پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٤ - روزه در آينه اديان و مكاتب - کاشانی محمد
روزه در آينه اديان و مكاتب
کاشانی محمد
اشاره و توضيح :
در اين مجال بنا داريم با نگاهى ژرف تر به اديان برخى از رسوم و سنن را از ديدگاه اديان، بررسى كنيم. در دو شماره قبل نگاهى به مراسم تدفين اموات در اديان و مكاتب مختلف داشتيم و گفتيم كه آيين هاىمختلف از اديان ابتدايى و خاموش تا اديان زنده جهان امروز و تا برخى از فرقه هاى كوچك و انحرافى در اديان، مردگان خود را چگونه دفن مى كنند وقتى سخن از اديان مى گوييم، ناگزيريم در برخىموارد از تعريف اديان فراتر رويم و برخى از مكتب ها يا فرقه هاى انحرافى در اديان مانند بهاييت و يا مورمون را نيز در يك سر فصل مجزا مورد بحث و بررسى قرار دهيم و يا برخى از مكاتب فلسفى را به عنوان يك دين در كنار ديگر اديان بزرگ، ذكر كنيم و يا حتى از برخى اديان غير الهى در كنار اديان بزرگ الهى مانند اسلام نام ببريم و ذكر اين فرقه ها در كنار اديان بزرگ مانند اسلام و مسيحيت و... نه به اين خاطر است كه ما اين فرقه هاى انحرافى را يك دين ميدانيم در اين شماره بنا داريم به بررسى روزه در اديان و مكاتب مختلف بپردازيم
مقدمه
روزه را مىتوان يكى از اركان اصلى اديان به شمار آورد. در تمام اديان الهى و بشرى روزه به روشهاى مختلف وجود دارد. خداوند متعال در قرآن مجيد مىفرمايد: كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم (بقره / )؛
در اين نوشتار با مرورى بر اديان و مكاتب گوناگون آيين روزه دارى را بررسى مىكنيم.
اديان ابتدايى
با بررسى اديان ابتدايى، مىبينيم كه روزه حتى در ميان بوميان و قبايل ابتدايى تقدّس داشته است. قبايل بومى آمريكا معتقد بودند: روزه گرفتن در كسب هدايت و راهنمايى از روح اعظم موثر است. يكى از مراسم آنها پرهيز از خوردن غذا بود.
نزد بسيارى از اقوام كهن، پرهيز از خوردن و آشاميدن يكى از ابزار ندامت به درگاه خداوند (يان) و به عنوان فديه و كفاره گناهان بوده است.
مردم كهن مكزيك، امساك از خوردن غذا را به عنوان كفاره گناهان به جا مىآوردند و مدت آن از يك روز تا چند سال متفاوت بود. پارسايان آنها براى رفع مصيبتها و بلاهاى همگانى، ماهها از خوردن غذا خوددارى مىكردند.
در مصر كهن نيز پس از مرگ پادشاه، رعاياى او روزه مىگرفتند و از مصرف گوشت، نان، گندم، شراب و هر تفريحى پرهيز مىكردند. آنها حتى از استحمام، تدهين (ماليدن روغن به موى سر) و بستر نرم خوددارى مىكردند.
آيين هندوئيسم
اديان بشرى نظير بوديسم و هندوئيسم نيز روزه و رياضتهاى جسمى را براى تربيت جسم و روح پيروان خود ضرورى مىدانند.
پيروان اين اديان، معمولاً در ابتداى روزهاى ماه جديد و جشنهايى مانند: شيوراترى ( SHIVRATRI )، درگاپوجا DURGA (PUJA ) و ساراسواتيپوجا (SARASWATI PUJA ) روزه مىگيرند. زنان شمال هند در روز كاروا (KARVA CHAUTH ) هم روزه مىگيرند.
در اين اديان، نوع روزه، بستگى به خود فرد دارد. ممكن است روزه، امتناع از خوردن و آشاميدن هر نوع غذا يا نوشيدنى براى مدت ٢٤ساعت باشد، اما بيشتر شامل نخوردن غذاهاى جامد است و نوشيدن مقدارى آب يا شير مجاز است.
در روزه شديد از غروب روز قبل تا ٤٨ دقيقه بعد از طلوع افتاب بايد از خوردن آب و غذا پرهيز كند ولى اين روزه نيز ميتواند به خود دارى از خوردن يك يا دو وعده ى غذايى در روز و يا يا پر هيز از خوردن برخى از مواد غذايى نيز محدود شود .
هدف از اين روزه، افزايش تمركز در مديتيشن (MEDITATION ) يا عبادت، براى تطهير درون است و گاهى هم به عنوان يك قربانى در نظر گرفته مى شود.
در يكى از آيين هاى هندى زنان ٩ روز از ايام Navratri براى رفاه و طول عمر همسرانشان روزه مى گيرند.
