حقوق متقابل مردم و حکومت - قدردان قراملکی، محمدحسن - الصفحة ٦ - عدم تبعيض براي نزديكان و ايثارگران در تقسيم بيت المال
٤. مساوات
برخورد يكسان و قانونمند حكومت با شهروندان از حقوق مردم به شمارميآيد؛ به عبارت ديگر، حكومت نبايد در تأمين حقوق اساسي و شيوهبرخورد با مردم، آنان را به دو گروه شهروند درجه يك و دو تقسيم كند.مبناي ديدگاه فوق، آزادي فردي، تساوي انسانها در خلقت و عدم تبعيضفردي بر فرد ديگر است. حضرت علي(ع) رعايت اصل مساوات و تقسيميكسان بيتالمال را از حقوق مردم بر والي بر ميشمارد و ميفرمايد:
«حق مردم تقسيم متساوي بيتالمال است».
افزون بر اين، امام به يكي از فرماندارانش چنين فرمود: بايد مردم، درنحوه برخورداري از حق و قانون، نزد تو يكسان باشند. آن بزرگوار ازنمايندگانش ميخواست حتي در امور جزئي نيز به مساوات پايبند باشند:
تحمل اصل مساوات در حكومت حضرت براي جمعي حتي ياراننزديك حضرت سنگين و گران ميآمد. حضرت ضمن گلايه از اصحابخود، دليل رفتار تساوي خود را اصل برابري مردم در حقوق خود ذكرميكند.
در مكتب حضرت احدي را بر احد ديگر داراي فضل و شرافت نيستمگر كسي كه تقوا و طاعت الهي داشته باشد. لزوم توجه و عنايت حكومت وحاكم به اصل فوق در مكتب علوي به ميزاني از اهميت برخوردار است كهحضرت از حاكمان خود ميخواهد كه حتي در ابتدائيترين حركات وبرخورد با مردم مانند نگاه كردن، اشاره و سلام دادن اصل مساوات را دقيقاًرعايت كنند تا با مشاهده اين نوع برخورد حاكم طبقه قدرتمند در صدد فريبحاكم نيفتد و قشر ضعيف جامعه به عدالت حاكم اميدوار باشند.
در نگاهتان به مردم، اعم از نگريستن به گوشه چشم و خيره نگاه كردنو اشاره و سلام، اصل مساوات را رعايت كنيد تا قدرتمندان در مقامتطميع و ستم بر شما برنيايند و طبقه مستضعف از عدالت شما نوميدنگردند.
حضرت در منشور حكومتي خويش به مالك اشتر با تذكار اصل مساواتوي را از تخلف آن و همچنين ترجيح خود بر مردم بر حذر ميدارد.
حضرت خطاب به خليفه دوم يكي از اصول سه گانه حكومت را برپائيعدالت اجتماعي به صورت مساوي بين مردم اعم از سرخ و سياه پوست ذكرميكند.
از نكات برجسته اصل فوق در مكتب سياسي حضرت، برابري حقوق وسهم حاكم از بيت المال با سهم ديگر مردم است. شخص حضرت دقيقاً بدينامر پايبند بود و حتي گاه، به دليل نرسيدن سهم به همه افراد، سهم خود را بهديگران ميداد.
باري تنها ما در حكومت علوي ميتوانيم حاكمي پيدا كنيم كه به دليلرعايت اصل مساوات و عدالت مجبور باشد براي تأمين نياز خانواده خويشلوازم اوليه زندگي مانند شمشير خود را در معرض فروش قرار دهد.
عدم تبعيض براي نزديكان و ايثارگران در تقسيم بيت المال
نزديكان و وابستگان حاكم و نيز كساني كه در تشكيل حكومت مشاركتداشته، سابقه ايثارگري و مبارزاتي دارند، اغلب چنان انتظار دارند كه سهمآنان از بودجه عمومي از ديگران بيشتر باشد. خلفاي پيش از امام، به ويژه دوخليفه آخر و به شكل بارزتر خليفه سوم، بدان توقع پاسخ مثبت داده و طلحه وزبير، به سبب خدمات درخشان و سوابق مبارزاتيشان، با استفاده از اين اهرمثروتي كلان اندوخته بودند. حضرت در ابتداي حكومتش چنان اعلام داشتكه حقوق از دست رفته بيتالمال را به موضع اصلياش بر ميگرداند، حتي اگرمهريه زنان قرار گرفته باشد. بر اين اساس، حضرت دفتر حقوق بگيراناختصاصي مانند طلحه و زبير را بست و در پاسخ به اعتراض آنان فرمود:
به خداوند سوگند، دريافت حق فوق العاده از بيت المال به هر بهانهظالمانه است؛ زيرا اين ثروت به خدا و مردم تعلق دارد و تا وقتي شبو روز ميگذرد و ستارگان ميدرخشند، به چنين شيوهاي روي نخواهمآورد.
آن بزرگوار، در جاي ديگر، در توجيه قطع حقوق ويژه آنان فرمود:
و اما آنچه يادآوري كرديد كه چرا در تقسيم بيتالمال اصل مساوات رابرگزيديم. من در اين مسأله بر اساس حكم و هوس خويش عملنكردم. اين مقتضاي حكم رسول خدا است كه من و شما آن راميدانيم.
حضرت فرماندارانش را نيز به رعايت مساوات سفارش ميكرد و وقتيدريافت يكي از آنها سهمي بيشتر از مردم به نزديكانش ميدهد، به توبيخكتبي وي پرداخت و آن را سبب خشم خداوند و خود خواند.