقاله است. حروفچينى جديد و فهرست مطالب و منابع در هيأتى چشم نواز, عرضه شده است.

* ملحقات احقاق الحق, ج٢٨. سيد شهاب الدين مرعشى (چاپ اوّل: قم, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى مرعشى, ١٤١٥), ٦٨٣ص, وزيرى.
ادامه مجموعه عظيم (احقاق الحق) كه پيشتر از آن و چگونگيش سخن گفته ايم. اين جلد بيست وهشتمين جلد از ملحقات است و شامل احاديث و گزارشها درباره زندگانى و كلمات معصومان(ع) از امام چهارم(ع) تا امام هشتم(ع).

* بحوث حول روايات الكافى. امين ترمش العاملى (چاپ اوّل: قم, مؤسسه انتشارات هجرت, ١٤١٥), ٢٠٠ص, وزيرى.
اين كتاب نقدى است بر كتاب (الشيخ الكلينى البغدادى و كتابه الكافى) كه پيشتر از آن سخن گفته ايم (شماره ٨٢/٢٥) گو اينكه برخى از نقدهاى مؤلف درست مى نمايد, امّا غالباً نقدها و خرده گيريها نادرست است و ناشى از عدم توجه نويسنده آن به شيوه مؤلف الشيخ الكلينى افزون بر آن متأسفانه كتاب نه از ادب علمى برخوردار است و نه از ادب نگارشى.

* دفاع عن الكافى. ثامر هاشم حبيب العميدى (چاپ اوّل: قم, مركز الغدير للدراسات الإسلاميه, ١٤١٥), ٧٦٧ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است تا مهمترين اشكالاتى را كه برخى از نويسندگان سنّى متوجه مجموعه ارجمند (كافى) كرده اند پاسخ گويد. در ابتدا كتاب از شيخ جليل القدر محمد بن يعقوب كلينى و كافى سخن رفته است. آنگاه از امامت و خلافت به عنوان بحثهايى مقدماتى و روشنگر زمينه هاى بحث از اشكالها.
محتواى اصلى كتاب در دو باب عرضه شده است در باب اوّل به شبهه ها و پندارهاى سست بنياد درباره احاديث مرتبط با حضرت مهدى(ع) پاسخ داده شده است و در باب دوّم آن از احاديث تقيّه موجود در كافى دفاع شده است. هر دو بحث عالمانه و دقيق به قلم آمده است و بحث تقيّه بدين سان حقاً ابتكارى و سودمند است. اميدواريم پس از نشر دوّمين جلد اين مجموعه ارجمند, گزارشى تفصيلى از آن را عرضه كنيم.

* تفسير قرآنى و زبان عرفانى. نويا, پل. ترجمه اسماعيل سعادت (تهران, مركز نشر دانشگاهى, ١٣٧٣), ١٥«٣٧٥ص, فهرست راهنما.
پل نويا (١٩٢٥تا١٩٨٠) در اين كتاب خواننده را با طرحهاى گوناگون تفسير, از صورتهاى اوليه آن كه هنوز شكل مشخصى نداشته است تا انواع كاملترى از زبان مفسران و عرفاى بعدى, آشنا مى سازد. مؤلف ابتدا در مقدمه به بررسى زبان صوفيانه مى پردازد و آن را زبان تجربه عرفانى (يعنى زبانى كه پابه پاى تجربه درونى به وجود مى آيد و همه مايه خود را از زندگى واقعى مى گيرد) مى نامد. بررسى تفسير مقاتل به عنوان يكى از قديم ترين تفسيرهاى قرآن, مقايسه ميان مقاتل و ترمذى (كه هر دو كتابى درباره وجوه مختلف واژگان قرآنى دارند), بررسى آراى شقيق بلخى و خراز كه نمايندگان تفسير مبتنى بر تجربه درونى هستند, و بالأخره بررسى رساله اى از نورى و آثار نفّرى و تفصيل نوآورى زبان تجربه و واژگان آن, از جمله موضوعات و مباحث كتاب حاضر است. فقه و حقوق
* حقوق جنگ. محمدرضا ضيائى بيگدلى (چاپ اوّل: تهران, انتشارات دانشگاه علامه طباطبايى, ١٣٧٣), ٤١٥ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب در هفت فصل جنگ را از ديدگاه حقوقى بررسى كرده است. فصل اوّل مفهوم جنگ را روشن كرده است و در فصل دوم از مفهوم جنگ بلحاظ حقوقى بحث شده است.
در فصل سوم از آغاز جنگ سخن رفته است و انواع اعلان جنگ و آثار حقوقى آن و در فصل چهارم هدايت عمليات جنگى مورد كاوش قرار گرفته است. فصل پنجم عهده دار تبيين ضمانت اجراى حقوق جنگ است, فصل ششم چگونگى پايان جنگ و ترك مخاصمه را به بحث گذاشته است. فصل هفتم مسأله بيطرفى در جنگ بررسى شده است و ابعاد و چگونگى آن.