در شمال هند مراسمى دارند كه در پنج شنبه روزه مى گيرند و قبل از افطار با ياد آورى قصه ها و اساطير هندى روزه خود را باز مى كنند و سفره خود را با غذاهاى زرد رنگ تزيين مى كنند
آيين جاينيسم
پيروان آئين جين ، براى ايجاد آمادگى روحى خود در برخى از جشنها و اعياد روزه مىگيرند. در اين آيين، روزه، روش هاى گوناگونى دارد و به عنوان نمونه از خوردن هر گونه غذا از غروب امروز تا طلوع آفتاب روز بعد خود دارى مى كنند و يا در يك روش روزه دارى ديگر، تنها از خوردن غذاى جامد خود دارى مى كنند و يا به خوردن يك وعده غذا در روز كفايت مى كنند و در ا" وعده نيز غذاى بى مزه اىسرو مى كنند. پارسايان اين آئين، بهترين مرگ را، مرگ در اثر پرهيز كامل از آب و غذا مىدانند. حتى بسيارى از آنها داوطلبانه راه روزه را در پيش مىگيرند تا بدين طريق، به زندگى خود پايانى نيك بخشند.
هدف از روزه دارى در آيين جاينيسم رسيدن به است و بدى منظور در طول روزه به مراقبه مى پردازند .
آيين بوديسم
شاهزاده سيدارتا يا همان بودا به راهبان خود توصيخ مى داد كه يك وعده غذا در روز بيش تر نخورند. همه فرقههاى اصلى بوديسم، دورههايى براى روزه دارند كه معمولاً در روزهاى چهاردهم ماه و ديگر روزهاى مقدس است. در آيين بودا، روزه به معناى خوددارى از خوردن غذاهاى جامد است، و استفاده از برخى مايعات مانعى ندارد. روزه بودائيان، روشى براى پاكسازى نفس است.
راهبان بودايى، تراوادين (THERAVADIN ) و تِندايى (TENDAI )، براى آزادسازى ذهن و بعضى از راهبان بودايى كشور تبت، براى اينكه به اهداف يوگا برسند، روزه مىگيرند.
بسيارى از راهبان و راهبههاى بودايى مذهب، تنها به يك وعده غذا در روز اكتفا مىكردند و بعد از ظهر چيزى نميخوردند ١و اول ماه و نيمه ماه را روزه كامل مىگرفتند. امروزه مردم عامى بودائى هر ماه چهار بار روزه داشته و به گناهان خود اقرار مىكنند. همچنين در استقبال از سالروز فوت بودا، مدت پنج روز از خوردن گوشت خوددارى مىكنند.٢
لامائيستها، كه فرقهاى از بودائيان هستند نيز روزهایى از هر ماه را به غذاى آردى و چاى بسنده مىكنند. اما پارسايان اين فرقه، در طول اين چهار روز تا غروب آفتاب هيچ مواد غذايىمصرف نمى كنند.
مردم تبت در مراسمى به نام "نانگ نس" (روزه مدام) چهار روز، روزه مىگيرند. آنها دو روز اول را با دعا، اقرار به گناهان و تلاوت متون مقدس به سر مىبرند و روز سوم به شدت پرهيز مى كنند و هيچ نمىخورند. به طورى كه حتى آب دهان خود را هم فرو نمىبرند. آنها اين روزه را با دعا و اقرار به گناهان، تا طلوع آفتاب در روز چهارم ادامه مىدهند.
آيين سيك
در آيين سيك به روزه دارى به جز موارد پزشكى توصيه نمى كنند . روحانيون سيك معتقدند روزه دارى هيچ منفعتى براى شخص روزه دار ايجاد نمى كند . رهبر سيك ها صاحب گوروگرانت مى گويد: كسانى كه به روزه دارى ممارست مى كنند منفعت زيادى نمى برند (گورو گرانت صاحب صفحه ٢١٦).
اديان چينى
در ميان چينيان كهن، به ويژه پيروان مذهب تائو، روزه قلب وجود دارد. در اين آيين، اين روزه، از روزه تن اهميت بيشترى دارد. پيروان مكتب كنفوسيوس نيز روزه را براى آمادهسازى خود، در پرستش ارواح نياكان، مورد توجه قرار مىدهند.
آيين زرتشت
در آيين زرتشت خوردن گوشت حيوانات در روزهاى ٢، ١٢، ١٤، و ٢١ هر ماه ممنوع است. در اين روزها كه متعلق به چهار امشاسپند؛ وهمن، ماه، گوش و رام است، زرتشتيان از خوردن گوشت پرهيز مىكنند. اين چهار نفر از حاميان چهارپايان هستند. حتى در اين روزها كه به نبر معروف هستند، از ذبح چهارپايان سودمند هم خوددارى مىكنند.
يكى ديگر از روزهايى كه زرتشتيان روزه مىگيرند در جشن بهمنگان يا بهمنجه است كه در روز بهمن از ماه بهمن برگزار مى شود. برخى نيز اين روزه را تا پايان بهمن ماه ادامه مىدهند.
