اخلاق - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - سخن مجله

پيامبر اعظم‌صلى الله عليه وآله در سرزمينى به رسالت برانگيخته شد كه مردمِ آن، از توحيد و مسايل انسانى و اخلاقى دور شده بودند. در چنين شرايطى پيامبر با روش و منش اخلاقى خود، جامعه‌ى بدوى آن روز را به جامعه‌اى پرفروغ تبديل نمود و با سلاح اخلاق كه بُرّندگى آن به مراتب از شمشير بيشتر بود، چنان تحوّلى در آن جامعه پديد آورد كه حيرت جهانيان را برانگيخت. آن حضرت در جامعه‌اى كه فاقدِ مناسبات انسانى و اخلاقى بود و ابعاد نفسانى آدميان بر عقلانيت آنها چيره شده بود و جهل به جاى علم، جنگ به جاى صلح و زشتى به جاى زيبايى نشسته بود، قيام كرد و علم را به جاى جهل، دوستى را به جاى دشمنى، عشق را به جاى نفرت، خدابينى را به جاى خودبينى، فروتنى را به جاى تكبّر و غمخوارى را به جاى خونخوارى نشاند. اين همه، به بركت شخصيت خدايى و اخلاقى رسول اللَّه‌صلى الله عليه وآله به سرانجام رسيد. رسول خدا در تحقق اهداف بعثت به والاترين مرحله‌ى كمال و توفيق دست يافت و بناى عظيمى را در همان جامعه‌ى جاهلى بنيان نهاد و افراد آن جامعه را به موهبت آزادىِ جسمى و معنوى و توحيد نايل ساخت. ابعاد اين رستاخيز فرهنگى - اخلاقى تنها به جامعه‌ى عرب محدود نشد و در ادامه‌ى حيات اسلام، چنان خيزشى پيدا كرد كه بسيارى از جوامع آن روز را به شدت تحت تأثير قرار داد. امروز نيز هر جا به گونه‌اى نام محمّدصلى الله عليه وآله و اسلام طنين‌انداز است مى‌توان از اخلاق و كرامت انسانى كه بازتابى از سيره و خُلقِ خوش رسول اللَّه است، سراغ گرفت. پيامبر اكرم‌صلى الله عليه وآله شخصيتى است كه قرآن كريم هدف از بعثت‌اش را «تهذيب و تزكيه‌ى نفس» و «تعليم كتاب و حكمت» معرفى مى‌كند: «يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَبَ وَ الْحِكْمَةَ »[١]، هم‌چنان كه خود نيز زندگى‌اش را بر خدامحورى كامل و دورى از هوى‌ و هوس قرار داده بود تا آن‌جا كه خطاب «وَ مَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى‌ * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْىٌ يُوحَى‌ »[٢] در حضور او نازل شد ؛ همو كه انحراف و گمراهى مردم براى او سخت ناراحت كننده بود و به هدايت آنها حرص و علاقه‌ى شديد داشت: «عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم»[٣] ؛ پيامبرى كه نه تنها رحمت خاصه‌اش شامل مؤمنين مى‌شد و نسبت به آنها مظهر رحمت و رأفت بود: «بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ »[٤]، بلكه رحمت عام‌اش همه‌ى آفريدگان را فرا مى‌گرفت و براى همه‌ى عالميان رسولِ رحمت و مهربانى بود: «وَ مَآ أَرْسَلْنَكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَلَمِينَ »[٥] ؛ شخصيت والايى كه خداوند، خود، او را به عظمت اخلاقى ستود و اخلاق نيكويش را لايق دريافتِ لوح «وَ إِنَّكَ لَعَلَى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍ »[٦] دانست، و بر همين اساس، خداى رحمن او را بهترين الگو و اسوه قلمداد كرد و به همگان سفارش نمود كه در زمينه‌هاى مادى و معنوى، از زندگىِ متعالى‌ترين الگوى انسانى، الگو بگيرند: «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ »[٧]. آرى، پيامبر برترين بنده‌ى خدا و مجموعه كمالات و فضايلى است كه هر كس او را شناخت، ارادتمند او شد و هر چه بيشتر او را شناخت بر ارادتش افزوده گرديد ؛ شخصيتى كه براى شناخت او علاوه بر آگاهى از گفتار و فرمانش، بايد به سيره و روش عملى او نيز توجه نمود و آنها را در زندگى خود معيار و ميزان عمل قرار داد. پيروى از آن «الگوى كامل» و تأسّى به آن «اسوه‌ى حسنه» امروز بيش از هر زمان ديگرى ضرورت يافته است. در اين ميان، وظيفه‌ى پيروان آن حضرت است كه نه تنها با «سلاحِ قلم» و نوشتن كتاب‌ها و مقاله‌ها از ساحت نورانى ايشان دفاع كنند، بلكه با «زبانِ عمل» كه مؤثرترين دفاع و مناسب‌ترين وسيله‌ى تبليغ است، به معرفى آن حضرت بپردازند. باشد كه جهانيان با مشاهده‌ى رفتار و اخلاق «امت محمّدى» دريابند آنچه درباره‌ى پيامبر به عنوان تبليغات سوء گفته و نوشته مى‌شود بى‌پايه و اساس است و سيماى نورانى آن حضرت درخشان‌تر از آن است كه با ابرهاى تيره‌ى شبهات از فروغ افشانى باز ماند. از اين رو، به جاست در سالى كه به پيشنهاد رهبر فرزانه‌ى انقلاب به نام سال پيامبر اعظم‌صلى الله عليه وآله نام‌گذارى شده است ضمن تبيين و تشريح ويژگى‌هاى اخلاقى و شخصيتى آن حضرت، خود را به خلق و خوى نورانى ايشان بياراييم. فصلنامه‌ى اخلاق نيز در همين راستا با همكارى فرهيختگانى از حوزه و دانشگاه شماره‌ى ويژه‌ى خود را با عنوان «اخلاق پيامبر» به آنان كه به زندگى «محمدگونه» مى‌انديشند و در پى «اخلاق پيامبرانه» هستند، تقديم مى‌دارد ؛ بدان اميد كه همگى از عنايت و لطف پيامبر رحمت و خاندان پاكش به ويژه حضرت بقية اللَّه الاعظم (عج) بهره‌مند گرديم.