* روش فقهى و اصولى شيخ انصارى. سيد على شفيعى (چاپ اوّل: اهواز, انتشارات خوزستان, ١٣٧٣), ٧٥ص, رقعى.
نويسنده در اين رساله كوشيده است تا ابعاد تفكر اصولى و فقهى شيخ اعظم انصارى را بنماياند. وى به سبك نگارش و امتيازات دو كتاب مهم شيخ يعنى رسائل و مكاسب پرداخته است و حُسن ترتيب, احترام به آراء و صاحبان آراء, سهل و ممتنع بودن, ذوق سليم و تعبد به روايات معصومان(ع) را از امتيازات كتابها شمرده است.
* تازه هاى احكام. محمدحسن موحّدى ساوجى (چاپ اوّل: قم, مركز نشر علوم دانشگاهى, ١٣٧٣), ٢٤٣ص, وزيرى.
اين كتاب مشتمل است بر مسائل فقهى جديد. تدوين كننده آن كوشيده پاسخهاى مسائل مورد ابتلاى جامعه را از ميان فتاوى مراجع معظم تقليد گردآورده, نشر دهد; مانند مسائل بيمه, مسائل جديد طهارت و عبادت, بانك و معاملات بانكى, مسائل جديد مرتبط با زندگانى اجتماعى بانوان, مانند پوشش, حضور در اجتماع, تحصيل در محيطهاى مختلط و….
نويسنده از خواننده خواسته است كه اگر پاسخهايى از اين دست از مراجع در اختيار دارد, براى تكميل اين مجموعه در اختيار وى قرار دهد, از آن روى كه اين اقدام ارجمند است و كارآمد آدرس مؤلف را مى آوريم:
قم, خيابان شهدا, خيابان شهيد زين الدين, كوچه آزاد, پلاك١٨, موحّدى ساوجى.

* اجماعيات فقه الشيعه. اسماعيل حسينى مرعشى (چاپ اوّل: قم, مؤسسه المنار, ١٤١٥), ٤٧٤ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب مسائلى را كه در فقه شيعه اجماعى بوده است با تفصيل و تحقيق و بررسى گزارش كرده است. وى در مقدمه اى مفصّل از وجوب رجوع به كتاب و سنّت, حجيت كتاب و سنت, شيوه هاى رفع تعارض از روايات امتياز, فقه شيعه بر ساير فرق و… سخن گفته است.

