پاسداران اسلام در دوران غيبت كبرى - رحمتی، رضا - الصفحة ١٠٧
رساند، ميرزا پس از طى مراحل اوليه تحصيل راهى عراق شد و از محضر درس استادانى همچون «ميرزا محمّدحسن شيرازى» و «فاضل اردكانى» استفاده برد و در رشتههاى فقه، اصول و ادبيات به كمال رسيد.
ميرزا پس از درگذشت «ميرزاى شيرازى اول» در سامرا متصدى اداره حوزه علميه شد و با هجرت به نجف اشرف زعامت و مرجعيت شيعه به او واگذار گرديد. «١»
مقام علمى و اخلاقى ميرزاى دوّم
ميرزاى دوم از فحول علماى اماميه و فقيهى كامل و مجتهدى مبرز بود. او نظراتى دقيق و افكارى بلند داشت و داراى طبع شعر بود. يكى از آثار وى، كتاب «الْقَصائِدُ الْفاخِرَةِ فى مَدْحِ الْعِتْرَةِ الطَّاهِرَةِ» است كه در راستاى پاسدارى از مكتب اهل بيت، از او به جا ماندهاست. «٢»
ميرزا از لحاظ اخلاقى، عالمى با تقوا و وارسته بود. آية اللّه سيد حسن صدر درباره او گفته است:
«بيست سال با وى معاشرت داشتم در اين مدت يك لغزش و خلاف هم از او نديدم و يك روش ناپسند و مستهجن از او مشاهده نكردم. دوازده سال با او، هم بحث بودم و همواره نظرهاى د قيق و افكار عميق و يادآورىهاى علمى و ارزنده از او مىشنيدم.» «٣»
خدمات فرهنگى، اجتماعى ميرزاى دوّم
ميرزاى دوّم چون بار سنگين مرجعيت شيعه را به دوش گرفت، در راستاى پاسدارى از مكتب اسلام به دادن فتوا و گفتن درس و تربيت عالمان دينى همچون گذشته ادامه داد و مجلس درس از مورد استفاده علماى بزرگ گرديد. «٤» مرحوم ميرزا علاوه بر اشتغالات علمى در رسيدگى به وضع فقرا و درماندگان و حل مشكلات آنان اهتمام مىورزيد و درِ خانهاش به روى مستمندان باز بود.