پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - راه تاريك - محسنی فرد فرزانه
راه تاريك
محسنی فرد فرزانه
هفته گذشته طرح «نقشه راه» سرمنشا محورىترين اتفاقات و رويدادهاى منطقه بود. سفر پاول به خاورميانه و ديدار وى از مناطق تحت اشغال اسرائيل و مباحثات و گفتگوهاى وى با آرييل شارون و محمودعباس ابومازن نخست وزيران دو طرف در كانون توجهات تحليلگران و نظران سياسى واقع شد.
طرح نقشه راه كه به تعبير امريكايىها، طرحى تكميل شده و اعم از تمامى طرحهاى پيشين از اسلو گرفته تا طرح جرج تنت و صلح اميرعبدالله مىباشد، مطابق آنچه كه در ابتداى آن آمده، هدف تسويه فراگير و نهايى كشاكش فلسطين و اسرائيل را در آغاز سال ٢٠٠٥ ميلادى تعقيب مىكند.
در مقدمه اين طرح آمده است كه: تسويه از راه گفتگو ميان طرفين به پيدايش كشور فلسطينى مستقل و دمكراتيكى مىانجامد كه مىتواند در كنار اسرائيل و ديگر همسايگان به صلح و آرامش زندگى كند. اين كشاكش ميان اسرايئل و فلسطين و همچنين اشغالى را كه در سال ١٩٦٧ آغاز شده است، به پايان خواهد رساند و بر بنياد نشست مادريد، اصل زمين در مقابل صلح، قطعنامههاى شوراى امنيتبه شمارههاى ٢٤٢، ٣٣٨ و ١٣٩٧، توافق نامههاى سابق ميان دو طرف و پيشنهاد وليعهد عربستان سعودى شاهزاده عبدالله در جهت پذيرش اسرائيل چونان همسايهاى است كه در چارچوب يك تسويه فراگير در صلح و آسايش بزند و نشستسران جامعه عرب در بيروت آن را پذيرفت استوار خواهد بود.
اين طرح كه تاكنون متن رسمى و ترجمه شدهاى از آن در اختيار مطبوعات و رسانهها قرار نگرفته شامل ٣ مرحله يا فاز اجرايى است كه با مراجعه به يك متن غيررسمى كه چندى پيش يكى از رسانههاى خارجى بطور كامل آن را منتشر كرد، مىتوان مراحل آن را اينگونه شمار و تشريح كرد:
مرحله نخست - پايان دادن به تروريسم و خشونت و عادى سازى زندگى فلسطينيان و بنيادگذارى نهادهاى فلسطينى از اكنون تا مه ٢٠٠٣.
در اين مرحله فلسطينيان بىقيد و شرط به متوقف كردن خشونت اقدام خواهند كرد. اين اقدامات بايد با اقداماتى كه اسرائيل در جهت پشتيبانى از آنها به عمل مىآورد همزمان باشند. فلسطينيان و اسرائيليان براساس اين طرح امنيتى از خلال دستگاههاى امنيتى فلسطينى فعال و داراى يك ساختار جديد براى پايان دادن به خشونت و تروريسم و تحريكات همكارى امنيتى خود را از سر گرفت: فلسطينيان يك روند اصلاحات سياسى فراگير را براى تدارك كشور آغاز خواهند كرد و از آن ميان است تنظيم قانون اساسى فلسطين و انتخابات آزاد، بىتنش و استوار بر اين اصول. اسرائيل در راه از سرگيرى زندگى عادى در فلسطين به همه اقدامات مطلوب دستخواهند زد. اسرائيل از مناطق فلسطينىاى كه پس از ٢٨ سپتامبر ٢٠٠٠ اشغال كرده است واپس خواهد نشست و دو طرف به وضعيتى باز خواهند گشت كه تا پيش از اين تاريخ روا بود و اين در شرايطى خواهد بود كه اقدامات و همكارى امنيتى همچنان در حال پيشرفتباشند. اسرائيل نيز سازگارى با گزارش ميچل همه فعاليتهاى شهرك سازى خود را متوقف خواهد كرد...
