حقوق متقابل مردم و حکومت - قدردان قراملکی، محمدحسن - الصفحة ١١ - د) رازداري و عدم تجسس
اگر از اين منظر به حكومت بنگريم، بايد نوع رفتار حاكم با مردم مانندرفتار يك نماينده و پيمانكار با موكل و كارفرما باشد. موارد زير نمونههايي ازرفتار انساني است كه در مكتب علوي مورد تأكيد قرار گرفته است وفرمانروايان و مقامهاي دولتي بايد از آن برخوردار باشند.
الف) خوش رفتاري:
يكي از حقوق مسلم مردم رفتار نيك و گشاده رويي حاكم است. حضرتبا اشاره به حقوق مردم در نوع رفتار حاكم با مردم ميفرمايد:
همانا از حقوق مردم بر حاكم اين است كه حاكم، به خاطر نعمت وفضلي كه بدان نايل گرديده، رفتارش را با مردم تغيير ندهد و بايد، باافزوني نعمتهاي الاهي، نزديكي و عطوفتش را با برادران دينياشبيشتر كند.
و اما حق رعيت بر سلطان اين است كه... تو بر آنان مانند يك پدرمهربان باشي.
در مكتب علوي، محبت و عطوفت حاكم به شهروندان نبايد صوري وسياسي باشد. اين مهرورزي بايد دروني و فراگير بوده، شهروندان مسلمان وغير مسلمان را شامل شود:
اي مالك، مهرباني، رحمت و محبت به مردم را در قلبت جاي ده.مبادا براي آنان مانند جانوري درنده باشي و خوردن حقوقشان راغنيمت شماري؛ زيرا آنان دو دستهاند: يا برادر ديني تواند يا درآفرينش الاهي همانندت به شمار ميآيند.
با مردم با نيكويي و ستايش رفتار كن. همت كساني را كه امتحان پسداده و متحمل رنجي شدهاند بر زبان آور.
آن حضرت خطاب به ابن عباس، فرماندار بصره، ميفرمايد:
ابن عباس، با مردم گشاده رو باش، مجلس و وقتت را براي آنان وسعتده و با آنان با بردباري رفتار كن و از خشم بپرهيز؛ زيرا خشم كمخردي و فعل شيطان است.
امام(ع) وقتي محمدبن ابي بكر را به استانداري مصر منصوب كرد به ويچنين فرمود:
بالت را براي مردم بگشا، پهلويت را همواردار و چهرهات را باز كن.
ب) ارتباط مستقيم با مردم:
يكي ديگر از حقوق مردم آن است كه حاكم امكان گفتوگوي مستقيمآنها را با خود فراهم آورد. امام(ع) در فرمانهاي مختلف به حكمرانان خودآنان را به ارتباط مستقيم و بدون واسطه سفارش ميكرد؛ چنان كه به مالكاشتر ميفرمايد:
پارهاي از وقتت را براي نيازمندان قرار ده؛ در آن وقت، خويشتن رابراي رسيدگي به خواست آنها آماده ساز و در مجلس عمومي بنشين.پس به خاطر خدايي كه تو را آفريده با آنان فروتني كن. لشكريان وياراني چون نگهبانان و پاسدارانت را از جلوگيري آنان بازدار تاسخنگويشان بي لكنت زبان و بدون واهمه و دغدغه با تو سخن گويد... مبادا خودت را بيش از حد از مردم پنهان كني؛ زيرا وجود پرده وحجاب بين حكمرانان و رعيت نوعي تنگي و سختي است و به عدماطلاع دقيق از امور ميانجامد.
امام(ع) از فرماندار مكه ميخواهد در ارتباط با مردم تنهانماينده، زبان وتنها مانع چهره حاكم باشد:
در ارتباط با مردم جز زبانت نمايندهاي جز چهرهات مانع و فاصلهاينداشته باش. مبادا مانع ملاقات نيازمندي با خود شوي.
ج) روشنگري و پاسخدهي:
در مكتب علوي، آگاهي از امور كشور حق مردم است و روشن ساختنافكار عمومي و پاسخ به پرسشها و شبهات مردم وظيفه حاكم شمرده ميشود.هيچ چيز، جز اخبار محرمانه و مخل مصالح واقعي ملي مانند اسرار جنگي ازاين اصل مستثنا نيست. حضرت در اين باره به لشكريانش ميفرمايد:
همانا از حقوق شما بر من اين است كه، جز در امور جنگي، به محافظهكاري و پنهان كاري نپردازم.
حكومت و دولتمردان هميشه در معرض انواع شايعات و اتهامات قراردارند. اين آفت در حكومتهاي ديني به تهديد اصل حكومت و خدشه دارساختن قداست دين ميانجامد. آگاه ساختن مردم ميتواند اين خطر را از ميانبرده، شايعه سازان و دشمنان دين را ناكام سازد. حضرت در اين خصوص بهمالك اشتر ميفرمايد:
اگر شهروندان به تو در ستمگري گمان بد بردند، عذر و بي گناهي خودرا آشكار و ثابت كن و شايعات را با ارائه دليل روشن نابود ساز.
د) رازداري و عدم تجسس:
تجسس نكردن و راز دار بودن حكومت از حقوق مردم به شمار ميآيد.حكومت گاه، به مقتضاي وظيفهاش، بر اسرار و امور نهان شهروندانش آگاهيمييابد. در اين موقعيت، اصل رازداري و عدم افشاي اسرار مردم به بهانههايمختلف وظيفه حكومت شمرده ميشود. حضرت خطاب به مالك اشترميفرمايد: