نظر آنان انتخاب مى‌گرديدند. «١» شيوع فرهنگهاى بيگانه و حضور بيگانگان در جامعه اسلامى و تبليغات آنان، احكام و قوانين اسلامى را كم‌رنگ كرده بود و دين و دنياى مردم در خطر نابودى جدى قرار داشت و توده مردم در سردرگمى و حيرت بسر مى‌بردند. آخوند و نهضت مشروطيت‌ در اين موقعيت بحرانى آيةاللّه آخوند خراسانى و ديگر علماى كشور به فكر چاره‌جويى افتاده و بهترين راه را در آن زمان، برقرارى رژيم مشروطيت و حكومت عدل و قانون دانستند. آيةاللّه خراسانى كه در آن روز، زعامت دينى مردم را به عهده داشت، در اين رابطه تلاشهاى زيادى كرد و با فرستادن نامه و تلگراف، پشتيبانى خود و ديگر علماى نجف را از قيام مردم و تأسيس عدالتخانه اعلام داشت. «٢» وى طى نامه‌اى كه به يكى از وعاظ طراز اوّل ايران يعنى «شيخ محمّد سلطان المحققين» نوشت، انگيزه خود را درباره حمايت از نهضت مشروطيت ايران چنين بيان داشت: «غرض ما از اين همه زحمت، ترفيه حال رعيت و رفع ظلم از آنان و اعانه مظلوم ... و اجراء احكام الهيه عَزَّ سْمُهُ و حفظ بلاد اسلام از تطاول كفار و امر به معروف و نهى از منكر و غيرها از قوانين اسلاميه نافِعَةٌ لِلْقَوْم، بوده است.» پشتيبانى علماى نجف و بخصوص مرحوم آخوند از نهضت مشروطه، بيش از هر عامل ديگرى در برپايى و گسترش اين نهضت مؤثر بود و موجب شد تا مردم با انگيزه بيشترى از آن حمايت كنند و اين نهضت پابگيرد. و اولين مجلس از نمايندگان مردم تشكيل شود. گرچه نهضت مشروطيت، به كوشش علما و مردم تا حدودى به ثمر رسيد اما با روى كار آمدن «محمّدعلى شاه قاجار» مخالفت با مشروطه‌خواهان شروع شد و اين شاه‌