مرحله دوم - انتقال از ژوئن ٢٠٠٣ - دسامبر ٢٠٠٣
در مرحله دوم تلاشها به گرد گزينه بنيادگذارى كشور فلسطين مستقل با مرزهاى موقت و با حاكميت مبنى بر قانون اساسى جديد چونان مرحلهاى در راه تسويه دائم اوضاع متمركز خواهند شد. همچنان كه گفته شد هنگامى اين هدف تحقق مىيابد كه ملت فلسطين از رهبرىاى برخوردار شود كه دورانديشانه عليه تروريسم دستبه تلاش بزند و بخواهد و بتواند دموكراسى را بر اساس تسامح و آزادى روا كند. با وجود چنين رهبرىاى و با وجود نهادهاى مدنى و تشكيلاتى امنيتى و اصلاح آنها فلسطينىها در بنيانگذارى يك كشور مستقل و توانا به ادامه زندگى از پشتيبانى گستردهتر و فعالانه كميته چهار جانبه بينالمللى و جامعه بينالملل برخوردار خواهند شد.
مرحله دوم كه ادامه تلاش به سوى عادى سازى زندگى فلسطينيان و بنيان گذارى نهادهاى فلسطينى است پس از انتخابات فلسطين آغاز مىشود و با امكان بنيانگذارى يك كشور فلسطينى با مرزهاى موقت در سال ٢٠٠٣ به پايان مىرسد.
هدفهاى اصلى اين مرحله تحقق يك عملكرد امنيتى فراگير و همكارى امنيتى كار و پيگيرانه، تلاشى پيگير براى عادىسازى زندگى فلسطينيان و بنيانگذارى نهاد، و تلاشهاى اضافى بر بنياد هدفهايى كه در مرحله اول مشخص شدند. تهيه يك قانون اساسى دموكراتيك، پديدآوردن پست نخست وزيرى تعميق اصلاحات سياسى و بنيانگذارى كشور فلسطين با مرزهاى موقت.
مرحله سوم
توافق بر سر وضعيت نهايى و پايان دادن به نزاع اسرائيل و فلسطين (٢٠٠٥ - ٢٠٠٤) پيشرفتبه سوى مرحله سوم بر اساس داورى گروهى كميته چهارجانبه و با توجه به اقدامات دو طرف و نظارت كميته چهارجانبه انجام مىگيرد.
هدفهاى مرحله سوم تثبيت اصلاحات انجام شده و استقرار نهادهاى فلسطينى عملكرد امنيتى فلسطينى فعال و مذاكرات ميان فلسطين و اسرائيل به منظور دستيابى به توافقنامه وضع نهايى در سال ٢٠٠٥ است.
اما در پس پرده اين نقشه سؤالات بسيارى مطرح است كه استناد به آنچه كه در ظاهر كلمات آمده، در يافتن پاسخها مددرسانى نمىتواند باشد. تنها و تنها موشكافى واقعگرايانه مىتواند پاسخ اين سؤالات را به ناظران بدهد كه آيا واقعا هدف امريكا تشكيل يك كشور مستقل فلسطينى است؟ بسيارى از تحليلگران در مقابل اين پرسش پاسخى منفى از خود ارائه مىدهند و معتقدند كه طرح نقشه راه يكى ديگر از برنامههاى دولت امريكا براى تقويت و افزايش قدرت اسرائيل در منطقه است. اين پاسخ مىتواند دلائل زيادى داشته باشد از جمله اينكه بالاخره پيدا است كه امريكا در صدد ايجاد يك نظم جديد در سراسر خاورميانه است و خاورميانه نيز از لحاظ ژئوپلتيكى داراى اهميتبسيار زيادى نسبتبه ديگر مناطق دنيا است. وجود منابع سرشار نفت و آب در اين منطقه مهمترين عامل طمع امريكا به آن است.
