آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٤ - معرفى هاى گزارشى

معرفى هاى گزارشى


كليات فرهنگ نامه جبهه: انقلاب اسلامى ايران در جنگ تحميلى: آداب و رسوم. بازى ها. خلاقيت ها. اوقات فراغت
مهدى فهيمى, چاپ اوّل, تهران, پايدارى, ١٣٨١, ٦٧٠ص, وزيرى
در جلد چهارم فرهنگ نامه جبهه, خاطرات رزمندگان درباره چهار شاخصه فرهنگى رزمندگان و جبهه هاى جنگ, شامل آداب و رسوم, بازى ها, خلاقيت ها و اوقات فراغت در چهار بخش گردآورى شده است. بخش اول در سه موضوع امور اجتماعى, امور دفاعى, و امور عبادى تنظيم شده. هريك از چندين محور موضوعى جزئى تر برخوردارند كه در آنها, خاطرات رزمندگان به ترتيب الفبايى آمده است. مبحث امور اجتماعى مشتمل است بر برادرى و تعاون, بيمارى و مداوا, حمل و نقل, خواب و بيدارى, خوردن و آشاميدن, رفتار با حيوانات و حشرات, سخن و سكوت, عيد و عزا, گفت و شنود, لباس, مرخصى, مكاتبه, ميهمانى و نظافت. همچنين در قسمت امور دفاعى از آداب پست و نگهبانى, حرب و شجاعت, سنگر و چادر, شهدا و مجروحان, فرماندهى و فرمانبرى, مقابله با دشمن, و نظام جمع و آموزش سخن رفته است. مبحث امور عبادى مربوط به خاطرات رزمندگان درباره آداب استخاره و تفأل, امر به معروف و نهى از منكر, خودسازى, دعا و مناجات, عبادت, عهد و پيمان بستن, قرآن و نذر و نياز است. در بخش دوم كتاب كه به موضع بازى ها اختصاص يافته براساس خاطرات رزمندگان, بازى هاى رزمندگان در قالب ٦دسته به ترتيب الفبايى معرفى شده است: بازى هاى بومى; بازى هاى محلى; بازى هاى جنگلى و منطقه اى; بازى هاى ورزشى; تفريح و سرگرمى; متفرقه. در بخش سوم خلاقيت هاى رزمندگان, از جمله ساخت وسايل مختلف و به طور كلى خلاقيت در عمليات جنگى, زندگى در جبهه و اوقات فراغت. آخرين بخش كتاب خاطرات رزمندگان است از مناطق عملياتى كه به ترتيب حروف الفبا مى باشد, عبارتند از: مناطق عملياتى جنوب و جنوب غرب; مناطق عملياتى غرب و شمال غرب; مناطق عملياتى غرب و جنوب; متفرقه. در پايان كتاب نمايه مدخل ها, نام و مشخصات و خاطرات آمده است.
فرهنگ نامه جبهه: انقلاب اسلامى ايران در جنگ تحميلى: اصطلاحات و تعبيرات اعلام
مهدى فهيمى, چاپ اوّل, تهران, پايدارى, ١٣٨١, ٦٧٠ص, وزيرى
فرهنگ جبهه مجموعه اى است شامل افكار, اعتقادها, باورها, پسندها, دلبستگى ها, روابط, رفتارها, گفتارها و عرف و عاداتى كه در جبهه هاى جنگ تحميلى رايج بود. مطالب آن براساس خاطرات و روايات ١٥٠٠٠٠ رزمنده از سراسر كشور در سال هاى ١٣٧٨ـ ١٣٦٦, در قالب ١١ موضوع و ٣٠ جلد منتشر شد. اينك فرهنگ نامه جبهه در هشت جلد, علاوه بر مطالب پيشين, افزودن ١٠ موضوع جديد همراه با انبوهى روايات ديگر, در ٢١ موضوع منتشر شده است. موضوعات بيست ويك گانه مجموعه هشت جلدى فرهنگ نامه جبهه, به ترتيب الفبايى عبارت اند از: آداب و رسوم; اصطلاحات و تعبيرات; اعلام; امدادهاى غيبى; اوقات فراغت; بازى ها; تابلو نوشته ها; حاضرجوابى ها; خلاقيت ها; رؤياهاى صادقه; شعارها و رجزها; شوخ طبعى ها; شهادت نامه ها; كلمات قصار; مشاهدات; مكاشفات; منظومه ها; نامه ها; نيايش ها; يادداشت هاى روزانه; يادگارنوشته ها. گفتنى است كه در چاپ پيشين, هر موضوع در چندين جلد به چاپ رسيده كه اينك تمام خاطرات مربوط به يك يا چند موضوع در يك جلد گنجانده شده است. كتاب حاضر نخستين جلد مجموعه ياد شده و مشتمل بر دو موضوع اصطلاحات و تعبيرات و اعلام است كه در دو بخش سامان يافته است. در بخش اول, فهرست اصطلاحات و تعبيرات رايج در جبهه به صورت الفبايى تنظيم و با شرح و توضيحى همراه گشته است. در بخش دوم نيز ابتدا فهرست اسامى خاصى كه در جبهه ها رواج داشت به صورت الفبايى, همراه با توضيحاتى درباره مفهوم, كاربرد و مصاديق آن اسامى آمده است; سپس نمايه و مدخل ها, آن گاه فهرست اسامى راويان خاطرات درج گرديده است. صفحات پايانى نيز به معرفى تعدادى از جنگ افزارها و فهرست الفبايى و مشخصات عمليات دوران دفاع مقدس اختصاص يافته است.
فرهنگ نامه جبهه: انقلاب اسلامى ايران در جنگ تحميلى: آداب و رسوم. تابلونوشته ها, يادگارنوشته ها, نامه ها
مهدى فهيمى, چاپ اوّل, تهران, پايدارى, ١٣٨١, ٦٤٦ص, وزيرى
در جلد دوم ويرايش و چاپ جديد فرهنگ نامه جبهه, مجموعه مطالب براساس خاطرات رزمندگان در سه موضوع تابلونوشته ها, يادگارنوشته ها و نامه ها با افزوده هاى فراوانى به چاپ رسيده است. در بخش اول, ابتدا متن الفبايى عبارات نوشته شده بر روى تابلوها در تمام مناطق جنگى آورده شده, سپس خاطراتى از رزمندگان درباره برخى تابلونوشته ها روايت شده است. در بخش دوم يادگار نوشته ها مجموعه اى از نوشته هاى باقى مانده رزمندگان در پنج بخش موضوعى گرد آمده كه عبارت اند از: پندنامه ها, پيام ها, حسب حال ها, شفاعت نامه ها و يادگارنوشته ها. آخرين بخش كتاب شامل مجموعه اى از نامه هاى رزمندگان اسلام است كه در دو دسته تقويم نامه هاى خانوادگى و تقويم نامه هاى دوستانه, تنظيم شده اند. در پايان كتاب, نام و مشخصات روايت كنندگان خاطرات و فهرست مطالب سه موضوع اين جلد, به ترتيب الفبايى آورده شده است. همچنين در لابه لاى صفحات, عكس هايى از رزمندگان و جبهه هاى جنگ, متناسب با موضوع كتاب چاپ شده است.
فرهنگ نامه جبهه: انقلاب اسلامى ايران در جنگ تحميلى: رؤياهاى صادقه, مكاشفات, مشاهدات
مهدى فهيمى, چاپ اوّل, تهران, پايدارى, ١٣٨١, ٥٩٨ص, وزيرى
در جلد پنجم فرهنگ نامه جبهه, خاطرات رزمندگان در زمينه سه موضوع رؤياهاى صادقانه, مكاشفات و مشاهدات گردآورى و به ترتيب الفباى عناوين تنظيم شده است. بخش اول مشاهدات, كه شامل خاطراتى از مشاهدات واقعى رزمندگان است با شش موضوع جزيى تر تدوين گرديده كه عبارت اند از: آموزش و اعزام, پست و نگهبانى, اولين روزهاى حضور در جبهه, جنگ و گريز, دشمن و زخمى ها و شهدا. كتاب با نمايه الفبايى مدخل ها به تفكيك بخش ها و نام و مشخصات راويان خاطرات اين جلد به پايان مى رسد.
فرهنگ نامه جبهه: انقلاب اسلامى ايران در جنگ تحميلى: شوخ طبعى ها, شعارها, رجزها و منظومه ها.
مهدى فهيمى, چاپ اوّل, تهران, پايدارى, ١٣٨١, ٧٦٠ص, وزيرى.
سومين جلد مجموعه هشت جلدى فرهنگنامه جبهه در قالب سه موضوع شوخ طبعى ها, شعارها و رجزها, و منظومه ها سامان يافته است. در بخش اول متن شوخ طبعى هاى رزمندگان در سيزده شكل و زمينه مختلف به ترتيب الفبا درج شده كه عبارت اند از: اشاره و كنايه, بديهه گويى, تواضع و تجاهل, جنگ و دشمن, خوردن و آشاميدن, رندى و عيارى, سلام و صلوات, شهادت و بهشت موعود, عبادت و دعا, غيبت و حضور, گفت و شنود, مزاح و مطايبه, وقايع اتفاقيه. در پايان اين بخش قسمتى با عنوان حاضرجوابى ها نيز اضافه شده است. در بخش دوم گردآورى و در چهار بخش زير به ترتيب الفبايى تنظيم شده است.
متن الفبايى مطلع ها; شوخى شعارها; شعارهاى تركى; شعارهاى پراكنده. در سومين بخش كتاب نيز مجموعه اى از شعارهاى رايج در جبهه كه مضامين گوناگونى دارد, گردآورى و در ١٠ موضوع مختلف به ترتيب الفبايى حروف مطلع اشعار, تنظيم و برابر هر شعر, توضيحى آمده است. موضوعات ده گانه عبارت اند از: استغاثه و توسل به تذكره شهدا, رزم جويى و دريغ گويى, سرباز سروده شاهكارها, شعر عاميانه, صدام سرايى, نظير و نقيصه, وصف حال وكتاب عروضى برخى اشعار, نمايه الفبايى مدخل هاى كتاب و نام و مشخصات راويان خاطرات درج شده است.
uدانشنامه ادب فارسى: ادب فارسى در آسياى ميانه
حسن انوشه, چاپ اوّل, تهران, وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, سازمان چاپ و انتشارات, ١٣٨١, ١٠٤٦ص, رحلى.
ويراست دوم از جلد نخست دانشنامه ادب فارسى كه با تغييرات و اضافاتى به چاپ رسيده شامل معرفى شخصيت ها و آثار علمى و فرهنگى آسياى ميانه است كه با آب روشنايى ـ رمانى درباره زندگى كارگردان سد نارك در تاجيكستان ـ آغاز مى گردد و با يويچ ـ فولكلورشناس و مترجم روسى تبار تاجيكستانى ـ پايان مى پذيرد. هريك از مدخل هاى كتاب با آوانگارى درج گرديده و در انتهاى كتاب گزيده كتاب شناسى فراهم آمده است.قلسفه و كلام
شگردها, امكان ها و محدوديت هاى بحث با بنيادگرايان (درآمدى بر روشنگرى)
هوبرت شلايشرت; مترجم: محمدرضا نيكفر, چاپ اوّل, تهران, طرح نو, ١٣٨١, ٢٤٤ص, رقعى.
موضوع اصلى كتاب, بررسى انديشه هاى بنيادگرايانى است كه اجازه ظهور انديشه مخالف خود را برنمى تابند و عقايد خود را حقيقت و عقايد ديگران را باطل مى پندارند. سعى نگارنده بر آن است تا با مرورى بر تاريخچه انديشه هاى بنيادگرايان و زمينه هاى اجتماعى بروز آنها, محدوديت هاى بحث با آنان را شرح دهد. در بخشى از كتاب, مخاطبان با انواع شگردها و استدلال هاى بنيادگرايان آشنا مى شوند. به زعم نگارنده: (پيروى از ايدئولوژى, داشتن تعصب و خشك انديشى و عدم انتقاد درونى از خود از جمله ويژگى ها و محدوديت هاى بحث با بنيادگرايان است).
بازانديشى تاريخى علم كلام: تحقيقى پيرامون نظريات كلامى اشعريان, ماتريديان و طحاويان
محمدانور بزرگزاده, چاپ اوّل, تربت جام, احمد جام, ١٣٨١, ١٦٠ص, رقعى.
