مباني فقهي حكومت اسلامي - منتظري، حسينعلي - الصفحة ٣٩٢ - دلايل ديدگاههاي ديگر درباره معادن

اساس خبر ابي البختري، از جعفر، از پدرش، از علي (ع) كه فرمود: "لا يحل منع الملح و النار نمي توان نمك و آتش را از مردم دريغ داشت ." و نيز دلايل و روايات ديگر كه كسي كه روايات ائمه (ع) را بررسي كند نمي تواند اين نظريه را كنار بگذارد."[١] و در باب انفال بر اين نظريه بدين گونه استدلال كرده است : "به خاطر اصل و بر اساس سيره و به خاطر اطلاق روايات خمس در معادن، زيرا معنا ندارد كه با اينكه معادن براي امام است خمس آن بر ديگري واجب باشد."[٢] اينكه مرحوم صاحب جواهر در مسأله ادعاي شهرت كرده اند با اينكه بسياري از بزرگان خلاف اين نظريه را گفته اند، ادعاي نادرستي است ; و سيره ادعا شده نيز در ديگر موارد انفال متحقق شده است، به عنوان مثال زمينهاي موات بي ترديد از انفال است و در همه زمانها سيره بر اين قرار گرفته كه مردم آن را احياء كرده و در آن تصرف مي‌كرده اند [و از ائمه اجازه نمي گرفته اند] دليل آن نيز اين بوده كه غير شيعه اماميه اينها را از انفال نمي دانسته اند يا اينكه به شأن ائمه (ع) اعتنايي نداشته اند، شيعيان امامي مذهب نيز كه تعدادشان بسيار كم بوده يا از ائمه (ع) اجازه مي‌گرفته اند يا به اخبار تحليل توجه داشته اند كه ائمه (ع) اينها را براي شيعيانشان حلال فرموده اند. و اينكه ما گفتيم زمينهاي موات و معادن از انفال است، مقصود ما اين نبود كه بگوييم ائمه (ع) همه مردم را از تصرف در آنها محروم كرده اند، بلكه خواستيم بگوييم كه اختيار امر انفال به دست آنان است، مردم آنها را احياء كرده و از آن بهره مي‌برند ولي با اجازه و زير نظر آنان، بدون آنكه از مردم عوضي بخواهند يا در شرايطي كه مصالح اسلام و مسلمين اقتضا كند بهاي كمي از آنان دريافت مي‌كنند.

---