نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩
امام خمينى (ره):
(اين جانب معتقد به فقه سنّتى و اجتهاد جواهرى هستم و تخلّف از آن را جايز نمى دانم. اجتهاد به همان سبك صحيح است ولى اين بدان معنا نيست كه فقه اسلام پويا نيست. زمان و مكان دو عنصر تعيين كننده در اجتهادند. مسأله اى كه در قديم داراى حكمى بوده است به ظاهر همان مسأله در روابط حاكم بر سياست و اجتماع و اقتصاد يك نظام ممكن است حكم جديدي پيدا كند.... مجتهد بايد به مسائل زمان خود احاطه داشته باشد.)
بى شك امام خمينى(ره) در زمينه هاى فقهى جلوتر از زمان خود مى انديشيد. او در گفته ها و آثار خود فقه را تئورى اداره انسان از گهواره تا گور مى دانست و فقيهان را به تدوين و عرضه چنين فقهى دعوت مى كرد.
در گفته ها و آثار آن بزرگمرد رهنمودها و راهبردهايى است كه تبيين و تفسير صحيح آن فقه شيعه را كارآمد ساخته زمينه تحوّل در اجتهاد و استنباط را پديد مى آورد.
يكى از آن راهبردها تأثير عنصر زمان و مكان در استنباط احكام است گرچه تحقيق و تدوين در اين باب اندك است ولى بار و مايه آن را آن بزرگمرد بيان كرده است.
مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره) در راستاى برگزارى كنگره هايى براى شناخت انديشه هاى امام كنگره تبيين عنصر زمان و مكان و جايگاه و نقش آن در استنباط احكام و عينيت بخشيدن به معارف فقهى را برگزار مى كند بدين وسيله از محققان و پژوهشگران علاقمند دعوت مى شود تا مقاله خود را حد اكثر تا ٣١/٥/٧٤ به دبيرخانه كنگره ارسال كنند.
توضيح:
دبيرخانه كنگره براى تسهيل در امر تحقيق و تهيّه مقاله اقدام به جمع آورى منابع (كتاب مقاله كليدهاى فقهى) كرده است كه در اختيار متقاضيان قرار مى گيرد.
فهرست موضوعات
فصل اول:
كليات
١ . تبيين ديدگاه امام خمينى(ره) در رابطه با نقش زمان و مكان
٢ . زمان و مكان بحثى اصولى فقهى يا كلامى
٣ . راههاى آگاهى از مقتضيات زمان و مكان
٤ . شاخصه هاى فقه پويا و متحجر در نگاه امام راحل(ره)
٥ . جامعيت وجاودانگى احكام اسلام با توجه به عنصر زمان و مكان
٦ . اجتهاد و انواع آن
٧. بدعت و زمان و مكان
فصل دوم:
نقش زمان و مكان در منابع استنباط احكام شرع
١ . تأثير زمان و مكان در فهم قرآن
٢ . تأثير شناخت زمان و مكانِ صدور روايات در فهم احاديث و حل تعارض آنها
٣ . تأثير شناخت زمان و مكانِ وقوع سيره پيامبر(ص) و ائمه(ع) در فهم سيره و حل تعارض آنها
٤ . تأثير زمان و مكان در فهم نصوص دينى و ظهورات
فصل سوم:
زمان و مكان و دگرگونى ملاك احكام
١ . تبيين مفهومى ملاك علت و حكمت و تفاوت آنها
٢ . آيا ملاك احكام قابل دسترسى و دست يابى است؟
٣ . راههاى كشف ملاك احكام
٤ . حجيت علت و حكمت
٥ . تبعيت احكام از ملاكات
فصل چهارم:
زمان و مكان و دگرگونى عرف
١ . تبيين عرف و اقسام آن
٢ . رابطه عرف و سيره و بناء عقلاء و تفاوت آنها
٣ . موارد رجوع به عرف در فقه
٤ . نقش تغيير عرف در تغيير احكام
٥ . تعارض عرفها و حل تعارض آن به وسيله زمان و مكان
فصل پنجم
زمان و مكان و تحول موضوعات احكام
١ . تبيين مفهومى موضوع و متعلق و تفاوت آنها
٢ . زمان و مكان و تضييق يا توسعه موضوع
٣ . زمان و مكان و تغيير موضوع
٤ . زمان و مكان و پيدايش موضوعات جديد
فصل ششم:
زمان و مكان و حكم حكومتى
١ . تبيين مفهومى اقسام حكم اولى و ثانوى و حكومتى و تفاوت آنها
٢ . تأثير زمان و مكان در احكام حكومتى
٣ . نمونه هايى از احكام حكومتى در كتابهاى فقهى
٤ . تحليل احكام حكومتى امام راحل پس از
پيروزى انقلاب اسلامى
فصل هفتم:
مصلحت و ضرورت
١ . تبيين مصلحت و ضرورت و تفاوت آنها
٢ . رابطه ملاك و مصلحت
٣ . رابطه مصلحت و ضرورت با زمان و مكان
فصل هشتم:
نسخ
١ . نسخ شرايع و زمان و مكان
٢ . نسخ احكام و زمان و مكان
٣ . نسخ قرآن و سنت
فصل نهم:
بازنگرى و تحقيق در باره پاره اى موضوعا ت فقهى با توجه به زمان و مكان
ابزار قمار ابزار موسيقى ابزار اجراى قصاص و حدود موارد انفال موارد احتكار موارد خمس وزكات انواع سبق و رمايه مجسمه سازى و...
فصل دهم:
حدود واقع نگرى در استنباط
١ . موارد لزوم تغيير شرايط زمان و مكان بر طبق احكام شرعى
٢ . موارد لزوم تبعيت احكام شرعى از شرايط زمانى و مكانى
٣ . تعيين افراط و تفريط و حدّ وسط در واقع نگرى
فصل يازدهم:
پيامدهاى عدم توجه به زمان و مكان در استنباط
١ . مهجوريت دين
٢ . عسر و حرج مكلّفين
فصل دوازدهم:
فقيهان مجدد ومسأله زمان و مكان
شيخ طوسى ابن ادريس حلى محقق حلى علامه حلى شهيداول شهيدثانى محقق اردبيلى فيض كاشانى محقق كركى صاحب جواهر شيخ انصارى ميرزاى نايينى آية اللّه حكيم آية اللّه بروجردى امام خمينى شهيد صدر آية اللّه خوئى علامه طباطبايى شهيد مطهرى محمدجواد مغنيه و...
نشانى دبيرخانه كنگره:
قم خيابان صفائيه كوچه ممتاز جنب مسجد معصوميه مؤسسه تنظيم ونشر آثار امام خمينى(ره) ـ دفتر قم تلفن: ٣١٠٩٣ ـ ٧٤٢٢٤٧ ـ ٤ ـ ٧٤١٠٩٣ فاكس:٢٢١١٠