تفسير غرائب القرآن ورغائب الفرقان
(١)
٣ ص
(٢)
٣ ص
(٣)
٣ ص
(٤)
٣ ص
(٥)
٣ ص
(٦)
٣ ص
(٧)
٩ ص
(٨)
١١ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١٢ ص
(١٢)
١٨ ص
(١٣)
٢١ ص
(١٤)
٢١ ص
(١٥)
٢٢ ص
(١٦)
٢٢ ص
(١٧)
٣٠ ص
(١٨)
٣٥ ص
(١٩)
٣٥ ص
(٢٠)
٣٦ ص
(٢١)
٣٦ ص
(٢٢)
٤٠ ص
(٢٣)
٤٢ ص
(٢٤)
٤٣ ص
(٢٥)
٤٣ ص
(٢٦)
٤٣ ص
(٢٧)
٥٦ ص
(٢٨)
٥٩ ص
(٢٩)
٥٩ ص
(٣٠)
٥٩ ص
(٣١)
٦٠ ص
(٣٢)
٧٠ ص
(٣٣)
٧٢ ص
(٣٤)
٧٢ ص
(٣٥)
٧٣ ص
(٣٦)
٧٣ ص
(٣٧)
٨١ ص
(٣٨)
٨٣ ص
(٣٩)
٨٣ ص
(٤٠)
٨٣ ص
(٤١)
٨٤ ص
(٤٢)
٩٦ ص
(٤٣)
٩٨ ص
(٤٤)
٩٨ ص
(٤٥)
٩٨ ص
(٤٦)
٩٨ ص
(٤٧)
٩٩ ص
(٤٨)
١١٤ ص
(٤٩)
١١٧ ص
(٥٠)
١١٨ ص
(٥١)
١١٩ ص
(٥٢)
١١٩ ص
(٥٣)
١٣٣ ص
(٥٤)
١٣٥ ص
(٥٥)
١٣٥ ص
(٥٦)
١٣٥ ص
(٥٧)
١٣٦ ص
(٥٨)
١٤٥ ص
(٥٩)
١٤٧ ص
(٦٠)
١٤٨ ص
(٦١)
١٤٨ ص
(٦٢)
١٤٨ ص
(٦٣)
١٥٦ ص
(٦٤)
١٥٧ ص
(٦٥)
١٥٨ ص
(٦٦)
١٥٨ ص
(٦٧)
١٥٩ ص
(٦٨)
١٧٥ ص
(٦٩)
١٧٧ ص
(٧٠)
١٧٧ ص
(٧١)
١٧٧ ص
(٧٢)
١٧٧ ص
(٧٣)
١٨٥ ص
(٧٤)
١٨٥ ص
(٧٥)
١٨٦ ص
(٧٦)
١٨٦ ص
(٧٧)
١٩٦ ص
(٧٨)
١٩٧ ص
(٧٩)
١٩٧ ص
(٨٠)
١٩٧ ص
(٨١)
٢٠٧ ص
(٨٢)
٢٠٧ ص
(٨٣)
٢٠٧ ص
(٨٤)
٢٠٧ ص
(٨٥)
٢٢٢ ص
(٨٦)
٢٢٣ ص
(٨٧)
٢٢٣ ص
(٨٨)
٢٢٤ ص
(٨٩)
٢٢٤ ص
(٩٠)
٢٣٦ ص
(٩١)
٢٣٧ ص
(٩٢)
٢٣٧ ص
(٩٣)
٢٣٧ ص
(٩٤)
٢٣٨ ص
(٩٥)
٢٤٥ ص
(٩٦)
٢٤٦ ص
(٩٧)
٢٤٦ ص
(٩٨)
٢٤٦ ص
(٩٩)
٢٤٧ ص
(١٠٠)
٢٥٦ ص
(١٠١)
٢٥٦ ص
(١٠٢)
٢٥٧ ص
(١٠٣)
٢٥٧ ص
(١٠٤)
٢٥٧ ص
(١٠٥)
٢٦٦ ص
(١٠٦)
٢٦٧ ص
(١٠٧)
٢٦٨ ص
(١٠٨)
٢٦٨ ص
(١٠٩)
٢٦٨ ص
(١١٠)
٢٧٥ ص
(١١١)
٢٧٦ ص
(١١٢)
٢٧٧ ص
(١١٣)
٢٧٨ ص
(١١٤)
٢٧٨ ص
(١١٥)
٢٩٥ ص
(١١٦)
٢٩٧ ص
(١١٧)
٢٩٨ ص
(١١٨)
٢٩٨ ص
(١١٩)
٢٩٨ ص
(١٢٠)
٣١٢ ص
(١٢١)
٣١٢ ص
(١٢٢)
٣١٣ ص
(١٢٣)
٣١٤ ص
(١٢٤)
٣١٤ ص
(١٢٥)
٣٢٦ ص
(١٢٦)
٣٢٦ ص
(١٢٧)
٣٢٧ ص
(١٢٨)
٣٢٧ ص
(١٢٩)
٣٢٧ ص
(١٣٠)
٣٣٧ ص
(١٣١)
٣٣٨ ص
(١٣٢)
٣٣٨ ص
(١٣٣)
٣٣٨ ص
(١٣٤)
٣٣٩ ص
(١٣٥)
٣٣٩ ص
(١٣٦)
٣٥٨ ص
(١٣٧)
٣٥٩ ص
(١٣٨)
٣٦٠ ص
(١٣٩)
٣٦١ ص
(١٤٠)
٣٦١ ص
(١٤١)
٣٨٠ ص
(١٤٢)
٣٨٢ ص
(١٤٣)
٣٨٢ ص
(١٤٤)
٣٨٢ ص
(١٤٥)
٣٨٣ ص
(١٤٦)
٤٠٠ ص
(١٤٧)
٤٠٢ ص
(١٤٨)
٤٠٣ ص
(١٤٩)
٤٠٣ ص
(١٥٠)
٤٠٣ ص
(١٥١)
٤١٥ ص
(١٥٢)
٤١٥ ص
(١٥٣)
٤١٦ ص
(١٥٤)
٤١٧ ص
(١٥٥)
٤١٧ ص
(١٥٦)
٤٢٩ ص
(١٥٧)
٤٣١ ص
(١٥٨)
٤٣٢ ص
(١٥٩)
٤٣٢ ص
(١٦٠)
٤٣٢ ص
(١٦١)
٤٤٤ ص
(١٦٢)
٤٤٤ ص
(١٦٣)
٤٤٥ ص
(١٦٤)
٤٤٥ ص
(١٦٥)
٤٤٦ ص
(١٦٦)
٤٥٣ ص
(١٦٧)
٤٥٤ ص
(١٦٨)
٤٥٥ ص
(١٦٩)
٤٥٥ ص
(١٧٠)
٤٥٥ ص
(١٧١)
٤٦٨ ص
(١٧٢)
٤٦٨ ص
(١٧٣)
٤٦٨ ص
(١٧٤)
٤٦٩ ص
(١٧٥)
٤٨٤ ص
(١٧٦)
٤٨٦ ص
(١٧٧)
٤٨٦ ص
(١٧٨)
٤٨٦ ص
(١٧٩)
٤٨٦ ص
(١٨٠)
٤٩٤ ص
(١٨١)
٤٩٥ ص
(١٨٢)
٤٩٦ ص
(١٨٣)
٤٩٦ ص
(١٨٤)
٤٩٦ ص
(١٨٥)
٥٠٥ ص
(١٨٦)
٥٠٦ ص
(١٨٧)
٥٠٧ ص
(١٨٨)
٥٠٧ ص
(١٨٩)
٥٠٨ ص
(١٩٠)
٥١٦ ص
(١٩١)
٥١٨ ص
(١٩٢)
٥١٨ ص
(١٩٣)
٥١٨ ص
(١٩٤)
٥١٩ ص
(١٩٥)
٥٢٣ ص
(١٩٦)
٥٢٣ ص
(١٩٧)
٥٢٤ ص
(١٩٨)
٥٢٤ ص
(١٩٩)
٥٢٥ ص
(٢٠٠)
٥٣١ ص
(٢٠١)
٥٣٢ ص
(٢٠٢)
٥٣٣ ص
(٢٠٣)
٥٣٣ ص
(٢٠٤)
٥٣٣ ص
(٢٠٥)
٥٣٧ ص
(٢٠٦)
٥٣٩ ص
(٢٠٧)
٥٣٩ ص
(٢٠٨)
٥٤٠ ص
(٢٠٩)
٥٤٠ ص
(٢١٠)
٥٤١ ص
(٢١١)
٥٦٤ ص
(٢١٢)
٥٦٦ ص
(٢١٣)
٥٦٧ ص
(٢١٤)
٥٦٧ ص
(٢١٥)
٥٦٧ ص
(٢١٦)
٥٧١ ص
(٢١٧)
٥٧٢ ص
(٢١٨)
٥٧٣ ص
(٢١٩)
٥٧٣ ص
(٢٢٠)
٥٧٣ ص
(٢٢١)
٥٧٦ ص
(٢٢٢)
٥٧٧ ص
(٢٢٣)
٥٧٧ ص
(٢٢٤)
٥٧٧ ص
(٢٢٥)
٥٧٨ ص
(٢٢٦)
٥٨٩ ص
(٢٢٧)
٥٩١ ص
(٢٢٨)
٥٩١ ص
(٢٢٩)
٥٩١ ص
(٢٣٠)
٥٩٢ ص
(٢٣١)
٥٩٨ ص
(٢٣٢)
٥٩٨ ص
(٢٣٣)
٥٩٩ ص
(٢٣٤)
٥٩٩ ص
(٢٣٥)
٦٠٠ ص
(٢٣٦)
٦٠٨ ص
(٢٣٧)
٦٠٩ ص
(٢٣٨)
٦١٠ ص
(٢٣٩)
٦١٠ ص
(٢٤٠)
٦١٠ ص
(٢٤١)
٦١٨ ص
(٢٤٢)
٦١٩ ص
(٢٤٣)
٦٢٠ ص
(٢٤٤)
٦٢٠ ص
(٢٤٥)
٦٢١ ص
(٢٤٦)
٦٢٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص

تفسير غرائب القرآن ورغائب الفرقان - القمي النيسابوري، نظام الدين الحسن - الصفحة ٢٤٥

مما تسرونه وهو مضمرات القلوب وخفياتها. وإن كان خارجا فالمعنى قل لهم ذلك يا محمد ولا تتعجب من اطلاعي إياك على أسرارهم فإني أعلم ما أضمره الخلائق ولم يظهروه على ألسنتهم أصلا. ويجوز أن لا يكون أمرا بالقول لفظا بل يراد حدّث نفسك بأنهم سيهلكون غيظا وحسدا ، فيكون أمرا للرسول بطيب النفس وقوة الرجاء والاستبشار بوعد الله ونصره. ثم ذكر نوعا آخر من مضادتهم ومعاداتهم فقال : (إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ) أي حسنة كانت من منافع الدنيا كالصحة والخصب والغنيمة والظفر على الأعداء والائتلاف بين الأحباء (تَسُؤْهُمْ) ساءه يسوءه نقيض سره يسره (وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ) ضد من أضداد ما عددنا. (يَفْرَحُوا بِها) ولم يفرق صاحب الكشاف هاهنا بين المس والإصابة وجعل المعنى واحدا. وأقول : يشبه أن يكون المس أقل من الإصابة وأنه أدخل في بيان شدة العداوة ، وذلك أن الحسد لا ينهض لقليل من الخير إلا أن يكون هناك كمال البغض ، والشماتة قلما توجد إذا أصاب العدوّ بلية عظمى كما قيل :

عند الشدائد تذهب الأحقاد

إلا أن يكون ثمة غاية الحقد. وإذا كان حال القوم مع المسلمين في القضيتين بالخلاف دل ذلك على شدة بغضهم ونهاية حقدهم ، وعلى هذا فلا يبعد أن يقال التنوين في (حَسَنَةٌ) للتقليل وفي (سَيِّئَةٌ) للتعظيم. (وَإِنْ تَصْبِرُوا) على عداوتهم (وَتَتَّقُوا) ما نهيتم عنه من موالاتهم ، أو إن تصبروا على أوامر الله تعالى وتتقوا محارمه (لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ) وهو احتيال الإنسان لإيقاع غيره في مكروه. وقال ابن عباس : هو العداوة. (شَيْئاً) من الضرر بل كنتم في كنف الله وحفظه. وفيه إرشاد من الله تعالى إلى أن يستعان على دفع مكايد الأعداء بالصبر والتقوى ، فمن كان لله كان الله له. وفي كلام الحكماء إذا أردت أن تكبت من يحسدك فازدد فضلا في نفسك. وقال بعضهم :

إذا ما شئت إرغام الأعادي

بلا سيف يسل ولا سنان

فزد في مكرماتك فهي أعدى

على الأعداء من نوب الزمان

(إِنَّ اللّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ) في عداوتكم أو بما تعملون أنتم من الصبر والتقوى. (مُحِيطٌ) فيجازي كل أحد بما هو أهله.

التأويل : ضربت عليهم ذلة الطمع ومسكنة الحرص إلا أن يعتصموا بمحبة الله وطلبه وحبل من الناس يعني متابعة النبي صلى‌الله‌عليه‌وسلم وسيرته. ويقتلون الأنبياء يميتون سنتهم وسيرهم. ليسوا أي العلماء الربانيون والمداهنون. فلن تكفروه لأنه من تقرب إليه شبرا تقرب إليه ذراعا. ثم أخبر عن نفقات أهل الشهوات في استيفاء اللذات الجسمانية بقوله : (مَثَلُ ما