* الشروط او التزامات التبعيّه فى العقود ٢ج. سيد محمد تقى خويى (چاپ سوّم: قم, مؤسسه المنار, ١٤١٥), ٣٨٧«٣٤٤ص, وزيرى.
اين كتاب مفصّلترين و تحقيقى ترين كتابى است كه مباحث (شرط) در پيمانها را يكجا از ابواب مختلف فقهى گرد آورده و به بحث گذاشته است, تعريف شرط در لغت, فلسفه و كلام, فقه و قانون و ديدگاه فقها و تقسيمات شرط, شرايط در عقد و چگونگى آنها و… از جمله بحثهاى كتاب است.
مؤلف شهيد(ره) كوشيده است در عرضه مطالب به ديدگاه گوناگون مراجعه كند و به بحث چهره اى تطبيقى در فقه و قانون ببخشد. كلام
* حقوق فراموش شده امام زمان(عج). كريمى جمهورى (چاپ اوّل: تبريز, انتشارات احرار, ١٣٧٣), ٦٢ص, رقعى.
تحقيقى است درباره حقوقى كه حضرت امام زمان(ع) بر ذمّه مؤمنان دارد از اقتدا به آن بزرگوار, اطاعت خالص, جلب رضايت آن حضرت, دلبستگى و تعلق قلبى و انتظار فرج از جمله حقوقى است كه بدانها پرداخته شده است.
* البدعة. جعفر باقرى (چاپ اوّل: تهران, مجمع جهانى اهل البيت(ع), ١٤١٥), ٦٧٥ص, وزيرى.
اين كتاب در چهار باب به تفصيل از بدعت و مسائل مرتبط با آن سخن گفته است, خطوط كلّى تشريع, لزوم رويارويى با بدعت در حوزه تشريع, زمينه ها و عوامل ظهور بدعت, مفهوم دقيق لغوى و اصطلاحى بدعت, اقسام بدعت, بدعت در نصوص اسلامى, ابعاد بدعت, نمونه هاى عينى بدعت و رويارويى امامان(ع) با بدعت از جمله مباحث اين كتاب سودمند است.

* شرح عيون الحكمة. فخرالدين رازى, تحقيق احمد حجازى (تهران, مؤسسة الصادق للطباعة و النشر, ١٤١٥), ٢٥٤« ٣٠٢« ١٧٤ص, وزيرى.
شرح عيون الحكمة ابن سيناست در منطقيات, الهيات و طبيعيات. محقق مصرى كتاب افزون بر تصحيح متن در ضمن مقدمه اى از جايگاه علوم عقلى در اسلام و شرح حال مؤلف به اختصار سخن گفته است.

* اولين سمپوزيوم بين المللى اسلام و مسيحيت ارتدكس (تهران, مركز مطالعات و تحقيقات فرهنگى بين المللى ـ با همكارى انجمن دوستى ايران و يونان , ١٣٧٣), ٢٨٣ص.
كتاب حاضر شامل متن مقالاتى است كه در اولين سمپوزيوم بين المللى اسلام و مسيحيت ارتدكس به زبانهاى فارسى و انگليسى و يونانى ايراد شد. عنوان برخى از اين مقالات و نام نويسندگان آنها را مى آوريم: (حيات پس از مرگ در قرآن كريم) احمد احمدى; (انسان شناسى و معادشناسى در مذهب ارتدكس) ماريوس پ. بگزوس; (آفرينش و مسئله محيط زيست در الهيات ارتدكس) واسيليوس ت. يولچيس; (اسلام در كتب درسى مدارس يونان) يورگوس چاكاليديس; (انسان كامل) غلامحسين ابراهيمى دينانى; (زمينه هاى محاوره فعال بين اديان الهى) محمد جواد لاريجانى; (آفرينش انسان و ظهور كلمه الهى) حسين لاشئ; (معناى ايمان در متكلمان و عرفاى اسلام) محمد مجتهد شبسترى. اين سمپوزيوم در شهريورماه ١٣٧٣ برگزار گرديد.

* تهليليه. (شرح لااله الا الله). جلال الدين دوانى. تصحيح و شرح فرشته فريدونى فروزنده (تهران, كيهان, ١٣٧٣), ١٥٣ص.
جلال الدين دوانى (٨٣٠ تا ٩٠٨) اين رساله را در شرح و تفسير كلمه توحيد (لااله الا الله) كه به نام سلطان حسين بيگ نگاشته است. نسخه اساس اين تصحيح مكتوب به سال ٩٣٩هـ.ق است. مصحح مقدمه مفصلى درباره زندگى و تأليفات و مذهب و افكار و آراى دوانى براين كتاب نگاشته است. تاريخ و رجال
* حجة الشيعة الكبرى, الشيخ المفيد. محمد شعاع فاخر (چاپ اوّل: قم, انتشارات سعيد بن جبير, ١٤١٥), ٤٧٨ص, وزيرى.
مؤلف ابتدا از زندگانى شيخ مفيد رضوان الله عليه سخن گفته است و مشايخ آن بزرگوار, آنگاه زمينه هاى به وجود آمدن فِرَق در حوزه تفكّر اسلامى را مطرح كرده و آنگاه به جريان غلّو پرداخته و آن را تبيين كرده است و در نهايت موضع شيخ را در برابر غاليان و فرقه هاى اسلامى گزارش كرده است.