آئين يهود
در آئين يهود روزه جزئى از مجموعه اعمالى است كه يك يهودى براى ذليل ساختن تن و رنجور ساختن آن انجام مىدهد.
قوم يهود براى اظهار عجز و تواضع در حضور خدا، روزه مىگرفتند تا بدين وسيله به گناهان خود اعتراف كنند و با توبه، رضاى حضرت اقدس الهى را تحصيل نمايند.
در كتابهاى عهد قديم، از روزه داشتن انفرادى افرادى همچون داود، عزرا، الياس، دانيال و ديگران سخن گفته كه بيانگر يك ارب دينى، براى نيل به هدف مورد نظر درميان يهوديان بوده است. در كتاب عهد قديم آمده است كه موسى پيش از دريافت الواح عهد از يهوه، چهل شبانهروز در كوه سينا روزه گرفت و از خوردن و آشاميدن پرهيز كرد. داوود در هنگام بيمارى پسرش از بتشابع زن اوريا، روزه گرفت. يهوشافط پس از پيروزى يهوديه بر موآبىها و عمونيان چهل روز روزه گرفت. يوئيل و يونس نيز براى دور كردن خشم خدا، به مردم دستور به روزه گرفتن دادند. مردخاى و استر نيز كه از ديگر شخصيتهاىعهد عتيق هستند، پس از فرمان هامان، وزير اخشورش براى قتل عام يهوديان چندين شبانهروز روزه گرفتند.١
براساس يك طبقهبندى روزههاى مرسوم در آيين يهود را مىتوان به سه طبقه اصلى تقسيم كرد:
١. روزههاى حكم شده در كتاب مقدس يا روزههاى ايجاد شده به مناسبت يادآورى وقايع مطرح شده در كتاب مقدس. مانند روزه يوم كيپور، روزه نهم آو، روزه ١٧ تموز و ... .
٢. روزههاى تعيين شده از سوى "ربىها". مانند روزه اولين دوشنبه پس از عيد فصح، روزه آخر هر ماه موسوم به يوم كيپور كوچك و ... .
٣. روزههاى شخصى كه اشخاص در مناسبتهاى مختلف خصوصى به آن مبادرت مىكنند. اين روزهها وقت مشخصى ندارد و در زمانىكه رخدادى براى كسى پيش مىآيد روزه مىگيرد. مانند روزه براى فوت والدين يا معلم، روزه عروس و داماد در روز ازدواجشان و ... .
روزه يهوديان در بعضى روزها مثل كيپور، از غروب آفتاب تا شامگاه روز بعد است، ولى مدت روزه در روزهاى ديگر از هنگام طلوع آفتاب تا شامگاه همان روز است. همچنين اگر يكى از روزهها به استثناىروزه يوم كيپور با روز شنبه مصادف شود، روزه به يكشنبه موكول مى شود.
روزههاى واجب
بر اساس يك طبقهبندى ديگر، روزههاى آيين يهود به واجب و مستحب تقسيم مىشود. روزههاى واجب اين دين عبارت است از:
١. روزه يوم كيپور: اين روزه كه مهمترين و معروفترين روزههاست، در روزهاى نهم و دهم ماه تشرين (نخستين ماه يهودى از سال يهودى) به مدت ٢٥ ساعت است. هدف از اين روزه بخشش گناهان است كه دستور مستقيم خداوند در تورات درباره آن صادر شده است.
"براى شما قانون ابدى باشد كه در دهمين روز از ماه هفتم (عبرى) جانهاى خود را رنج دهيد (روزه بگيريد) ... زيرا در اين روز براى شما طلب عفو مىشود .... (و در صورت توبه) از تمام خطاهايى كه نسبت به خداوند مرتكب شده ايد، مبرا مىشويد."٢
ريشه اين روزه، به عفو بنىاسرائيل از جانب خداوند در صحراى سينا بازمىگردد. حضرت موسى عليهالسلام پس از ميقات چهل روزه در كوه سينا وقتى از تمرد گروهى از بنىاسرائيل آگاه شد، چهل روز ديگر در بالاى كوه براى قوم خود طلب عفو كرد. وقتى موسى در دهم ماه هفتم از كوه پايين آمد، اين روز به عنوان روز كيپور يعنى روز بخشش گناهان تعيين شد.
٢. روزه سوگوارى: اين روزه در ٤ نوبت است كه پس از ويرانى معبد بيتالمقدس از طرف انبيا و علماى بنىاسرائيل به نشانه سوگوارى براى يهود واجب شد.
٣. روزه استر: استر نوعى روزه است كه به منظور طلب حاجت و استجابت دعا صورت مىگيرد.ريشه اين روزه به ٢٣٠٠ سال پيش در زمانى كه يهوديان در ايران ساكن شده بودند، برمىگردد. در آن دوران يكى از وزراى خشايار شاه نقشه قتل عام يهوديان را طرح كرد كه با هوشيارى استر و يكى از انبياى يهود به نام مُردخاى اين نقشه باطل شد. استر براى موفقيت در ابطال اين توطئه، از يهوديان ايران خواست كه ٣ روز روزه بگيرند و از خداوند طلب بخشش و كمك نمايند. پس از آن، روزه استر به يادبود اين واقعه بر يهوديان واجب گشت.
