١- ٢- نظريه توطئه‌ عده‌اى بر اين باورند كه هر چه در اجتماع اتفاق مى‌افتد نتايج مستقيم نقشه‌هايى است كه افراد يا گروه‌هايى نيرومند، طرح ريزى كرده‌اند و مى‌گويند: در جهان همه توطئه‌ها، به صهيونيست‌ها، صاحبان انحصارات، سرمايه‌داروا و استعمارگران برمى‌گردد. «١» ٢- ٢- نظريه توهم توطئه‌ در مقابل نظريه قبل، عده‌اى معتقدند كه توهم أوطئه و ديدن دست بيگانه، در همه مسائل و جريانات، سبآ مى‌شود كه ملت دچار بى‌عملى و انفعال شود و در سرنوشت و بهبود حيات خودش شركت نكند. اينال به عنوان مثال، نظرى را كه در داخل كشور ما راجع به توطئه‌هاى اسرائيل و آمريكا وجود دارد، مطرح مى‌كنند. و معتقدند توطئه‌هايى كه در اين زمينه ادعا مى‌شود صحّت ندارد و كسى كه به توهم توطئه مبتلا است، تمام وقايع عمده سياسى، سير حوادث و مشى وقايع تاريخى را در دست پنهان و قدرتمند سياست‌بازان بيگانه و سازمان‌هاى مخوف سياسى و اقتصادى و مذهبى وابسته به آن‌ها مى‌پندارد و حتى تمام جنگ‌ها، شورش‌ها، عقب‌ماندگى‌ها و وابستگى‌هاى سياسى و سقوط ارزش پول و ... را محصول دست پنهانِ بيگانه مى‌داند. «٢» در اين‌جا به چند نمونه از ترويج اين نظريه در مطبوعات اشاره مى‌كنم: