تفسير غرائب القرآن ورغائب الفرقان
(١)
٣ ص
(٢)
٣ ص
(٣)
٣ ص
(٤)
٣ ص
(٥)
٣ ص
(٦)
٣ ص
(٧)
٩ ص
(٨)
١١ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١٢ ص
(١٢)
١٨ ص
(١٣)
٢١ ص
(١٤)
٢١ ص
(١٥)
٢٢ ص
(١٦)
٢٢ ص
(١٧)
٣٠ ص
(١٨)
٣٥ ص
(١٩)
٣٥ ص
(٢٠)
٣٦ ص
(٢١)
٣٦ ص
(٢٢)
٤٠ ص
(٢٣)
٤٢ ص
(٢٤)
٤٣ ص
(٢٥)
٤٣ ص
(٢٦)
٤٣ ص
(٢٧)
٥٦ ص
(٢٨)
٥٩ ص
(٢٩)
٥٩ ص
(٣٠)
٥٩ ص
(٣١)
٦٠ ص
(٣٢)
٧٠ ص
(٣٣)
٧٢ ص
(٣٤)
٧٢ ص
(٣٥)
٧٣ ص
(٣٦)
٧٣ ص
(٣٧)
٨١ ص
(٣٨)
٨٣ ص
(٣٩)
٨٣ ص
(٤٠)
٨٣ ص
(٤١)
٨٤ ص
(٤٢)
٩٦ ص
(٤٣)
٩٨ ص
(٤٤)
٩٨ ص
(٤٥)
٩٨ ص
(٤٦)
٩٨ ص
(٤٧)
٩٩ ص
(٤٨)
١١٤ ص
(٤٩)
١١٧ ص
(٥٠)
١١٨ ص
(٥١)
١١٩ ص
(٥٢)
١١٩ ص
(٥٣)
١٣٣ ص
(٥٤)
١٣٥ ص
(٥٥)
١٣٥ ص
(٥٦)
١٣٥ ص
(٥٧)
١٣٦ ص
(٥٨)
١٤٥ ص
(٥٩)
١٤٧ ص
(٦٠)
١٤٨ ص
(٦١)
١٤٨ ص
(٦٢)
١٤٨ ص
(٦٣)
١٥٦ ص
(٦٤)
١٥٧ ص
(٦٥)
١٥٨ ص
(٦٦)
١٥٨ ص
(٦٧)
١٥٩ ص
(٦٨)
١٧٥ ص
(٦٩)
١٧٧ ص
(٧٠)
١٧٧ ص
(٧١)
١٧٧ ص
(٧٢)
١٧٧ ص
(٧٣)
١٨٥ ص
(٧٤)
١٨٥ ص
(٧٥)
١٨٦ ص
(٧٦)
١٨٦ ص
(٧٧)
١٩٦ ص
(٧٨)
١٩٧ ص
(٧٩)
١٩٧ ص
(٨٠)
١٩٧ ص
(٨١)
٢٠٧ ص
(٨٢)
٢٠٧ ص
(٨٣)
٢٠٧ ص
(٨٤)
٢٠٧ ص
(٨٥)
٢٢٢ ص
(٨٦)
٢٢٣ ص
(٨٧)
٢٢٣ ص
(٨٨)
٢٢٤ ص
(٨٩)
٢٢٤ ص
(٩٠)
٢٣٦ ص
(٩١)
٢٣٧ ص
(٩٢)
٢٣٧ ص
(٩٣)
٢٣٧ ص
(٩٤)
٢٣٨ ص
(٩٥)
٢٤٥ ص
(٩٦)
٢٤٦ ص
(٩٧)
٢٤٦ ص
(٩٨)
٢٤٦ ص
(٩٩)
٢٤٧ ص
(١٠٠)
٢٥٦ ص
(١٠١)
٢٥٦ ص
(١٠٢)
٢٥٧ ص
(١٠٣)
٢٥٧ ص
(١٠٤)
٢٥٧ ص
(١٠٥)
٢٦٦ ص
(١٠٦)
٢٦٧ ص
(١٠٧)
٢٦٨ ص
(١٠٨)
٢٦٨ ص
(١٠٩)
٢٦٨ ص
(١١٠)
٢٧٥ ص
(١١١)
٢٧٦ ص
(١١٢)
٢٧٧ ص
(١١٣)
٢٧٨ ص
(١١٤)
٢٧٨ ص
(١١٥)
٢٩٥ ص
(١١٦)
٢٩٧ ص
(١١٧)
٢٩٨ ص
(١١٨)
٢٩٨ ص
(١١٩)
٢٩٨ ص
(١٢٠)
٣١٢ ص
(١٢١)
٣١٢ ص
(١٢٢)
٣١٣ ص
(١٢٣)
٣١٤ ص
(١٢٤)
٣١٤ ص
(١٢٥)
٣٢٦ ص
(١٢٦)
٣٢٦ ص
(١٢٧)
٣٢٧ ص
(١٢٨)
٣٢٧ ص
(١٢٩)
٣٢٧ ص
(١٣٠)
٣٣٧ ص
(١٣١)
٣٣٨ ص
(١٣٢)
٣٣٨ ص
(١٣٣)
٣٣٨ ص
(١٣٤)
٣٣٩ ص
(١٣٥)
٣٣٩ ص
(١٣٦)
٣٥٨ ص
(١٣٧)
٣٥٩ ص
(١٣٨)
٣٦٠ ص
(١٣٩)
٣٦١ ص
(١٤٠)
٣٦١ ص
(١٤١)
٣٨٠ ص
(١٤٢)
٣٨٢ ص
(١٤٣)
٣٨٢ ص
(١٤٤)
٣٨٢ ص
(١٤٥)
٣٨٣ ص
(١٤٦)
٤٠٠ ص
(١٤٧)
٤٠٢ ص
(١٤٨)
٤٠٣ ص
(١٤٩)
٤٠٣ ص
(١٥٠)
٤٠٣ ص
(١٥١)
٤١٥ ص
(١٥٢)
٤١٥ ص
(١٥٣)
٤١٦ ص
(١٥٤)
٤١٧ ص
(١٥٥)
٤١٧ ص
(١٥٦)
٤٢٩ ص
(١٥٧)
٤٣١ ص
(١٥٨)
٤٣٢ ص
(١٥٩)
٤٣٢ ص
(١٦٠)
٤٣٢ ص
(١٦١)
٤٤٤ ص
(١٦٢)
٤٤٤ ص
(١٦٣)
٤٤٥ ص
(١٦٤)
٤٤٥ ص
(١٦٥)
٤٤٦ ص
(١٦٦)
٤٥٣ ص
(١٦٧)
٤٥٤ ص
(١٦٨)
٤٥٥ ص
(١٦٩)
٤٥٥ ص
(١٧٠)
٤٥٥ ص
(١٧١)
٤٦٨ ص
(١٧٢)
٤٦٨ ص
(١٧٣)
٤٦٨ ص
(١٧٤)
٤٦٩ ص
(١٧٥)
٤٨٤ ص
(١٧٦)
٤٨٦ ص
(١٧٧)
٤٨٦ ص
(١٧٨)
٤٨٦ ص
(١٧٩)
٤٨٦ ص
(١٨٠)
٤٩٤ ص
(١٨١)
٤٩٥ ص
(١٨٢)
٤٩٦ ص
(١٨٣)
٤٩٦ ص
(١٨٤)
٤٩٦ ص
(١٨٥)
٥٠٥ ص
(١٨٦)
٥٠٦ ص
(١٨٧)
٥٠٧ ص
(١٨٨)
٥٠٧ ص
(١٨٩)
٥٠٨ ص
(١٩٠)
٥١٦ ص
(١٩١)
٥١٨ ص
(١٩٢)
٥١٨ ص
(١٩٣)
٥١٨ ص
(١٩٤)
٥١٩ ص
(١٩٥)
٥٢٣ ص
(١٩٦)
٥٢٣ ص
(١٩٧)
٥٢٤ ص
(١٩٨)
٥٢٤ ص
(١٩٩)
٥٢٥ ص
(٢٠٠)
٥٣١ ص
(٢٠١)
٥٣٢ ص
(٢٠٢)
٥٣٣ ص
(٢٠٣)
٥٣٣ ص
(٢٠٤)
٥٣٣ ص
(٢٠٥)
٥٣٧ ص
(٢٠٦)
٥٣٩ ص
(٢٠٧)
٥٣٩ ص
(٢٠٨)
٥٤٠ ص
(٢٠٩)
٥٤٠ ص
(٢١٠)
٥٤١ ص
(٢١١)
٥٦٤ ص
(٢١٢)
٥٦٦ ص
(٢١٣)
٥٦٧ ص
(٢١٤)
٥٦٧ ص
(٢١٥)
٥٦٧ ص
(٢١٦)
٥٧١ ص
(٢١٧)
٥٧٢ ص
(٢١٨)
٥٧٣ ص
(٢١٩)
٥٧٣ ص
(٢٢٠)
٥٧٣ ص
(٢٢١)
٥٧٦ ص
(٢٢٢)
٥٧٧ ص
(٢٢٣)
٥٧٧ ص
(٢٢٤)
٥٧٧ ص
(٢٢٥)
٥٧٨ ص
(٢٢٦)
٥٨٩ ص
(٢٢٧)
٥٩١ ص
(٢٢٨)
٥٩١ ص
(٢٢٩)
٥٩١ ص
(٢٣٠)
٥٩٢ ص
(٢٣١)
٥٩٨ ص
(٢٣٢)
٥٩٨ ص
(٢٣٣)
٥٩٩ ص
(٢٣٤)
٥٩٩ ص
(٢٣٥)
٦٠٠ ص
(٢٣٦)
٦٠٨ ص
(٢٣٧)
٦٠٩ ص
(٢٣٨)
٦١٠ ص
(٢٣٩)
٦١٠ ص
(٢٤٠)
٦١٠ ص
(٢٤١)
٦١٨ ص
(٢٤٢)
٦١٩ ص
(٢٤٣)
٦٢٠ ص
(٢٤٤)
٦٢٠ ص
(٢٤٥)
٦٢١ ص
(٢٤٦)
٦٢٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص

تفسير غرائب القرآن ورغائب الفرقان - القمي النيسابوري، نظام الدين الحسن - الصفحة ٦٠٤

الروم وتنصر. وتفسير المحبة قد مر في سورة البقرة في قوله : (يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللهِ) [البقرة : ١٦٥] وإنما قدم محبته على محبتهم لأن محبتهم إياه نتيجة محبته الأزلية إياهم فتلك أصل وهذه فرع. والراجع من الجزاء إلى الاسم المتضمن للشرط محذوف معناه فسوف يأتي الله بقوم مكانهم أو بقوم غيرهم (أَذِلَّةٍ) جمع ذليل لأن ذلولا من الذل نقيض الصعوبة لا يجمع على أذلة وإنما يجمع على ذلل. وليس المراد أنهم مهانون عند المؤمنين بل المراد المبالغة في وصفهم بالرفق ولين الجانب ، فإن من كان ذليلا عند إنسان فإنه لا يظهر الكبر والترفع البتة. ولتضمين الذل معنى الحنو والعطف عدّي بعلى دون اللام كأنه قيل : عاطفين عليهم. أو المراد أنهم مع شرفهم واستعلاء حالهم واستيلائهم على المؤمنين خافضون لهم أجنحتهم ليضموا إلى منصبهم فضيلة التواضع (أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ) يظهرون الغلظة والترفع عليهم من عزه يعزه إذا غلبه ونحو هذه الآية قوله : (أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ) [الفتح : ٢٩] أما الواو في قوله : (وَلا يَخافُونَ) فإما أن تكون للحال أي يجاهدون وحالهم في المجاهدة خلاف حال المنافقين حيث يخافون لومة أوليائهم اليهود ، وإما أن تكون للعطف كقوله :

إلى الملك القرم وابن الهمام

أي هم الجامعون بين المجاهدة لله وبين الصلابة في الدين إذا شرعوا في أمر من أمور الدين ، لا يرعبهم اعتراض معترض. وفي وحدة اللوم وتنكير اللائم مبالغتان كأنه قيل : لا يخافون شيئا قط من لوم أحد من اللوام. (ذلِكَ) الذي ذكر من نعوت الكمال من المحبة والذلة وغيرها (فَضْلُ اللهِ) إحسانه وتوفيقه. قالت الأشاعرة : إنه صريح في أن الأعمال مخلوقة لله تعالى. والمعتزلة حملوه على فعل الألطاف. وضعف بأن اللطف عام في حق الكل فلا بد للتخصيص من فائدة (وَاللهُ واسِعٌ عَلِيمٌ) تام القدرة كامل العلم يعلم أهل الفضل فيؤتيهم الفضل.

واعلم أن للمفسرين خلافا في أن القوم المذكورين في الآية من هم. قال الحسن وقتادة والضحاك وابن جريج : هم أبو بكر وأصحابه لأنهم الذين قاتلوا أهل الردة. وقال السدي : نزلت في الأنصار. وقال مجاهد : هم أهل اليمن لأنها لما نزلت أشار النبي صلى‌الله‌عليه‌وسلم إلى أبي موسى الأشعري وقال : هم قوم هذا. وقال آخرون : هم الفرس لما روي أنه صلى‌الله‌عليه‌وسلم سئل عن هذه الآية فضرب يده على عاتق سلمان قال : هذا وذووه ثم قال : لو كان الدين معلقا بالثريا لناله رجال من أبناء فارس. وقالت الشيعة : نزلت في علي رضي‌الله‌عنه وكرّم الله