نگارنده در اين كتاب ضمن شرح ديدگاه هاى كلامى اشعريان, ماتريديان و طحاويان, به مقايسه آنها اهتمام نموده است. وى ابتدا بحثى را در بخش نخست با عنوان عقيده در اسلام مطرح كرده و طى آن اهميت و جايگاه عقيده در اسلام را شرح داده است. در همين بخش: فايده, تعريف و غرض علم اصول دين تبيين مى شود. در بخش دوم تعريف, موضوع و فايده علم كلام بيان شده, سپس دلايل ناميدن علم اصول دين به علم كلام بررسى مى گردد. در ادامه اين بخش, علل گرايش برخى فرقه ها به علم كلام و نيز ديدگاه هاى نظريه پردازان كلامى تعقل گرا و نص گرا و علل ظهور و افول آنها توضيح داده مى شود.
هويت تشيع
احمد وائلى; مترجم: ناصر سلمانى ايزدى, چاپ اوّل, سبزوار, دانشگاه تربيت معلم سبزوار, ١٣٨١, ٢٧٠ص, وزيرى.
هويت شيعه حاوى مباحثى درباره تاريخ شيعه, تحولات, اعتقادات و فرقه هاى مختلف آن است. در اين كتاب همچنين به برخى شبهات موجود درباره شيعه پاسخ داده شده است. كتاب با مباحثى از اين قبيل نظام يافته است: شروع تشيع, رافضى نبودن شيعه, ايرانى بودن تشيع, هويت نژادى شيعه, زبان و مذاهب شيعه, عبدالله بن سبا, شيعه و امام مهدى(عج), شيعه و تهمت هاى ناروا, اتهام شيعه به ضديت با عرب (شعوبيه), و عوامل پيدايش شيعه.
نقد و طرح انديشه ها در مبانى اعتقادى
رضى شيرازى, چاپ اوّل, تهران, اسوه, ١٣٨١, ٣٥٢ص, وزيرى.
نويسنده مبانى اعتقادى مسلمانان را به اجمال بررسى مى كند. وى ابتدا شبهات و مغالطات ماديون را درباره خداوند و راه هاى اثبات صانع, توضيح مى دهد. به اعتقاد نويسنده, برهان فطرت, برهان نظم, برهان هدايت, برهان وجوب و امكان و برهان صديقين, پنج برهان متقن براى اثبات وجود خداوند هستند. در بخش بعدى, توحيد و سپس صفات و افعال حق تشريح مى شود. نبوت عامه و خاصه, معاد و بازگشت اعمال, تجرد روح و احتضار و برزخ, تفسير سوره قيامت و آثار اعتقاد به معاد از ديگر مطالب كتاب هستند.
سير تحليلى كلام اهل سنت از حسن بصرى تا شيخ ابوالحسن اشعرى
عبدالله احمديان, چاپ اوّل, تهران, احسان, ١٣٨١, ٦٨٠ص, وزيرى.
نگارنده ضمن به دست دادن تعريف و تاريخچه اى از علم كلام اهل سنت, مهم ترين فرقه هاى (مكاتب) كلامى اهل سنت(ع) يعنى معتزله, اشاعره, و جبريه را معرفى كرده است. براى اين منظور, نويسنده ذيل نام هريك از مكاتب, آرا و انديشه هاى آنها را شرح داده, سپس در فصلى جداگانه مكاتب مورد نظر را با يك ديگر مقايسه كرده است. بخشى از كتاب نيز به شرح و تفسير مباحثى از اين قبيل اختصاص دارد: اصول و فروع دين اسلام, اصطلاحات علم كلام, صفات, كلام, تنزيهات و صفات فعليه, قضا و قدر, مسئله جبر و اختيار, ايمان و آخرت, معاد, ملائكه و نبوت.
درآمدى بر تحول نظريه دولت در اسلام
احمد جهان بزرگى, چاپ اوّل, تهران, دانش و انديشه معاصر, ١٣٨١, ٣٠٨ص, وزيرى.
بحث آغازين كتاب مربوط به زمينه تاريخى نظريه دولت در سال هاى نخستين بعد از رحلت پيامبر(ص) است. در بخش دوم ولايت سلمان و ديدگاه خوارج, مرجئه, زيديه, جبريه و تفويضيه درباره ولايت و زعامت بررسى مى شود. فقاهت زيد بن على وضعيت جامعه اسلامى پس از امام عسكرى(ع); عصر غيبت; فقاهت شيخ صدوق, كلينى, شيخ طائفه, علامه حلى و علماى صفويه, قاجار, و عصر مشروطه از ديگر موضوعات كتاب هستند. تفصيل آراى آيةاللّه بروجردى, آيةاللّه منتظرى و امام خمينى(ره) را نيز درباره (دولت) مطرح مى كند. در پايان كتاب, حدود اختيارات ولى فقيه و نسبت آن با آزادى و ليبراليسم سنجيده مى شود.
دمكراسى در اسلام
مالك بن نبى; مترجم: عبدالعزيز مولودى, چاپ اوّل, بوكان, عبدالعزيز مولودى, ١٣٨١, ٥٦ص, رقعى.
نوشتار حاضر ترجمه سخنرانى مهندس مالك بن نبى در جمع دانشجويان مراكشى در سال ١٩٦٠ ميلادى است. وى در اين سخنرانى با اشاره به گذشته جامعه اسلامى و تحولات مربوط به آن, نشان مى دهد كه دموكراسى نه به عنوان روشى كارآمد, بلكه به عنوان ماهيتى برخاسته از اسلام مطرح بوده است كه به دليل اختلافاتى كه پس از جنگ صفين ميان مسلمانان بروز كرد, اين ماهيت دگرگون شد و خاصيت خود را از دست داد. به زعم وى اگر در دنياى جديد عناصر اصلى اين ماهيت (دموكراسى اسلامى) مجددا احيا, و فعال شوند, جاى اميدوارى است كه جوامع اسلامى هم به وسيله حكومتى دمكراتيك اداره گردند.فقه و حقوق
تنبيه الامه وتنزيه المله (رساله اى در مردم سالارى دينى و استبداد دينى)
محمدحسين نائينى; به اهتمام: حميدرضا محمودزاده حسينى, چاپ اوّل, تهران, اميركبير, ١٣٨١, ١٧٨ص, رقعى.
