ديوان امام - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣١ - ^ سبك و شيوه امام و تأثير پيشينيان در آثار ايشان
در پايان يادآورى چند نكته به نظر ضرورى رسيد:
١- معظم له گاه در برخى از اشعار خود تصرفاتى كرده بر روى حرف و كلمهاى قلم كشيده و به جاى آن، حرف و كلمهاى ديگر مرقوم داشته، و برخى از اشعار را نيز بازنويسى كردهاند.
٢- از آنجا كه سرودههاى بسيارى در قالبهاى گوناگون، همانند غزل، قصيده، مثنوى، رباعى، قطعه، مسمّط، و ترجيعبند، از حضرتش بهجا مانده و اكنون همه آنها يكجا به طبع مىرسد، تدوين و ترتيبى خاص بدانها داده شده است، از اين قرار: نخست «غزل» ها قرار دارد، زيرا كمّيت آن از ديگر قالبها بيشتر است؛ پس از آن به ترتيب: «رباعى» ها، «قصيدهها»، «مسمّطها»، «ترجيعبند»، و «قطعات و اشعار پراكنده». كليه قالبها به ترتيب حروف «روىّ» مرتب شده، و شعرهاى متفرقه ديگر نيز بر همين ترتيب نظم يافته است.
٣- «واحد ادبيات» مؤسسه، بخشى بهعنوان «شناسنامه سرودهها» تنظيم كرده و در پايان ديوان- چاپ نفيس خوشنويسى شده- افزوده است؛ در اين بخش ويژگيهاى فنى هر شعر، از نظرگاه عروض و قافيه و بديع و معانى و بيان و سبكشناسى- به دقّت و اختصار- بيان گرديده است؛ بدين ترتيب:
- نام شعر
- مطلع شعر
- وزن شعر (بحر شعر با زحافات آن، همراه با تقطيع براساس افاعيل مصطلح و علايم متعارف، قيد شده است)
- قالب (قالب هر سروده مشخص گرديده كه غزل است يا قصيده يا ...)
- تعداد ابيات
- سبك (سبك هر سروده، عراقى يا خراسانى، بيان شده است)
- تاريخ سرايش شعر
- قافيه (همه حرفهاى قافيه نام برده شده است)
- رديف (اگر شعر داراى رديف بوده، رديف آن مشخص شده است)
- هنر شعرى و بلاغى (كليه آرايهها و صنايع، لفظى و معنوى، و نيز مصاديق معانى و بيان، در ذيل هر سروده مشخص گرديده است)
همچنين اصطلاحات خاصى كه امام در اشعار خود به كار بردهاند، به اختصار و اجمال شرح شده است.
٤- حضرت امام در دوران جوانى غزليات فراوانى سروده بودند و آنها را در دفترى نيز گرد آورده بودند؛ متأسفانه در جريان سفرهاى پياپى، اين دفتر مفقود گرديد. پس از آن نيز سرودههايى از ايشان در دست بود كه برخى به خط خود ايشان ثبت دفتر گرديده بود، و تعدادى نيز به وسيله همسر گراميشان استنساخ شده در دفترچهاى گردآورى شده بود؛ اين دفتر نيز در جريان