اما چرا شارون با اين طرح در چالش است و نمىخواهد به آسانى تمام شرايط آن را بپذيرد؟ يك روزنامه نگار سوئيسى معتقد است كه شارون هدف ديگرى را دنبال مىكند، او در نظر دارد كه رقباى خود را ضمن برقرارى ارتباط با حزب كارگر از صحنه حذف كند .. از اين رو مخالفتشارون بااين طرح را نمىتوان زياد جدى تلقى كرد زيرا اگر هم او با حزب كارگر در پارلمان ارتباط داشته اما هيچگاه تغييرى در عقايد افراطى او مشاهده نشده است. اساسا تاريخ چند دهه اخير هم نشان داده است كه اكثر سرزمينهاى فلسطينىها در دوران حاكميت اين حزب چپگرا به اشغال در آمده است.
يكى ديگر از نكات قابل تعمق و تامل در نقشه راه اين است كه تاكنون طرحهاى بسيارى تهيه و ارائه شد. پس اين طرح چه ويژگى خاصى دارد كه به نام آن بر طبل صلح كوبيده مىشود؟
يك صاحب نظر و كارشناس عالى مؤسسه شرقشناسى هامبورگ اين طرح را حاوى سه نكته مهم مىداند:
١. اين طرح توسط قدرتهاى خارجى چهارجانبه (امريكا، روسيه، سازمان ملل و اتحاديه اروپا) تنظيم شده و در واقع طرحى است كه از خارج به طرفين مناقشه ارائه شده است. بنابراين نقشه راه حاصل مذاكرات دو جانبه يا چند جانبه كه دو طرف آن را فلسطينىها و اسرائيلىها تشكيل داده باشند، نيست.
٢. اين طرح تشكيل يك دولت مستقل فلسطينى را بطور واضح پيشبينى مىكند. لذا وجه تمايز اين طرح با طرحهاى قبلى مثل اسلو و... اين است كه نتيجه آن مشخص است.
٣. در اين طرح زمان تشكيل يك دولت فلسطينى مشخص شده است (سال ٢٠٠٥ كه البته چون اين طرح دير ارائه شده، در زمان تعيين شده يعنى، سال ٢٠٠٥ اين امكان عملى نيست)
اما آيا اين طرح مىتواند نظر فلسطينىها و منافع ملى آنها را تامين كند.
به اعتقاد دكتر اشتاين باخ اين طرح به شكل كنونى براى فلسطينيان قابل قبول نيست. تها اگر اولين قدمها برداشته شود مىتوان اميد ضعيفى داشت، لذا بايد منتظر نتيجه مذاكرات انجام شده بين پاول و محمود عباس بود. واشنگتن نبايد براى حصول توافق فقط بر فلسطينىها فشار وارد كند.
انحصار اين فشار بر فلسطينىها بدون اعمال فشار به طرف مقابل نتيجهاى جز ناكامى نخواهد داشت.
از مواردى كه برخى آن را دليلى بر شكست و ناكامى طرح نقشه راه مىدانند، پيش بينى دولت موقت در فلسطين است. چه دليلى وجود دارد كه طرفين پس از طى مراحلى از طرح بايد بر سر نوع حكومت فلسطين و حدود و ثغور دولت فلسطين به مناقشه بپردازند؟
در حاليكه مواضع طرفين روشن است. فلسطينىها خواستار عقبنشينى اسرائيل از سرزمينهاى اشغال شده هستند و بيتالمقدس را به عنوان پايتخت فلسطين مىخواهند. آيا اين امر بدون اعمال فشار به اسرائيل و وادار كردن آنها به تبعيت از خواسته بحق مردم فلسطين امكانپذير خواهد بود؟ سير پيشرفت نقشه راه اين را پاسخ خواهد گفت.
راهى كه پرتو چندانى از روشنى و وضوح بر آن نتابيده و در گرگ و ميش صلح و اشغالگرى گم مىشود.