٤. روزه پوريم: اين روزه به شكرانه نجات از قتل عام گرفته مىشود.
٥. روزه كدليا: روز سوم ماه تشرين، روزى است كه كدليا حاكم بيتالمقدس با ٨٢ تن از يهوديان در آتش سوخت.
٦. روزه عقيبيا: در روز پنجم ماه تشرين كه به پاس گرامىداشت خاطره خاخام عقيبيا است، روزه واجب است. خاخام عقيبا كسى است كه او را مجبور به پرستش بت نمودند و او زير بار نرفت و آن قدر مقاومت كرد تا از گرسنگى درگذشت.
٧. روزه عذاب: در زمان داوود پيامبر، خداوند بر بنى اسرائيل غضب كرد، ايشان را به مرگ و قحطى تهديد نمود. يهوديان از ترس، آن روز را روزه مىگيرند.
٨. روزه صدقيا: روز ششم از ماه حسوان، پس از آن كه بختالنّصر اورشليم را تصرّف كرد، فرزندان صدقيا را كشت و او صبر و تحمل نمود. يهوديان به پاس همدردى با صدقيا (پادشاه يهود) روزه مىگيرند.
٩. روزه يهوياقيم: در بيستم ماه كليو ارمياى نبى پيشگويى اسارت يهود و ويرانى بيت المقدس را كرد و توسط يهوياقيم پادشاه يهود به زندان افتاد.
روزههاى مستحب
١. روزه آدينه پسح : اين روزه مختص پسران و مردان اولزاد خانواده است كه به يادبود ضربت خداوند به اولزادهاى مصريان، در آستانه خروج بنىاسرائيل از مصر و مصونيت عبرانيان از اين ضربت صورت مىگيرد.
٢. در ايام خاص از سال به ويژه ماه الول، روزهاى دوشنبه و پنجشنبه روزه گرفته مىشود.
٣. روزهاى آدينه ماه نو عبرى ( روز قبل از حلول ماه قمرى).
٤. عروس و داماد در روز عروسى يا روز قبل از آن به مناسبت شروع زندگى جديد و به منظور توبه از گناهان گذشته در صورت امكان روزه مىگيرند.
٥. كسى كه خواب آشفتهاى ديده است و آن را نشان بدى مىداند، روز بعد به خاطر كفاره گناهان و رفع مصيبت روزه مىگيرد.
٦. برخى رسم دارند كه در سالروز درگذشت والدين خود يا سالروز درگذشت علماى عالىرتبه دينى روزه بگيرند.
٧. در مواقع خاصى مانند احتمال وقوع بلاياى طبيعى يا بروز خشكسالى و نظاير آن، بنا به حكم مرجع دينى، روزه جماعتى، بر يهوديان منطقهاى خاص مقرر مىشود.
آداب و شرايط روزه
در شريعت يهود، كليه واجبات دينى براى دختران از سن ١٢ سالگى و براى پسران از ١٣ سالگى شروع گشته و اجبارى است. بنابراين شرط سنى در روزه نيز همين است.
كليه روزههاى واجب و مستحب يهود، از سپيده صبح تا تاريكى كامل هوا انجام مىشود به غير از روزهاى يُوم كيپور و روزه نهم آو كه ٢٥ ساعت است و از غروب تا غروب است. اين ٢ روزه استثناء هستند. در روزهها غير از خوردن و آشاميدن، هيچگونه محدوديت ديگرى اعمال نمىشود.
غير از روزه بزرگ يوم كيپور كه تاكيد ويژهاى بر انجام آن صورت مىگيرد، در همه روزهها بيماران، افراد ضعيف، زنان باردار يا شيرده از روزهها معاف هستند.
در ايام عيد و روزهاى شنبه و روزهاى اول ماه نو عبرى، گرفتن روزه ممنوع است.
از ديگر آداب روزه در يهوديت مىتوان به بيرون آوردن تورات ازجاىگاه بدون پوشش اصلى، قرائت تورات، خواندن دعا و اعتراف به گناه، زيارت قبور، نواختن شوفار، خوابيدن روى زمين، خوددارى از صحبت كردن و خوددارى از شنيدن موسيقى اشاره كرد.
آيين صابئين
صابئين يا مندائيان (پيروان حضرت يحيى) در روزهاى ويژهاى از سال كه آنها را مبطل مىنامند از خوردن گوشت، ماهى و تخم مرغ خوددارى مىكنند. از جمله اين روزها ٢٦، ٢٧، ٢٨، ٢٩ و ٣٠ ماه سمبلتا، روزهاى ششم و هفتم ماه دولا و روز دوم ماه هطيا است.
آنها روزه واقعى را روزهدار بودن اعضا و جوارح آدمى مىدانند. كه در كتاب كنزاربا يا صحف آدم، مقدسترين كتاب مندائىها آمده است: "اى مومنان، براىتان گفتم كه روزه بزرگ فقط نهى از خوردن و آشاميدن نيست بلكه ديدگانتان را از نگاههاى هيز و شيطانى و گوشهاىتان را از شنيدن حرفهايى كه مردم در خانه خود مىزنند برحذر داريد و زبانهاىتان را به گفتارهاى دروغ و ناپسند نيالاييد".
آيين مسيحيت
در كتاب مقدس مسيحى بار ها به روزه و روزه دارى اشاره شده
به عنوان نمونه موسى (ع) چهل روز روزه گرفت (سفر تثنيه ٩ :٧-٢١)
و يا داود (ع) براى شفاى پسرش روزه گرفت (٢ سموئيل ١٢ :١٥-٢٥). و يا يهوشافاط براى پيروزى بر دشمن در تمامى يهودإ؛ّّ اعلام روزه دارى كرد (٢ تواريخ ٢٠ :٣). و يا مردم نينوا براى جلو گيرى از عذاب سه روز روزه گرفتند (يونس ٣ :٧). و يهوديان ايرانى به شكرانه پيروزى بر هامان و كشته شدن هامان روزه گرفتند (استر ٤).
و عيسى مسيح (ع) بعد از نزول روح القدس بر وى در سى سالگى ٤٠ روز روزه گرفت (متى ٤ :٢ ، لوقا ٤ :٢). و يا در انجيل لوقا داستان زنى به نام حنا را نقل مى كند ٨٤ سال در معبد شبانه روز به عبادت و روزه دارى مشغول بوده است.(لوقا ٢: ٣٧)
مسيحيان مانند پيروان ديگر اديان، به روزه معتقد هستند، اما روزه اين فرقه داراى قوانين و شرايط خاص و ثابت نيست. آنها آزادند در هر زمان و به هر اندازه به صورت فردى و جمعى روزه بگيرند. تنها نكته قابل توجه در انجيل اين است كه روزه رياكارانه، قابل قبول نيست.
در انجيل متى آمده است كه عيسى روزه رياكاران را تقبيح مىكردهاست:
"و چون روزه مىگيريد، چون رياكاران كشيدهرو نباشيد كه چهره خويش را درهم مىكشند تا در نظر مردم روزهدار نمايند، به درستى به شما مىگويم كه ايشان اجر خود را گرفتهاند. ليكن تو هرگاه روزه مىگيرى، سر خود را چرب كن و روى خويش را بشوى تا در نظر مردم روزهدار ننمايى. بلكه در نظر پدر خود كه پدر تو نهان را مىداند و آشكارا تو را جزا خواهد داد".٣
اگرچه آيين روزه در فرقههاى مختلف مسيحيت متفاوت است اما به طور كلى مىتوان روزههاى مهم مسيحيان را اينگونه فهرست كرد:
١. روزه روز جمعه قبل از عيد پاك كه در قرن دوم متداول بود.
٢. روزه غيركامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس
٣. روزه چهل روز قبل از عيد پاك
٤. روزه چهل روز قبل از هفته مقدس
٥. روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته؛ به مناسبت روز توطئه يهوديان براى دستگيرى عيسى و روز جمعه به دليل به صليب كشيدن عيسى عليهالسلام.
٦. روزههاى فصلى.
٧. روزه، به عنوان كفاره گناهان.
همانطور كه اشاره شد، روزه در مسيحيت تابع قانون خاصى نيست و هر كس هر طور كه مىتواند و براى مدت زمانى حتى چند ساعت مىتواند روزه بگيرد. همين طور روزه در فرقههاى مختلف مسيحيت هم متفات است كه به تفكيك بيان مىشود.
روزههاى مرسوم كاتوليكها
كاتوليكها در روز چهارشنبه خاكستر و نيز روز جمعةالصليب روزه مىگيرند. همچنين در تمامى روزهاى جمعه ماه انابت نيز كه دوران توبه و تعمق كاتوليكهاست، از خوردن گوشت پرهيز مىكنند. كاتوليكها تا قرنها اجازه نداشتند در هيچ يك از روزهاى جمعه سال به گوشت لب بزنند، اما از اواسط دهه، پرهيز از گوشت در روزهاى جمعه غير از دوران لنت (انابت) اختيارى اعلام شد.
نحوه روزه گرفتن در ميان كاتوليكها به اين صورت است كه در دو روزِ چهارشنبه خاكستر و جمعهالصليب، خوردن دو نوع غذاى ساده و يك غذاى معمولى مجاز است، اما مصرف گوشت ممنوع مىباشد. روزه گرفتن در ساير روزهاى جمعه اختيارى است و برخى از كاتوليكها به جاى روزه، به توبه يا برگزارى دعاهايى ويژه مىپردازند.
در اين روز ها بايد از خوردن گوشت و هر گونه لبنى جات پرهيز كنند و البته به غير از ماهى و همچنين از خوردن روغن و شراب نيز بپرهيزند.
