امام علي(ع): «إن کنتم لا مَحالَةَ مُتَطَهِّرِينَ فَتَطَهَّرُوا مِن دَنَسِ الْعُيوبِ وَالذُّنُوبِ.»(١)
حال که از پاکيزه بودن گريزي نداريد، پس خود را از پليدي عيب‌ها و گناهان پاک کنيد.
از نگاه خردمند، پاک بودن از هر زشتي و پليدي نه‌تنها ستوده، بلکه ضروري است؛ زيرا آدمي کمال‌طلب است و حرکت او همواره به‌سوي درستي و پاکي است. اين کمال‌طلبي، در زندگي تمام خردمندان عالم، به گونه‌اي ديگر بروز مي‌کند؛ دسته‌اي کمال‌طلبي دنيايي را آرزوي خود مي‌کنند و دسته‌اي در پي کمالات اخروي مي‌روند. امام علي(ع)، در اين حديث نوراني، مي‌فرمايد اگر قرار است جهت حرکت شما به‌سوي کمال مطلق باشد، پس بايد در راستاي اصلاح نفس و پاکي از گناهان بکوشيد؛ چه اين‌که تلاش اين چنين سبب مي‌شود که بسياري از افراد، پله‌هاي ترقي را طي کنند:
پاکي گزين که راستي و پاکي
بر چرخ برافراشت مسيحا را(٢)
حال اگر کسي بخواهد به‌سوي کمالات قدم بردارد، بايد از کجا شروع کند؟ پاسخ اميرالمؤمنين(ع) اين است که نخست خود را از پليدي عيب‌ها و گناهان پاک کند. به نظر مي‌رسد که عيب‌ها و گناهان دو معناي متفاوت ندارند، بلکه مراد از هر دو، همان معاصي و نافرماني بنده از فرمان خداوند است و امام(ع) با آوردن دو واژه تأکيد بيش‌تري را به مخاطبان خويش منتقل کرده‌اند.(٣)
بنابراين، نخستين پله‌ي صعود به پاکي‌ها، پاک شدن از گناهان است؛ چرا که نافرماني حجابي است که از پرواز روح جلوگيري مي‌کنند:
در زمره‌ي پاکيزگان نباشي
تا بر دلت آلودگي حجاب است(٤)
پرسش بعدي که در اين حديث مطرح است، اين است که مراد از «ذنوب» چه گناهاني است؟
در پاسخ به اين پرسش مي‌توان گفت که به قرينه‌ي حديث ديگري از امام علي(ع)، که مشابه همين فرمايش است، مي‌توان چنين احتمال داد که در اين‌جا منظور از گناهان، صفات ناشايستي است که در دل‌ها رسوخ مي‌کند و استوار مي‌ماند؛(٥) که زشتي اين‌گونه گناهان بسي بيش‌تر از گناهان ظاهري و فيزيکي انسان است. گناهان موجود در دل، که از آن با عبارت «معاصي‌القلوب» تعبير مي‌شود، ضربات هولناکي به انسان وارد مي‌کند؛ به گونه‌اي که نفس و باطن را تخريب مي‌کند. اين گناهان باورهاي انسان را نشانه مي‌گيرند؛ بنابراين نخست بايد آن‌ها را از بين برد و پس از آن به سراغ گناهان اعضاي بدن رفت تا به پاکيزگي کامل دست يافت:
دعوت نفس پذيرفتي و رفتي يک‌بار
بيم آن است که اين وعده مکرر گردد
پاکي آموز به چشم و دل خود گر خواهي
که سراپاي وجود تو مطهّر گردد(٦)
البته اين احتمال هم منتفي نيست که چه‌بسا منظور روايت اين باشد که مطلق زدودن گناه، چه گناهان قلبي و چه گناهان ظاهري، شرط دست‌يابي به پاکيزگي است.
پيام‌هاي حديث
١. پاکي حقيقي از درون آغاز مي‌شود؛
٢. پاکيزگي از گناه، نخستين مرحله‌ي کمال‌طلبي است.

١. غررالحکم و دررالکلم، ح٣٧٤٣؛ عيون‌الحکم والمواعظ، ح٣٤٧٨‌.
٢. ديوان اشعار، پروين اعتصامي، برگرفته از نرم‌افزار درج.
٣. شرح غررالحکم، ج٣، ص١٠٨٩‌.
٤. ديوار اشعار (قصيده)، پروين اعتصامي، برگرفته از نرم‌افزار درج.
٥. شرح غررالحکم، ج٣، ص١٠٨٩‌.
٦. ديوار اشعار (قصيده)، پروين اعتصامي، برگرفته از نرم‌افزار درج.