* صفوة الصفا. ابن بزاز اردبيلى. در ترجمه احوال و اقوال و كرامات شيخ صفى الدين اسحق اردبيلى. مقدمه و تصحيح از غلامرضا طباطبايى مجد ([تبريز], ناشر: مصحح, ١٣٧٣), ١٣٤٨ص, فهرست راهنما.
صفوة الصفا يا اسس المواهب السنية فى مناقب الصفويه از كتابهاى معروف درباره تصوف و نيز حالات و كرامات شيخ صفى الدين اردبيلى (٦٥٠تا ٧٣٥هـ.ق), جد پنجم شاه اسماعيل صفوى است. ابن بزاز (درويش توكلى بن اسماعيل بن حاجى محمد) در سال ٧٥٩هـ.ق/ ١٣٥٧م. اين اثر را تأليف كرده است و در آن از اوضاع و احوال صوفيان و دراويش و نيز احكام فرمانروايان و بزرگان و طبقات مختلف مردم در زمان خود سخن گفته است. قسمت اعظم اين كتاب در شرح حالات عرفانى و كرامات و كلمات قدسيه شيخ اردبيلى است. ابن بزاز از مردم اردبيل و از پيروان شيخ صدرالدين (پسر و جانشين شيخ صفى الدين) بوده و اين كتاب را به سفارش و توصيه شيخ صدرالدين و از قول شاهدان و مردم گردآورى و تأليف كرده است. كتاب حاضر براساس نُه نسخه تصحيح شده است كه تاريخ تحرير نسخه اساس آنها ٨٩٦هـ ق است. مصحح در مقدمه كتاب به تفصيل درباره مؤلف كتاب, ضرورت تصحيح اثر, و احتمال تحريف در اين كتاب بحث كرده است.

* موسوعة الأمام الصادق(ع), ج١. سيد محمد كاظم قزوينى (چاپ اوّل: انتشارات بصيرتى, ١٤١٤), ٤٩٥ص, وزيرى.
جلد اوّل از مجموعه عظيمى است مؤلف آن درباره حضرت امام صادق(ع) پى نهاده بوده است. مرحوم سيد محمد كاظم قزوينى آهنگ آن داشت كه در مجلّدات اين اثر از تمام مسائل مرتبط با آن حضرت سخن به ميان آورد. در اين جلد از شيوه پژوهش در اين مجموعه سخن گفته است و آنگاه از امامت و شخصيت آن حضرت در منابع فريقين. او ديدگاه عالمان فرق اسلامى و احاديث امام صادق(ع) را در اين دستمايه منابع عامّه به تفصيل گزارش كرده است.

* به سوى ام القرى. رسول جعفريان (چاپ اوّل: تهران, نشر شعر, ١٣٧٣), ٣٤٣ص, وزيرى.
مجموعه چهار سفرنامه است از ديار دوست; ام القرى, خانه خدا. سفرنامه اوّل ديدارها, برداشتها و دريافتهاى نويسنده است به سال ١٣٧٣, در اين بخش آقاى جعفريان دريافتهاى نو از فرهنگ, انديشه و معيشت آن ديار را با باورها و دريافتهاى ديگران از گذشته ها درآميخته و آميزه اى ارجمند به دست داده است. سفرنامه دوم به خامه حاج ميرزا على اصفهانى است از قرن چهاردهم و سفرنامه سوم را محمدولى ميرزا نوشته در قرن سيزدهم. سفرنامه چهارم توضيح و گزارشى است از مدينه و مساجد و شاهد مشرفّه آن در همان قرن. مجموعه آنچه در اين كتاب آمده است, اطلاعات جالب توجهى از چگونگى حج گزارى مسلمانان و وضع معيشتى و جغرافياى مردمان در قرنهاى اختلاف را به دست داده است.
* پيرامون حماسه عاشورا. سيد محمد شفيعى (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى, ١٣٧٣), ٢٦٠ص, رقعى.
مؤلف در اين كتاب در يازده فصل به تحليلى از حماسه بزرگ عاشورا و مسائل مرتبط با آن پرداخته است. در فصل اوّل و دوم زمينه هاى قيام بررسى شده و در فصل سوم از چهره هاى والاى بيداردل در حماسه عاشورا سخن رفته است. فصل چهارم از شخصيت هاى ارجمند خاندان رسول الله بحث شده است. در فصول بعدى از حوادث تاسوعا و عاشورا بحث شده, و پى آمدهاى حادثه كربلا بررسى و گزارش شده است.

* توصيف آثار تاريخى مكه و مدينه و فلسفه مناسك حج. محيى لارى, به كوشش رسول جعفريان (چاپ اوّل: قم, انتشارات انصاريان, ١٣٧٣), ٩٤ص « تصوير, وزيرى.
تحليلى است عرفانى و معنوى از مناسك حج در قالب اشعارى زيبا و خواندنى با توصيفى دقيق از آثار تاريخى مكه و مدينه. مصحح محترم در ضمن مقدمه اى كوتاه ارزش كتاب را بازگفته و در پانوشتها برخى نسخه بدلهاى مهم را آورده است. تصويرهاى كتاب از برخى جايها و آثار تاريخى مكه كه در اين چاپ به گونه رنگى آمده است بسيار جالب و ديدنى است و نمايشگر چگونگى هنر تصوير در آن روزگار.

* تاريخ تحليلى و سياسى اسلام. على اكبر حسنى (چاپ اوّل: تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٧٣), ٥٤٤ص « تصوير, وزيرى.
اين كتاب در بيست وچهار فصل به بررسى و تحليل تاريخ اسلام از آغاز تا سال شصت و پنج هجرى پرداخته است با مقدمه اى درباره تاريخ, تاريخ نگارى و جاهليت.
در فصل اوّل از تاريخ و تاريخ نگارى سخن رفته است و در فصل دوم از جزيرة العرب و فرهنگ آن روزگار, فصل سوم تصويرى است از جهان در آستانه بعثت و در فصل چهارم انساب عرب و ريشه هاى آن شناسايى شده است, فصل پنجم عهده دار گزارش دوران قبل از بعثت پيامبر است و در فصول بعدى تاريخ اسلام از بعثت تا سال ٦٧ هجرى گزارش شده است. مؤلف در ضمن مقدمه اى از شيوه بحث و پژوهش خود سخن گفته و برخى از نكات تازه اى را كه بدانها در ضمن پژوهش دست يافته است, برشمرده است.

* عدة الرّجال, ج١. سيد محسن حسينى اعرجى كاظمينى. تحقيق: مؤسسة الهداية الأخبار التراث (چاپ اوّل: قم, انتشارات اسماعيليان, ١٤١٥), ٥٠٤ص, وزيرى.
اين كتاب از آثار مهم رجالى است. در اين جلد در ضمن دوازده فصل از مباحث مهم مقدماتى رجال سخن رفته است از جمله: فرقه هاى شيعه, عوامل جرح و تعديل, اصحاب اجماع و….
محققان كتاب را براساس دو نسخه تحقيق كرده اند و در پانوشتها منابع اقوال و احاديث را ياد كرده اند و در ضمن مقدمه اى از شرح حال و آثار مؤلف به تفصيل سخن گفته اند.

