پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣ - نگاهى به جايگاه كردها و شيعيان عراقى در تحولات آينده اين كشور

نگاهى به جايگاه كردها و شيعيان عراقى در تحولات آينده اين كشور

كشور عراق از لحاظ ساختار اجتماعى، موزاييكى است. اين كشور متشكل از سه قوميت عربى، تركمن و كرد است كه تركيب شدن آن با مذاهب شيعه و سنى، شكل پيچيده‌اى به ساختار سياسى و اجتماعى اين كشور داده است.
اكثر احزاب و گروه‌هاى خارج از حاكميت دولت كنونى عراق، برآمده از چنين ساختار پيچيده‌اى بوده و آن را نمايندگى مى‌كنند. بر اين اساس، راه‌حل‌هاى ارايه شده براى آينده عراق تنها زمانى موفقيت‌آميز خواهند بود كه بتوانند حداقل حمايت را از گروه‌ها و احزاب ياد شده كسب كنند.
به عقيده برخى از صاحب‌نظران، گروه‌هاى عراقى به دليل تفاوت‌هاى مذهبى، قومى، قبيله‌اى و سياسى داراى اختلاف‌نظرهايى درباره آينده اين كشورند كه در صورت فقدان يك برنامه‌ريزى دقيق و رهبرى قدرتمند، سرنگونى صدام، مى‌تواند تجزيه عراق را به دنبال داشته باشد. اين تجزيه مى‌تواند به برقرارى حكومت كردها در شمال، حكومت‌سنى‌ها در مركز و شيعيان در جنوب انجامد.
در همين راستا جايگاه و نقش شيعيان جنوب عراق در آينده اين كشور به عنوان يك مسئله در سر راه هر گونه تصميم‌گيرى براى حذف رژيم صدام، خود را كاملا نمايانده است. شيعيان عراق عمدتا در جنوب اين كشور، ساكن‌اند و شصت درصد جمعيت عراق را تشكيل مى‌دهند.
شيعيان تاكنون عملا سهم مؤثرى در قدرت حاكم بر عراق نداشته و همواره حاكميت‌سنى‌ها را تجربه كرده‌اند.
اين در حالى است كه شيعيان بعد از جنگ دوم خليج فارس و شكست صدام در جبهه كويت، نشان داده‌اند كه داراى قدرت زيادى در سازماندهى و تحرك سياسى كشورند و آنان را نمى‌توان به‌سادگى از آينده عراق كنار گذاشت.
جامعه شيعه در سال ١٩٩١ در جريان قيام عليه حكومت صدام، هزينه سنگينى را پرداخت و دولت آمريكا و متحدين آن، تنها نظاره‌گر اين جريان بود.

مجلس اعلاى انقلاب اسلامى

از مهم‌ترين تشكل‌هاى شيعيان عراق، مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق است كه عمدتا در جنوب اين كشور فعاليت مى‌كند.
مجلس اعلاى عراق، در سال ١٩٨٢ به رهبرى آيت الله محمد باقر حكيم تشكيل شد. گروه ياد شده، عمده‌ترين گروه مخالف اسلامى عراق است. بى. بى. سى در يكى از گزارش‌هاى خود نوشت كه دولت‌هاى غربى تخمين مى‌زنند كه اين گروه بين ٧ تا ١٥ هزار نيرو در اختيار داشته باشد.

ديگر گروه‌هاى عراقى

كردها از ديگر احزاب مهم عراق هستند كه ١٩ درصد از جمعيت ٢٢ ميليونى عراق را تشكيل مى‌دهند. اين گروه، داراى سوابق طولانى در جهت مبارزه براى خودمختارى هستند. منطقه خودمختار كرد در سال ١٩٧٠ براساس توافقى كه ميان حزب دمكرات كردستان و دولت عراق صورت گرفت، ايجاد گرديد. حزب دمكرات كردستان و اتحاديه ميهنى كردستان عراق دو حزب عمده كردهاى عراقى هستند كه به‌دنبال جنگ خليج فارس در سال ١٩٩١ و شورش كردهاى عراقى كنترل شمال عراق را در دست گرفته‌اند. اين دو حزب در حدود ٤٠ هزار نيروى نظامى را در اختيار دارند. اتحاديه حزب ميهنى بخش شرقى كردستان عراق در مرز ايران و حزب دمكرات بخش غربى در مرز تركيه را در اختيار دارند.
كردها در حال حاضر از خودمختارى و آزادى عمل بى‌سابقه‌اى در طول تاريخ مبارزاتى‌شان برخوردار شده‌اند و بعيد است چشم‌بسته و بدون دريافت تضمين‌هاى كافى، در كنار امريكا عليه صدام وارد عمل شده، موقعيت كنونى خود را به مخاطره اندازند .
آيت الله محمد باقر حكيم رييس مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق - شيعيان - نيز اخيرا گفت كه شيعيان براى همكارى با امريكا در حمله به صدام، خود را مسدود و محدود نمى‌كنند. ما با حمله بزرگ نظامى امريكا عليه عراق كه هدف آن استقرار يك دولت وابسته در اين كشور كه براساس تصور واشنگتن كار كند، مخالفيم.
حكيم ابراز عقيده كرده كه همه گروه‌هاى مخالف در شمال، جنوب و مركز عراق بايد متحد باشند و با يك نظر و راى صحبت كنند .

كنگره ملى عراق

اين كنگره ائتلاف نامتجانسى از جنبش‌هاى مخالف داخل و خارج عراق با گرايش‌هاى مختلف سياسى و عقيدتى است كه در سال ١٩٩٢ پايه‌گذارى شده است. تشكل ياد شده در روزهاى اوج اهميت‌خود پايگاه و ارتش كوچكى در منطقه كردنشين تحت‌حمايت آمريكا در شمال عراق داشت و اين گروه خود را «دولت در انتظار» به حساب مى‌آورد و دوستان پرنفوذى در امريكا داشت. اما در سال ١٩٩٥ تلاش كنگره ملى براى يك حمله هماهنگ و همه جانبه عليه ارتش عراق به ناكامى انجاميد و صدها كشته داد. يكسال و نيم بعد پس از آن كه نيروهاى صدام حسين پايگاه كنگره ملى عراق را در اربيل نابود كرد، اين كنگره پايگاه خود را در شمال عراق نيز از دست داد.
در حال حاضر، دولت‌بوش با نگاه مثبتى به كنگره مى‌نگرد و اين گروه و احمد چلبى رهبر آن را در مقايسه با ساير گروه‌ها ارج بيشترى مى‌نهد.
حزب كمونيست عراق، شوراى آزاد عراق، حزب پيمان ملى عراق، حزب دموكراتيك، جنبش مشروطه سلطنتى، حزب زحمتكشان، و حزب خلق تركمن، از ديگر احزاب مطرح مخالف در عراق هستند كه بعيد است نقش چندان مؤثر و تعيين‌كننده‌اى در آينده عراق داشته باشند.

اميد حاتمى