سائس امام [١] هر سياستگذاري امام است ." و امام صادق (ع) هنگامي كه از عرفات كوچ مي‌كرد و از مركب خود به زمين افتاد و اميرالحاج اسماعيل بن علي به احترام آن حضرت ايستاد، به اسماعيل فرمود: "سر فان الامام لا يقف [٢] حركت كن كه پيشوا نبايد توقف كند." و موارد ديگري كه امام در مفهوم عام به كار برده شده است، و حتي گاهي به پيشوايان باطل نيز "امام" گفته مي‌شده و از آنان تحت عنوان "ائمه جور" ياد مي‌شده است . و خلاصه كلام اينكه مراد از امام همان حاكم واجد شرايط در زمان خويش است، و اموال نيز اموال شخصي او نيست . بلكه براي مقام و منصب امامت است به صورت تقييد، و اين اموال پس از عزل يا مرگ وي به امام ديگر منتقل مي‌شود، و در حقيقت اين اموال اموال عمومي و از مهمترين اركان نظام مالي حكومت اسلامي است، كه زير نظر نماينده جامعه قرار داده شده است و مصرف آن نيز مصالح امام و امت اسلامي است كه البته مصارف شخصي امام و نيز سادات از خاندان پيامبر٦از مهمترين آن مي‌باشد; و براي شخص امام معصوم نيست تا براي آن حضرت نگهداري شود; يا در آن جهت كه علم به رضاي آن حضرت است، يا بر آن حضرت واجب است مصرف گردد، يا از طرف او صدقه داده شود. اينها دو ديدگاه متفاوت در اين زمينه است كه به اصطلاح زمان ما در يك ديدگاه [ديدگاه اول ] شخصيت حقيقي امام مالك انفال و مانند آن است و در ديدگاه ديگر [ديدگاه دوم ] شخصيت حقوقي امام . و ما چنانكه پيش از اين يادآور شديم ديدگاه دوم را اختيار كرديم، و بر درستي آن دليل آورديم، و اين نزد ما مسأله روشني است ولي بسياري از بزرگان ما ديدگاه اول را برگزيده اند; كه ما به همين مناسبت با نقل ديدگاهها و سخنان آنان كمي بحث و

[١] قال ابوعبدالله(ع) في الرجل يقتل و ليس له ولي الا الامام : انه ليس للامام أن يعفو، له ان يقتل او يأخذ الدية فيجعلها في بيت مال المسلمين، لان جناية المقتول كانت علي الامام و كذلك تكون ديته لامام المسلمين .(وسائل ‌٩٣/١٩، ابواب قصاص نفس، باب ٦٠، حديث ٢) .
[٢] عبدالله بن سنان و عبدالله بن بكير، عن ابي عبدلله (ع) قال : قضي اميرالمؤمنين (ع) في رجل وجد مقتولا لايدري من قتله، قال : ان كان عرف له اولياء يطلبون ديته أعطوا ديته من بيت مال المسلمين و لا يبطل دم امرئ حديث ١) .