توحيد از ديدگاه آيات و روايات ١٢٨ پاسخ ..... ص : ١٢٣ درس پانزدهم عدل الهى (٣) اشكال‌هايى درباره عدل الهى‌ ٣- رابطه عدل الهى با قضا و قدر از جمله اشكال‌هايى كه در مورد عدل الهى مطرح شده، رابطه تقدير الهى با آزادى و اراده انسان است. براساس اعتقاد به توحيد افعالى، تمام پديده‌ها از جمله افعال اختيارى انسان، به اذن، مشيّت و قضاى الهى استناد پيدا مى‌كند و خالق همه آنها خداست. با توجه به اين مطلب، چگونه مى‌توان انسان را در برابر اراده‌اش آزاد دانست و نقش او را در تعيين سرنوشت خويش پذيرفت؟ اگر او از خود اراده و اختيارى نداشته باشد، نتيجه‌اش اعتقاد به جبر و سلب مسؤوليت از انسان و در نتيجه، ظلم بودن مجازات گنهكار است. و اگر گفته شود خداوند دخالتى در اعمال ما ندارد، قلمرو حكومت الهى را محدود ساخته، خود را مستقل پنداشته و راه شرك پيموده‌ايم. اكنون بايد ديد جمع بين دو اصل توحيد و عدل؛ يعنى، اعتقاد به فاعليّت اختيارى انسان و مسؤوليت مترتّب بر آن از يك‌سو و تأثير استقلالى اراده الهى از سوى ديگر، چگونه ممكن است و نظريه صحيح در اين باره كدام است؟ پاسخ‌ براى روشن شدن پاسخ صحيح و كامل، توجه به نكات ذيل لازم است: الف- مفهوم «قضا و قدر»: واژه «قضا» به‌معناى محكم، متقن و اجرا كردن امرى و نيز داورى كردن، به انجام رساندن، فارغ شدن و خلق كردن به‌كار مى‌رود. واژه «قدر» و تقدير