رساله (تنبيه الامه و تنزيه المله) نوشته علامه نائينى با مباحثى در باب مشروطيت, اسلام, دولت و ملت تدوين شده است. به زعم مترجم, در اين رساله, علامه نائينى دو هدف اساسى را دنبال كرده است: (١. آگاه كردن مردم نسبت به حقوق و ارزش هايى كه سال ها توسط پادشاهان ستمگر از آنان سلب شده بود و آنها نيز به سبب بى اطلاعى و نادانى, نه تنها درصدد پس گرفتن برنيامده بودند, بلكه هرگز چنين حقوقى را براى خود تصور هم نمى كردند. ٢. پاك كردن دامان شريعت مقدس اسلام از لكه ننگى كه بر اثر بى اطلاعى و يا به خاطر اغراض و منابع شخصى به آن نسبت داده مى شد و به غلط اسلام را مخالف حقوق مردم و طرفدار استبداد معرفى مى كرد.) برخى مباحث مطرح شده در رساله عبارت اند از: محدوديت حكومت, ميزان محدوديت, و مشروطيت, شرايط و وظايف نمايندگان مجلس, قواى استبداد و راه مقابله با قواى استبداد.
قواعد فقه مدنى
اسدالله لطفى, چاپ اوّل, تهران, سمت, ١٣٨١, ٢١٦ص, وزيرى
در اين كتاب ـ كه متناسب با سرفصل هاى قواعد فقه براى دانشجويان گرايش فقه و مبانى حقوق اسلامى تدوين شده ـ هفت قاعده فقهى به تفصيل, و چند مسئله فقهى به اجمال بررسى شده است. نويسنده در فصل اول تفاوت قاعده فقهى را با قاعده اصولى, ضابطه فقهى, نظريه فقهى, مسئله فقهى و قاعده حقوقى مشخص مى كند. مباحث بعدى شامل بررسى هفت قاعده فقهى است كه عبارت اند از: قاعده لاضرر و لاضرار, قاعده غرر, قاعده اتلاف, قاعده مايضمن بصحيحه يضمن بفاسده, قاعده ضمان معاوضى, قاعده شرط فاسدْ مفسد عقد نيست و قاعده حجيت سوق المسلمين.
امام, اخلاق, سياست
سيد حسن اسلامى, چاپ اوّل, تهران, موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره), ١٣٨١, ٢٩٤ص, رقعى
موضوع اصلى كتاب, بررسى نسبت اخلاق با سياست از ديدگاه امام خمينى(ره) است كه در سه بخش فراهم آمده است: بخش نخست, نگاهى است به اصول اخلاق نظرى اسلامى امام خمينى(ره) و آموزه هاى اساسى ايشان در باب اخلاق. بخش دوم تأملى است در باب رابطه اخلاق و سياست. در بخش سوم, از سياست اخلاقى و عناصر اخلاقى در سياست سخن رفته كه عبارت اند از: صداقت, انتقادپذيرى و ساده زيستى, كتاب با كتاب نامه به پايان مى رسد.قرآن و حديث
بررسى نظريه عرفى بودن زبان قرآن
ناهيد دامن پاك مقدم, چاپ اوّل, تهران, تاريخ و فرهنگ, ١٣٨١, ٢٠٢ص, وزيرى
در اين نوشتار, سعى شده از منظر زبان شناختى, نظريه عرفى بودن زبان قرآن بحث و بررسى شود. بخش نخست با عنوان كليات, شامل موضوعاتى چون تعريف اصطلاحات, پيشينه بحث در ميان مسلمانان و غربى ها و پيشينه آثار منتشر شده در اين خصوص است. تلاش نگارنده در اين بخش آن است كه منظور خود را از عرفى بودن زبان قرآن, يعنى به كارگيرى زبان عرب حجاز در عهد رسول خدا(ص), با تمام ويژگى هاى زبان شناختى آن, نشان دهد. در بخش دوم تعريف نظريه عرفى بودن زبان قرآن, مشخصات مبانى و ادله عرفى بودن زبان قرآن بررسى شده است. آخرين بخش كتاب, اساساً در پاسخ گويى به شبهات موجود در باب عرفى بودن زبان قرآن نگارش يافته است. حاصل سخن اين بخش آن است كه پذيرفتن نظريه عرفى بودن قرآن به هيچ وجه به معناى تأثيرپذيرى از فرهنگ جاهلى نيست; زيرا قرآن از زبان قوم و تشبيهات و لغات آنها براى تفهيم بهتر مقاصد بلند خود استفاده كرده است. از طرفى ديگر, عرفى دانستن زبان قرآن به معناى كهنگى قرآن و جهانى نبودن تعاليم آن نيست; زيرا قرآن مى تواند تعاليمى براى بشريت در تمام اعصار داشته باشد.
معناى متن: پژوهشى در علوم قرآن
نصرحامد ابوزيد; مترجم: مرتضى كريمى نيا, چاپ اوّل, تهران, طرح نو, ١٣٨١, ٥٨٤ص, رقعى
(ابوزيد) در اين كتاب كوشيده است مباحث رايج قرآنى را از منظرى تازه و با نگرش و ذهنيت امروزى ببيند. مراد از نگرش و ذهنيت امروزى, تمامى ابزارهايى است كه امروزه در اختيار داريم. بنابراين كتاب حاضر از يك سو, كتابى سنتى است; يعنى هم به موضوعى كهن در ميراث اسلامى مى پردازد و هم مواد و مصالح اصلى آن عمدتاً متون و نظريات تدوين يافته در سنت گذشته ماست. از سوى ديگر اين كتاب اثرى مدرن است, بدين معنا كه مى كوشد با به كارگيرى نظريه هاى متن شناختى و روش هاى متن پژوهى و زبان پژوهى, قرائتى تازه از علوم قرآن به دست دهد. مهم ترين نظر طرح شده در كتاب حاضر, پيوند متن و واقعيت است كه ابوزيد آن را بر هر متن ممتازى, مانند شاهكارهاى ادبى, از جمله قرآن, صادق مى داند. كتاب در سه بخش اصلى سامان يافته است. بخش نخست ذيل عنوان شكل گيرى و شكل دهى متن در فرهنگ, شامل مفهوم وحى, نخستين گيرنده متن, مكى و مدنى بودن آيات و اسباب نزول و ناسخ و منسوخ است. بخش دوم با عنوان ساز و كارهاى متن مشتمل بر اين موضوعات است: اعجاز, مناسبت ميان آيات و سور, غوض و وضوح, عام و خاص و تفسير و تأويل. در بخش سوم تغيير مفهوم و كاركرد متن در نگاه علوم فقه, كلام, قصص قرآنى, و تأويل بررسى شده است.