روزه در ميان ارتدكسها
پيروان كليساى ارتدوكس شرق، دورههاى مختلفى براى روزه دارند؛ از جمله ماه لِنت (دوران توبه و تعمق)، روزه رسولان، روزه معراج مريم مقدس به آسمان، روزه ويژه ميلاد مسيح، و نيز چند روزه يك روزه. تمام روزهاى چهارشنبه و جمعه، روز روزه محسوب مىشود، مگر در هفتههايى كه در آنها روزه نگرفتن بلامانع است.
نحوه روزهدارى در ميان ارتدكس ها اينگونه است كه معمولاً از خوردن گوشت، لبنيات و تخممرغ پرهيز مىشود. خوردن ماهى در برخى ايام روزه مجاز و در برخى ديگر غيرمجاز است.
روزه در ميان پروتستانها
در ميان پروتستانها زمان روزه به خود افراد، كليساها، سازمانها يا جوامع مسيحى بستگى دارد. برخى بهطور كامل از لب زدن به آب و غذا خوددارى مىكنند، اما برخى ديگر تنها به نوشيدن مايعات اكتفا مىكنند و غذاهاى خاصى مىخورند. آنها از خوردن يك يا چند وعده غذا صرف نظر مىكنند و از تن دادن به وسوسههاى خوردنى و غيرخوردنى اجتناب مىنمايند.
روزه در ميان مومونها
آيين مومن آيينى نو ظهور در ميان مسيحيان است. در آيين مومون اولين يكشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانوادهها در صورت تمايل ممكن است روزهاى ديگرى نيز روزه بگيرند. خوددارى از خوردن و آشاميدن براى دو وعده متوالى و نيز بخشيدن غذا يا پول به نيازمندان، روزه دارى اين فرقه است. بعد از روزه، اعضاى كليسا در جلسه روزه و شهادت دادن شركت مىكنند.
آيين اسلام
در اسلام تاريخ روزه به سال ٦ ه.ق مىرسد. زمانى كه پيامبر اسلام صلىالله عليه و آْله و سلم پس از صلح حديبيه، راهى مدينه شد. ايشان در مدينه، اعمال ماه رمضان و سپس شوال را به جا آورد. اسلام جاىگاه خاصى براى روزه قائل است، تا آنجا كه در حديثى از پيامبر صلىالله عليه و آْله و سلم يكى از ستونهاى محكمى كه اسلام برآن استوار گرديده، روزهدارى در ماه رمضان است و در جايى ديگر يكىاز سه ساحت بهرهبردارى از اسلام را روزه مىدانند.
تعريف روزه
روزه از جمله اعمال عبادى است كه خداوند به آن امر فرموده است كه در آن، انسان در طول مدت معين و ساعات خاصى از شبانه روز، از خوردن و آشاميدن و در برخى موارد، حتى صحبت كردن دست مىكشد.
روزه در گام اول عبارت است از حفظ شكم و شهوت از خوردن و آشاميدن و بهره گيرى از غريزه جنسى و رعايت آداب ظاهرى كه در توضيح المسائلها بيان شده است.
در گام بعد حفظ زبان، گوش، چشم، دست و پا و ساير اعضا و جوارح از گناهان را دربر مىگيرد كه در صورت عدم رعايت آنها، روزه باطل مىگردد. اما همه اينها بهانهاى است تا انسان بيشتر به نفس خود توجه پيدا كند.
هدف نهايى روزه بدن، رسيدن به روزه قلب است كه انسان را از هموم دنيوى و افكار پست و آنچه او را از خداوند باز مىدارد، دور كند.
على عليهالسلام مىفرمايد: روزه دل، با ارزشتر از روزه زبان و روزه زبان، باارزشتر از روزه شكم است.
زمان روزه
در اسلام براى روزه وقت معين مشخص شده است. مسلمانان بايد از اذان صبح تا اذان مغرب از چيزهايى كه روزه را باطل مىكند خوددارى نمايد. در اسلام روزه در ماه مبارك رمضان(ماه نهم قمرى) بر مسلمانان واجب شده است.
حكم روزه در آيات سوره بقره آمده است: "اى كسانى كه ايمان آوردهايد، روزه بر شما واجب شده همانطور كه بر اقوام قبل از شما واجب شده بود، تا پرهيزكار شويد. چند روز معدودى را (بايد روزه بگيريد). و هر كس از شما بيمار يا مسافر باشد تعدادى از روزهاى ديگر را (روزه بدارد). و بر كسانىكه روزه براى آنها طاقتفرسا است (همچون بيماران ، پيرمردان و پيرزنان) لازم است كفاره بدهند: مسكينى را اطعام كنند و كسىكه كار خيرى انجام دهد براى او بهتر است و روزه داشتن براى شما بهتر است اگر بدانيد. (روزه در چند روز معدود) ماه رمضان است، ماهى كه قرآن، براى راهنمايى مردم و نشانههاى هدايت و فرق ميان حق و باطل در آن نازل شده است. پس آنكس از شما كه در ماه رمضان در وطن باشد، روزه بدارد و آنكس كه بيمار يا در سفر است، روزهاى ديگر را بهجاى آن روزه بگيرد. خداوند راحتى شما را مىخواهد، نه زحمت شما را. هدف اين است كه اين روزها را تكميل كنيد و خدا را بر اين كه شما را هدايت كرده، بزرگ شمريد؛ باشد كه شكرگزارى كنيد ... . نزديكى با همسرانتان در شب روزهايى كه روزه مىگيريد، حلال است ... و بخوريد و بياشاميد. تا رشته سپيد صبح، از رشته سياه (شب) براى شما آشكار گردد. سپس روزه را تا شب، تكميل كنيد..." .