* ترجمه آثار البلاد و اخبار العباد, ج١و٢. محمد مراد بن عبدالرحمن, تصحيح: سيد محمّد شاهمرادى (چاپ اوّل: دانشگاه تهران, ١٣٧١ـ١٣٧٣), ٤٠٢«٥٢٥ص, وزيرى.
آثار البلاد اثرى است بزرگ و سودمند و دقيق در شناسايى و گزارش شهرها و آباديها و چگونگى آنها, كه در قرن هفتم به قلم آمده است. آثار البلاد در آثار جغرافيايى پس از خود اثر محسوسى داشته است. اين كتاب ترجمه اى است دقيق از آن كه در قرن يازدهم سامان يافته است. مصحح محترم كتاب را برپايه تنها نسخه موجود آن و با تطبيق متن عربى تصحيح كرده است; و در ضمن مقدمه اى از اهميت كتاب و شيوه تصحيح آن سخن گفته است.

* استانبول و فتح آن. خليل اينالحق, م طيّب گوك بيلگين, ترجمه: على كاتبى (چاپ اوّل: تهران, بنياد دايرة المعارف اسلامى, ١٣٧٣), ٢٠١ص, رقعى.
مجموعه اى است از دو مقاله جامع و شامل درباره, استانبول (قسطنطنيه) پايتخت رم شرقى و دارالخلافه عثمانى. در اين دو مقاله, از فتح استانبول, نتايج آن, توسعه پايتخت عثمانى, تأسيسات مهم شهرى, ساختمانها, بزرگراهها, معيارهاى بومى, زلزله ها, اقليتهاى مذهبى و… سخن رفته است.

* بازرگانان. هما ناطق (چاپ اوّل: تهران, انتشارات توس, ١٣٧٣), ٣٧٨ص, وزيرى.
گزارشى است تحليلى و مستند از موضع بازرگانان در دادوستد با بانك شاهى و رژى تنباكو, برپايه آرشيو امين الضرب. اين پژوهش در چهار بخش پايان يافته است. مؤلف كوشيده است بدون اينكه به خوب و بد بودن جريان بپردازد, گزارش مستند و دقيق از حوادث را ارائه دهد او خود در مقدمه مى گويد: (… پژوهش در خود امتيازنامه, سازماندهى رژى, علل درگيرى مالى بازرگانان با رژى و سرانجام اين حكايت [حوزه پژوهش من است] پس مرا كارى نيست به اينكه رژى خوب كرد يا بد كرد, بلكه مى خواهم بدانم رژى چه بود, و يا كه بود و چه كرد و….)

* كتاب الأدب و المروة. صالح بن جناح. ترجمه, تحقيق: سيد محمد دامادى (چاپ اوّل: تهران, پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى, ١٣٧٢), ٤٠٧ص, وزيرى.
جريان فتوت و جوانمردى و چگونگى ظهور و بروز مسلك عملى و اعتقادى در ميان مردم ايران با عناوين (فتوّت), (جوانمردى) و… از فصول خواندنى تاريخ تحوّلات اجتماعى ايران و جهان است. آنچه در اين كتاب آمده است متن تصحيح شده كتاب ياد شده است در اين زمينه و پژوهش مفصّل محقق و مصحّح كتاب درباره آن بر پايه منابعى كه به گونه اى درباره اين جريان اجتماعى سخنى داشته اند. او با جستجويى گسترده جريان جوانمردى را در نگاشته هاى عالمان اسلامى از دورترين زمانها بازشناسى و عرضه كرده است.