تفسير نور
محسن قرائتى, چاپ اوّل, تهران, مركز فرهنگى درس هايى از قرآن, ١٣٨١, ٤٧٤ص, وزيرى
كتاب حاضر جلد هشتم از تفسير نور است كه از مركز فرهنگى (درس هايى از قرآن) به چاپ رسيده است. جلد حاضر با ترجمه و تفسير آيات ٧٨ سوره حج آغاز مى شود و با آيه ٩٠ سوره نمل به پايان مى رسد. مطالب كتاب با اين ترتيب, فراهم مى آيد: ابتدا متن آيه, با رسم الخط عثمان طه, سپس ترجمه آيه (براساس شش ترجمه قرآن) و آن گاه اين مطالب درج مى گردد: نكته ها; شامل: الف) بيان ريشه و ترجمه لغات مشكل آيه, ب) بيان شأن نزول آيه, ج) بيان آيات مرتبط با آيه مورد نظر, د) بيان روايات ذيل آيه, هـ) بيان برخى توضيحات براى روشن تر شدن مفهوم آيه, و) طرح برخى پرسش ها و پاسخ ها, پيام ها و نتيجه گيرى هاى آيه, پاورقى كه نشانى آيات و روايات و كتب تفسيرى به اختصار در آن درج گرديده است.
فتنه از نگاه قرآن و حديث
على اصغر يساقى, چاپ اوّل, تهران, تاريخ و فرهنگ, ١٣٨١, ٢٢٤ص, وزيرى
در اين كتاب با استناد به آيات قرآن كريم, تعريف و مصاديق فتنه بازگو شده است. نگارنده در مقدمه كتاب, درباره فتنه چنين مى گويد: مفهوم فتنه از جمله مفاهيم و موضوعاتى است كه از آغاز تاكنون تفسيرهاى گوناگونى به خود ديده است. اين واژه, گاه با ابتلا و امتحان مترادف دانسته شده و گاه به كفر و شرك يا عذاب و گناه و… معنا گشته است. نگارنده در فصل نخست براى به دست دادن تعريفى دقيق از واژه فتنه, مجموعه آياتى گرد آورده كه به نظر مى رسد با فتنه ارتباط داشته باشد; سپس به نتيجه گيرى و استخراج يك تعريف مى پردازد. وى آن گاه بنى اميه را به منزله مصداق فتنه در اسلام معرفى كرده و برخى پيش گويى هاى قرآن و پيامبر(ص) را در اين زمينه آورده است. در انتهاى كتاب نيز ويژگى ها, خاستگاه ها و راه هاى رهايى از فتنه بيان شده است.
تحريف قرآن (توهم, يا, حقيقت)
فيض الله عابدينى, چاپ اوّل, تهران, توسعه علوم, ١٣٨١, ٩٦ص, رقعى
اين كتاب در دو بخش تدوين شده است: در بخش نخست شرحى از معناى لغوى و اصطلاحى تحريف به دست داده شده و در بخش دوم ده عامل كه به نظر نگارنده مهم ترين اسباب توهم تحريف به شمار مى روند, تحقيق و بررسى شده است. اين عوامل عبارت اند از: آميختگى حديث پيامبر(ص) با آيات قرآن; آميختگى نص و تفسير; احاديث جعلى و توجيه ناپذير; دخالت عقل در برابر نص; سوزاندن مصاحف در زمان عثمان و عدم پذيرش قرآن تدوينى امام على(ع) كتب غير معتبر حاوى احاديث تحريف; عدم انطباق اعراب برخى از كلمات قرآن با قواعد عربى; تعدد قرائت ها; عداوت برخى از مستشرقان.
معناشناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى)
صالح عظيمه; مترجم: حسين سيدى, چاپ اوّل, مشهد, به نشر, ١٣٨١, ٦٩٤ص, وزيرى
دكتر صالح عظيمه ـ نويسنده و قرآن پژوه سورى ـ در اين كتاب, به شكل موضوعى به شرح و بررسى واژگان قرآنى اهتمام نموده است; واژگانى همچون: ابتلا, اعتزال, انسان, برزخ, تطير, تمثل, حبط, حكمت, ذكر, شفاعت, عقل, قضا, كلام, ملكوت, ولايت و يقين. روش و نگاه نويسنده تحليلى ـ تطبيقى است. وى صرفاً به ذكر آيات و روايات بسنده نمى كند, بلكه از دواوين شعراى عرب و متون عرفانى اى مانند فصوص الحكم و فتوحات مكيه بهره مى گيرد. نويسنده در تحليل مقوله مرگ به نقل از قبسات ميرداماد مى گويد: حقيقت مرگ جسمانى انتقال جوهر نفس ناطقه از اقليم زمان به عالم دهر و از حيات ظاهرى به حيات حقيقى است.
برهان قرآن
عطاءالله اشرفى اصفهانى, چاپ اوّل, تهران, اسوه, ١٣٨١, ٤٦٤ص, وزيرى
كتاب در دوازده فصل و يك خاتمه فراهم آمده است. در فصل اول فلسفه نزول دفعى و تدريجى قرآن مطرح مى گردد; سپس نام هاى مختلف قرآن مانند مصحف و فرقان, نام گذارى سوره ها, روش تشخيص آيات مكى و مدنى, و جمع آورى و اعراب گذارى قرآن, به بحث گذاشته مى شود. مؤلف در فصل پنجم خاتميت و امى بودن پيامبر(ص) را بررسى كرده و در فصل ششم چند آيه قرآنى را تفسير مى كند. در فصل هفتم درباره جهان آفرينش بحث مى شود و در فصل هاى پايانى كتاب اين موضوعات مطرح مى گردد: محكم و متشابه, نسخ و بداء, حجيت سنت, عصمت انبيا, علم غيب معصومين, و اسباب عاقبت خوب و بد.