فايده روزه
فايده روزه تقوا است و تقوا خود، سودى است كه عايد خود انسان مىشود. هر كس بخواهد به عالم طهارت و رفعت متصل شود و به مقام بلند كمال و روحانيت ارتقاء يابد، اولين چيزى كه لازم است بدان ملتزم شود اين است كه از افسار گسيختگى خود جلوگيرى كند و سرگرم لذتهاى جسمى و شهوات بدنى نباشد. چنين شخصى بايد خود را بزرگتر از آن بداند كه زندگى مادى را هدف بپندارد. بايد از هر چيزى كه او را از خداوند مشغول مى دارد بپرهيزد. اين تقوايى كه قرآن به آن اشاره مىكند تنها از راه روزه و خوددارى از شهوات به دست مىآيد.
خوددارى از شهوات عبارت است از: خوددارى از شهوت شكم در خوردن و آشاميدن و شهوت جنسى. اگر انسان مدتى از اين سه چيز پرهيز كند، به تدريج نيروى خويشتن دارى از گناهان در او قوت مىيابد و به تدريج بر اراده خود مسلط مى شود. آن وقت در برابر هر گناهى عنان اختيار از كف نمى دهد و در تقرب به خداوند متعال دچار سستى نمىگردد.
فوايد ديگر روزه و گرسنگى در احاديث مختلف بيان شده است.
در حديثى از معصوم عليهالسلام آمده: با گرسنگى، مجارى شيطان را تنگ نماييد، كه او مانند خون در بدن انسان جارى است. در همين راستا، پيامبر صلىالله عليه و آْله و سلم مىفرمايد: كسى كه شكم خود را گرسنه نگه دارد، انديشهاش تربيت مىشود. ايشان همچنين مىفرمايد: با تشنگى و گرسنگى با نفسهايتان مبارزه كنيد، همانا پاداش اين كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست و عملى دوست داشتنىتر از گرسنگى و تشنگى نزد خدا نيست. همچنين پيامبر اعظم صلىالله عليه و آْله و سلم فرمود: گرسنگى بكشيد و بر بدنهايتان سخت بگيريد، شايد دلهايتان خداوند متعال را ببيند. و نيز فرمود: برترين شما روز قيامت، نزد خدا، كسى است كه گرسنگى بيشترى كشيده باشد و در خداوند متعال تفكر بيشترى نموده باشد.
پيامبر اعظم صلىالله عليه و آْله و سلم در يكى از سخنرانىهاى خود به اهميت ماه مبارك رمضان پرداخته است. در بخشى از اين سخنان چنين آمده است: "... با تشنگى و گرسنگى خود، گرسنگى روز قيامت را به ياد آوريد. به فقيران خود صدقه بدهيد، بزرگان خود را احترام كنيد، كوچكترها را مورد رحمت خود قرار دهيد و صله رحم را به جا آوريد. زبانهاى خود را حفظ كرده، ديدگان خود را از آنچه نگاه به آن حلال نيست و گوشهاى خود را از آنچه گوش دادن به آن حلال نيست، نگه داريد. با يتيمان مردم مهربانى كنيد تا با يتيمان شما مهربانى شود. به درگاه خداوند از گناهان خود توبه كنيد. هنگام نماز دستهايتان را با دعا به طرف او بلند كنيد، زيرا اين وقت، بهترين اوقات است و خداوند در آن هنگام با نظر رحمت به بندگانش نگاه كرده و هنگامى كه از او بخواهند و با او مناجات نمايند، جواب آنان را مىدهد. و اگر او را صدا بزنند، به آنان لبيك مىگويد و اگر دعا كنند، دعايشان را مستجاب مىكند."
روزه در اديان در يك نگاه
دين/ مذهب
چه زمانى روزه مى گيرند، چگونه روزه مى گيرند؟
اسلام/ ماه رمضان، نهمين ماه تقويم مسلمانان، ماهى است كه در آن روزه واجب است. اين ماه يادآور نزول قرآن بر حضرت محمد صلىالله عليه و آْله و سلم است.
وددارى از خوردن و آشاميدن از طلوع تا غروب آفتاب و اجتناب از مصرف دخانيات و نيز رابطه زناشويى در اين مدت.