* قواعد فقه بخش مدنى. سيد مصطفى محقق داماد (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى و دانشگاهها, ١٣٧٤), ٢٩٦ص, وزيرى.
اين كتاب در شانزده فصل سامان يافته است و بر روى هم چهارده قاعده فقهى را به بررسى و تحليل نهاده است. در فصل اوّل از سير تدوين قواعد فقهى در مذاهب مختلف فقهى سخن رفته است و در فصل دوم با عنوان كليات, حكم واقعى, حكم ظاهرى, قواعد فقهى, فرق بين قاعده فقهى و ضابطه فقهى, مسأله فقهى و قاعده فقهى, اقسام قاعده فقهى, اصول عمليّه به اجمال بحث شده و آنگاه تبيين قواعد فقهى آغاز شده است; با قاعده شروط. قاعده نفى عسر و حرج, قاعده تسليط, قاعده تعذر وفا به مدلول عقد, قاعده لزوم, و… از ديگر بحثهاى اين كتاب است. در تمام قواعد بحث به صورت تطبيقى پيش رفته است, تطبيق بين مذاهب و قوانين موضوعه. كتاب بر روى هم اثرى است خواندنى و سودمند. اخلاق و تربيت
* رهتوشه رهروان در آداب سير و سلوك معنوى (شرح رساله زادالسالك اثر مولا محمد حسن فيض كاشانى). محدث ارموى, ميرجلال الدين ([تهران], دفتر تحقيقات و انتشارات بدر, ١٣٧٣), ٢٢٠ص.
زادالسالك برنامه اى است براى پيروان مذهب جعفرى و دستورالعملى است براى سالكان طريقه اثنى عشرى و خلاصه اى است شامل مضامينِ احاديث در باب عمل. كتاب حاضر كه شامل متن كامل زادالسالك نيز هست, حدود ٤٠سال پيش چاپ شد. چاپ حاضر با حروفچينى مجدد است و تعليقات محدث در آن با حروفى متمايز از متن رساله آمده است.

* نماز درس زندگى. سيدعلى شفيعى (چاپ دوم: اهواز, انتشارات خوزستان, ١٣٧٣), ٩٠ص, رقعى.
بحثى است كوتاه درباره معارف نماز و ابعاد عرفانى و معنوى آموزه هاى آن. ظاهر و باطن نماز, مقدمات و مقارنات آن, وقت شناسى, نمازگزار همسخن با خداوند, طمأنينه, انديشه و تفكّر در نماز عناوين برخى از مطالب كتاب است.

* چهار گفتار. سيدعلى شفيعى (چاپ اوّل: اهواز, انتشارات خوزستان, ١٣٧٣), ١٠٠ص, رقعى.
اين كتاب مجموعه اى است از چهار بحث اخلاقى كه در پرتو آيات و روايات به قلم آمده است, روزه و اهميت آن, عبادت و عمل, دعا و نيايش و توبه بحثهايى است كه در اين مجموعه مورد بحث قرار گرفته است. علمى
* مبانى جامعه شناسى. دفتر همكارى حوزه و دانشگاه (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى و دانشگاهها, ١٣٧٣), ٣٢١ص, وزيرى.
اين كتاب در پنج فصل به مبانى جامعه شناسى پرداخته است. در فصل اوّل از تعريف, موضوع و هدف جامعه شناسى سخن رفته است. در فصل دوم قلمرو آن به بحث گذاشته شده و رابطه آن با علوم و معارف ديگر تبيين شده است. روش تحقيق در جامعه شناسى, راههاى گونه گون آن, مشكلات و دشواريهاى پژوهش در اين زمينه در فصل سوم آمده است. فصل چهارم عهده دار تبيين پايگاه علمى جامعه شناسى است. در فصل پنجم منشأ زندگى اجتماعى انسان را از ديدگاه فيلسوفان اجتماعى تبيين و گزارش كرده است. در سه بخش آراى انديشوران كهن, ديدگاههاى انديشوران مسلمان و نظريه هاى دانشمندان غرب.

* ديدگاههاى نو در جغرافياى شهرى. حسين شكوئى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى دانشگاهها, ١٣٧٣), ٥٦٨ص, وزيرى.
در اين كتاب مفاهيم جغرافياى شهرى در دوازده فصل تبيين شده است. عناوين برخى از فصول آن چنين است: جغرافياى شهرى و ابعاد اجتماعى و اقتصادى آن, سير تكوين جغرافياى شهرى, شهر و مفاهيم شهرى, مكتبهاى جغرافياى شهرى, زندگى شهرى در دوره هاى تاريخى, وابستگيهاى فضايى و روابط شهر و روستا و سيستمهاى شهرى و….