نسيم وحى: آشنايى با مفاهيم قرآن
كاظم محمدى, چاپ اوّل, تهران, وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, سازمان چاپ و انتشارات, ١٣٨١, ١٦٤ص, رقعى
مطالب كتاب حاوى نكاتى است درباره مفاهيم ظاهرى و باطنى قرآن , حروف مقطعه, باطن و مدنى, تفسير و تأويل قرآن, ناسخ و منسوخ, سوگندهاى قرآن, لغات غير عربى قرآن, شأن نزول آيات و جمع آورى تدوين قرآن.
هدايت و سياست در پرتو گفتگوهاى اميرالمؤمنين(ع)
مهدى عبداللهى, چاپ اوّل, قم, انتشارات پيام امام هادى(ع), ١٣٧٩, ٣٢٤ص, وزيرى
كتاب گردآورى و ترجمه گفتگوهاى اميرمؤمنان(ع) با افراد گوناگون اعم از دوست و دشمن است كه به مناسبت سال اميرالمؤمنين تنظيم و نشر يافته است.
گزيده ميزان الحكمة
محمد محمدى رى شهرى, ترجمه حميدرضا شيخى, چاپ اوّل, قم, دارالحديث, ١٣٨١, ٩٢٨ص, وزيرى
ميزان الحكمه مجموعه حديثى جديدى است كه به كوشش حجةالاسلام والمسلمين محمد محمدى رى شهرى گردآورى شده است. اين مجموعه مقدمه طرح بزرگى است كه در تمامى روايات مرتبط با مسائل فكرى, اخلاقى و اجتماعى از منابع مختلف حديثى شيعه و اهل سنت استخراج شده و در ذيل موضوعات مشخص در يك مجموعه بزرگ به نام موسوعه ميزان الحكمة عرضه خواهد شد.
هدف از ارائه اين اثر, نگاهى جامع به معارف دينى است كه فهم عميق تعاليم الهى را به دنبال دارد. اين نگاه, محصول تفسير هر آيه و يا روايت در منظومه هماهنگ گزاره هاى دينى است. ميزان الحكمه با كنار هم نهادن اعضاى هر خانواده مضمونى, رسيدن به اين منظر را تسهيل مى كند.
در اين مجموعه تلاش شده تا موضوع بندى احاديث با دقت نظر انجام گيرد و از تكرار احاديث يا تداخل عناوين پرهيز شده است, و به ذكر احاديثى كه مضمون اخلاقى يا اجتماعى در بردارند و يا مرتبط با مسائل فكرى و اعتقادى است, مى پردازد.
در تنظيم اين اثر از مصادر روايى شيعه و اهل سنت سود جسته شده و پيش از بيان روايات معصومان در هر موضوع نخست آيات مربوط به آن را آورده است. اين مجموعه از ٥٦٤ عنوان, ٤٢٦ باب و ٢٣٠٣٠ حديث تشكيل شده است.
با توجه به استقبال گسترده دوستداران مكتب اهل بيت, و به جهت تسهيل در دستيابى به احاديث هر موضوع و سهولت حمل و نقل آن, منتخب ميزان الحكمه در يك جلد فراهم آمده است. ترجمه فارسى منتخب نيز با عنوان گزيده ميزان الحكمه به تازگى انتشار يافته, در اختيار علاقه مندان فارسى زبان قرار دارد.
ميراث حديث شيعه
مهدى مهريزى و على صدرايى خويى, چاپ اوّل, قم, دارالحديث, ١٣٨١, ٥١٦ص, وزيرى
در دفتر هشتم كتاب ميراث حديث شيعه رساله هاى زير براى اولين بار انتشار يافته اند:
١. الأربعون حديثاً, از ابراهيم بن سليمان قطيفى (م حدود ٩٤٨ق), تحقيق: على رضا هزار.
٢. المكنون في حقائق الكلم النبوية (بخش دوم), از روزبهان بقلى شيرازى, بقلى در اين رساله چهارصد حديث نبوى را به روش عرفانى شرح و تفسير نموده است. بخش اول اين رساله در دفتر دوم ميراث حديث شيعه قبل از اين منتشر شده بود و در اين دفتر بخش دوم و پايانى آن منتشر شده است.
٣. گنج گهر, ترجمه منظوم نثر اللئالى از نديمى شاعر قرن نهم هجرى, تحقيق: سيد جعفر حسينى اشكورى.
٤. الحاشية على أصول الكافي, از مولى محمدامين استرآبادى اخبارى (م١٠٣٦ق). اين حاشيه را ملا خليل قزوينى جمع آورى و تنظيم نموده است. تحقيق: على فاضلى.
٥. شرح دعاى (يا من تحل به عقد المكاره) امام سجاد(ع), از عالمى ناشناخته از حدود سده يازدهم هجرى, به زبان فارسى, تحقيق: سيد محمدرضا حسينى.
٦. اجازه ملا احمد نراقى به ملاعلى آرانى, به زبان عربى.
٧. شرح الأحوال من البداية إلى المال (شرح حال خودنوشت ملا على آرانى), به زبان فارسى.
٨. معرفى ايجاز المقال في علم الرجال ملا فرج الله بن محمد حويزى (قرن١١), معرفى از: سيد صادق حسينى اشكورى.
شايان ذكر است كه در پايان اين دفتر, فهرست عمومى هشت دفتر منتشر شده, شامل: فهرست عنوان رساله ها, پديدآورندگان, مصححان آمده است.اخلاق و تعليم و تربيت
آيين خردپرورى: پژوهشى در: نظام تربيت عقلانى, بر مبناى سخنان امام على(ع)
سعيد بهشتى, چاپ اوّل, تهران, دانش و انديشه معاصر, ١٣٨١, ٣٠٠ص, وزيرى
نويسنده در بخش نخست اهميت اهداف, پرسش ها, ضرورت ها و روش هاى تحقيق خود را متذكر مى شود; سپس واژه هاى مترادف با عقل مانند قلب و لب و حجر و فهم… و نيز واژگان مترادف جهل از جمله حمق و جنون و خرق… بررسى مى گردد. نگارنده با توجه به ديدگاه امام على(ع) عقل را به عقل مطبوع و مسموع و نيز عقل رعايى و روايى تقسيم كرده, هر يك را بررسى و ارزيابى مى كند. او در بخش سوم, نظام تربيت عقلانى را با توجه به هدف ها, بنيادها و روش هاى تربيت عقلانى شرح مى دهد.