بوديسم
مه فرقه هاى اصلى بوديسم دوره هايى براى روزه دارند كه معمولاً روزهاى شب چهارده و روزهاى مقدس است.
نا بر سنت بودايى، روزه گرفتن معمولاً به معناى خوددارى از خوردن غذاهاى غير مايع است و استفاده از برخى از مايعات منعى ندارد.
آيين كاتوليك
کاتوليك ها در روزهاى چهارشنبه " "Ash (اولين روز ايام روزه مسيحيان) و "جمعه پاك" روزه مىگيرند. كاتوليكها هم در روز چهارشنبه خاكستر و هم در روز جمعهالصليب روزه مىگيرند.
در روز چهارشنبه " "Ash و جمعه پاك خوردن دو وعده غذاى كوچك و يك وعده غذاى عادى جايز اما خوردن گوشت ممنوع است. نيز در روزهاى جمعه ماه روزه مصرف هر نوع گوشت ممنوع است. براىروزه هاى اختيارى در روزهاى جمعه، برخى از افراد به جاى خوددارى از خوردن، يك نوع رياضت متفاوت براى توبه در نظر مى گيرند يا اينكه نماز مخصوصى مىخوانند.
ارتدوكس شرقى
وره هاى متعدد براى روزه در اين مذهب وجود دارد كه شامل دوره ماه صيام (Lent )، روزه هاى رسولان (Apostels )، روزه دورماسيون (Dormition )، روزه تولد مسيح (Nativity ) و روزه هاىديگر است. هر چهارشنبه و جمعه، روزهاى روزه به شمار مى آيند، به غير از آنها كه در هفته هاى خالى از روزه واقع مى شوند.
به طور كلى گوشت، لبنيات و تخم مرغ ممنوع است. ماهى در برخى روزهاى روزه ممنوع و در برخى مجاز است.
هندوئيسم
روزه معمولا در روزهاى ماه جديد و فستيوالهايى مانند :Shivaratir ، Durga Puja ، Saraswati Puja گرفته مى شود. زنان شمال هند در روز Karva Chauth نيز روزه مى گيرند. بستگى به هر فرد دارد. ممكن است روزه از خوردن و آشاميدن هر نوع غذا يا نوشيدنى براى ٢٤ ساعت باشد، اما بيشتر حذف غذاهاى جامد است و گاهى نوشيدن آب يا شير مجاز است.
یهوديت
يوم كيپور"، "روزه كفاره و جبران" شناخته شده ترين روز روزه است. تقويم يهوديان شش روز ديگر نيز براى روزه دارد كه "تيش عاباو" (نهم اَو) (روزى كه معبد يهوديان تخريب شد) نيز از آن جمله است.
در"يوم كيپور" و "تيش عاباو" خوردن و آشاميدن از زمان غروب آفتاب تا غروب بعدى به مدت ٢٤ ساعت ممنوع است، در حالى كه در ديگر روزهاى روزه اين محدوديت از طلوع تا غروب آفتاب است.
مورمنولين يكشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانواده ها در صورت تمايل ممكن است روزهاى ديگرى نيز روزه بگيرند.
وددارى از خوردن و آشاميدن براى دو وعده متوالى و نيز بخشيدن غذا يا پول به نيازمندان. بعد از روزه اعضاى كليسا در جلسه روزه و شهادت دادن شركت مى كنند.
پروتستانيسم (انجيلى)
به انتخاب و صلاح ديد افراد، كليساها، موسسات يا انجمنها
گرچه برخى از افراد كلا از صرف غذا و نوشيدنى خوددارى مىكنند، برخى ديگر فقط آب يا آب ميوه مىنوشند، فقط غذاى مشخصى را مىخورند، از وعدههاى غذايى خاصى امتناع و با هر وسوسهاى مقابله مىكنند.
پروتستانيسم (جريان اصلى)
روزه يك بخش اصلى در سنت اين مذهب نيست، اما مى توان با نظر انجمن ها، كليساها، گروه ها و افراد روزه گرفت.با نظر و صلاح ديد خود كسانى كه روزه مىگيرند.
منابع
* قران مجيد
* كتاب مقدس
* - بوترابى، خديجه، دائره المعارف تشيع، ج ٨، نشر محبى،
* طباطبايى، تفسيرالميزان، ترجمه محمدباقر موسوى همدانى، ج٣، دارالعلم،
* مويدى، احمدرضا، روزه در اديان، رمضان تجلى معبود، سازمان تبليغات اسلامى ،
* هاكس، جيمز، قاموس كتاب مقدس،
* جعفرى، يعقوب، پژوهشى درباره صائبين، هجرت،
* برنجى، سليم، قوم از ياد رفته، دنياى كتاب،
* موسوى، مقاله "روزه در آئين هندو، بودا و يهود"،
* اكرم امانى، مقاله "روزه در اديان"،
* آيتالله جوادىآملى، كتاب حكمت عبادات، مركز نشر اسراء، ١٣٧٨