تاريخ و شرح حال
ققنوس عصيان: روايتى ديگر از انديشه دكتر شريعتى
على شريعتى, چاپ اوّل, تهران, قصيده سرا, ١٣٨١, ٣٢٨ص, رقعى
اين مجموعه به مناسبت شصت و هشتمين سالروز تولد زنده ياد شريعتى فراهم آمده و حاوى مقالاتى است كه در هر يك, از منظرى خاص به شريعتى و انديشه او توجه شده است. برخى از نگارندگان طرحى كلى از ابعاد فكرى, روحى و منشى او به دست داده اند و برخى ديگر به وجه يا بعدى از ابعاد انديشگى او اشاره كرده اند. عناوين مقالات بدين شرح است: شريعتى خروس بى محل; دموكراسى و گفتمان نئوشريعتيست; شريعتى معلم ـ فصلى از حيات اجتماعى و فكرى شريعتى; سيماى يك زندانى: نگاهى به كتاب شريعتى به روايت اسناد ساواك; الگوهاى تفكر اجتماعى شريعتى; راديكاليسك از دو ديدگاه: گفتمان كلاسيك و نوراديكاليسم شريعتى; شريعتى و ماسينيون; بررسى چند اثر دانشگاهى در مورد شريعتى; چند ملاحظه كلى به جاى نقد و بررسى.
بهائيت در ايران
سعيد زاهد زاهدانى; با همكارى: محمدعلى سلامى, چاپ اوّل, تهران, مركز اسناد انقلاب اسلامى, ١٣٨١, ٣٣٢ص, وزيرى
در كتاب حاضر, ايدئولوژى و زمينه هاى پيدايش و رشد هريك از فرقه هاى بهائيت ـ فرقه هاى بابيه, شيخيه, ازليه و بهائيه ـ از عصر قاجاريه تا پايان دوران پهلوى دوم بررسى شده است. كتاب با مبحثى كوتاه در باب بهايى گرى پس از پيروزى انقلاب اسلامى به پايان مى رسد. در مقدمه كتاب آمده است: محقق در اين كتاب روشن مى كند كه اين فرقه (بهائيت) به عنوان حركتى بر ضد سنت هاى دينى و اجتماعى ملت ايران با پشتيبانى حكومت هاى استعمارى به وجود آمدند و در صدد از بين بردن نفوذ تشيع و روحانيت شيعه در ايران بوده اند; كه بررسى ايدئولوژى مذهبى آنها و سير تحولات و تغييرات در اين مسلك حاكى از نيت واقعى آنها مبنى بر بى اعتمادى مردم و سست شدن اعتقاد آنها نسبت به اصول مذهبى مورد قبول خود مى باشد. چرا كه اعتقاد به اصول عقايدى تغييرناپذير مانع نفوذ استعمار در ايران شده بود و اصول مذهبى مورد قبول مردم آنها به تحرك عليه منافع استعمارى وادار كرده بود و با تغيير نقطه اى در اصول اعتقادى مردم, امكان تكرار جنبش هاى مذهبى از بين مى رفت. در اين راستا, بهائيت مهم ترين اصول اعتقادى تشيع را هدف قرار داده بود كه با زير سؤال رفتن آن, هرگونه تحرك مذهبى ـ سياسى غيرممكن مى شد و دقيقاً به همين خاطر بود كه در عصر پهلوى دوم رژيم شاه دست بهائيان را در تمامى زمينه ها در ايران باز گذاشته بود; زيرا كه گسترش تفكر بهايى هرگونه تفكر مبارزات مذهبى را كه امام خمينى(ره) سمبل آن شناخته شده بود, زير سؤال مى برد.
تكمله نفحات الانس
رضى الدين عبدالغفور لارى, چاپ اوّل, كرج, جام گل, ١٣٨١, ٢٣٤ص, رقعى
عبدالغفور لارى از شاگردان برجسته عبدالرحمن جامى است كه در اين رساله دقايق احوال استاد را از آغاز حيات تا انجام آن باز نموده است. بنابر آنچه لارى در مقدمه كتاب آورده, پس از آن كه شرح مشكلات نفحات الانس به پايان آمد ـ با توجه به اين كه نفحات الانس در احوال مشايخ تا روزگار مؤلف بود ـ نگارنده ذكر احوال جامى را در آن خالى ديد; از اين رو بر آن شد تكمله اى بر آن بنويسد. گزارش احوال جامى, داراى نثرى آميخته به نظم است. البته اشعار از جامى است كه به گونه اى متناسب با متن انتخاب شده است. مصحح اين رساله نيز حواشى و توضيحات مربوط به متن را در بخش دوم كتاب فراهم آورده است.
شهيد مطهرى مرزبان بيدار
محمد خردمند, چاپ اوّل, تهران, سازمان تبليغات اسلامى, مركز چاپ و نشر بين الملل, ١٣٨١, ٢١٨ص, رقعى
در اين مجموعه شرح حال شهيد مطهرى به طبع رسيده, و افزون بر آن, خاطرات, گفته ها و نوشته هاى برخى شخصيت ها, و دوستان و آشنايان استاد درباره وى گرد آمده است. خاندان مطهر, فصل شكفتن, نخستين هجرت, هجرت به قم, سومين هجرت, حديث شمع, باقيات صالحات و گلستان جاودان, عناوين اصلى كتاب هستند.
علامه طباطبايى (ميزان معرفت)
احمد لقمانى, چاپ اوّل, تهران, سازمان تبليغات اسلامى, مركز چاپ و نشر بين الملل, ١٣٨١, ١٢٠ص, رقعى
در اين نوشتار پس از شرح ولادت و دوران كودكى علامه طباطبايى از فعاليت هاى وى در زمينه علومى چون فلسفه و رياضيات, هيئت و نجوم, اصول و حديث سخن به ميان آمده, همچنين آثار و كتاب هاى وى نيز معرفى شده اند. در ادامه, خاطرات و حكايت هايى از دوستان, آشنايان و علماى مختلف درباره علامه طباطبايى ذيل عناوينى از اين دست گرد آمده است: اخلاق علامه در منزل, تهذيب نفس و خودسازى, روحيه تواضع و فروتنى, خاطرات معنوى و جلوه هاى هنرى و ادبى.
مسلمانى در جستجوى ناكجاآباد: زندگينامه سياسى على شريعتى
على رهنما; مترجم: كيومرث قرقلو, چاپ اوّل, تهران, گام نو, ١٣٨١, ٦٠٦ص, وزيرى
دكتر على رهنما, استاد اقتصاد دانشگاه آمريكايى پاريس, با نگرشى آكادميك زندگى نامه سياسى على شريعتى را از كودكى تا مرگ پى مى گيرد. نويسنده ابتدا مواضع سياسى حزب توده و احمد كسروى را بررسى مى كند; سپس كانون نشر حقايق اسلامى و نهضت ملى شدن نفت و خداپرستان سوسياليست را طرح مى كند. آن گاه سال هاى تحصيل شريعتى در مزينان و مشهد و پاريس را شرح مى دهد. نويسنده مى كوشد تا آبشخورهاى فكرى شريعتى را در ايران و جهان نشان دهد. از همين روست كه به آراى ماسينيون, برگ, گورويج, سارتر و فانون بيشتر توجه مى كند تا از اين رهگذر ميزان تاثر شريعتى از آراى آنان باز شناخته شود. بخش عمده اى از مطالب كتاب به حسينيه ارشاد و تربيت نسل انقلابى و تدوين مانيفيست اسلامى اختصاص دارد. آخرين گفتار كتاب به پرده آخر زندگى شريعتى يعنى زندان و مهاجرت و مرگ در غربت تخصيص يافته است.
سيد قطب از ولادت تا شهادت
صلاح عبدالفتاح خالدى; مترجم: جليل بهرامى نيا, چاپ اوّل, تهران, احسان, ١٣٨١, ٧٢٠ص, وزيرى
كتاب در سه بخش تنظيم شده است. نويسنده پس از ذكر مقدماتى درباره زادگاه و خانواده سيد قطب, به تحصيلات سيد قطب در قاهره, خدمت در آموزش و پرورش, فعاليت هاى ژورناليستى, همگامى او با محمود عقاد و روحيات وى اشاره مى كند. مطالب بخش دوم, درباره فعاليت هاى سياسى سيد قطب و چگونگى مخالفت او با جمال عبدالناصر و دستگيرى و حاكمه اعلام اوست. بخش پايانى كتاب به فضايل و ميراث ادبى و آثار دينى ـ كلامى سيد اختصاص يافته است.
تاريخ ادبيات كودكان ايران: ادبيات كودكان دوره مشروطه
محمد محمدى, زهره قايينى, چاپ اوّل, تهران, چيستا, ١٣٨١, ٤٥٢ص, رحلى
جلد سوم از تاريخ ادبيات كودكان ايران به بررسى ادبيات كودكان در دوره مشروطه اختصاص يافته است. در اين كتاب, ريشه هاى پيدايش انقلاب مشروطه, از آغاز صدارت ميرزا تقى خان اميركبير, پى گرفته شده است. نگارندگان كتاب يادآور مى شوند: با گسترش آموزشگاه ها, نخستين كتاب هاى آموزش كودكان در مدرسه هاسياسيى نو منتشر شد. از آن جا كه در آن زمان ميان كتاب هاى درسى و غير درسى كودكان مرزى وجود نداشت, همه كتاب هاى ادبيات فارسى آن دوره بررسى و تحليل شده است. در بررسى كتاب هاى درسى, در مرز سال ١٣٠٠ باز نايستاديم, بلكه به سبب همسانى شكل و اندرونه, روند انتشار كتاب هاى درسى را تا چاپ برنامه ريزى شده آنها از سوى آموزش و پرورش پى گرفتيم… در اين دوره, گونه هاى ادبى تازه در ادبيات كودكان پديد آمد. ترجمه آثارى از ادبيات كودكان و نوجوانان كشورهاى ديگر به ويژه كشورهاى اروپايى, نگارش رمان هاى نوجوانان, پديدارى ادبيات غير داستانى در مقوله هايى همچون تاريخ و علوم, نگارش داستان كوتاه يا حكايت نو و انتشار نشريه براى نوجوانان, از دستاوردهاى ورود فرهنگ غرب به ايران و برخورد آن با فرهنگ سنتى كشورمان بود. با پديدارى اين گونه هاى ادبى, گستره ادبيات نو كودكان ايران شكل گرفت… گسترش چنين پديده هايى به دگرگونى انديشه كودك و نوجوان ايرانى انجاميد…. اين كتاب حاوى تصاوير, جدول ها و نمودارهاى مختلف است. در برخى فصل ها, كتاب شناسى كتاب هاى بررسى شده در آن فصل, درج شده است; براى نمونه در فصل ادبيات عاميانه و كتاب هاى درسى, جدول هايى براى نشان دادن وضعيت كلى نشر اين كتاب ها در آن دوره آمده است. اين مجموعه, علاوه بر بررسى كتاب هاى كودكان به زبان فارسى, ادبيات اقوام ديگر ايرانى بررسى و تحليل شده است. همچنين در هر دوره مشخص, ويژگى ها و جريان هاى ادبى و اجتماعى آن دوره با نقد و تحليل همراه شده, پديدآورندگان يا مؤلفان كتاب هاى كودك يا آثارى كه به ادبيات كودك مرتبط مى شده, معرفى گرديده است. ادبيات سنتى كودكان و پيدايش ادبيات نوين كودكان دو مبحث اصلى اين كتاب به شمار مى آيند كه در بخش نخست, علاوه بر يادى از وضعيت اجتماعى و فرهنگى روزگار مشروطيت, به جايگاه كودك در دوره مشروطه اشاره شده آن گاه آموزش و پرورش و ادبيات مكتب خانه هاى بررسى مى شود و در پى آن قصه هاى بلند عاميانه معرفى مى گردد. مباحث بخش دوم مربوط به زمينه هاى پيدايش

ادبيات نو كودكان و دگرگونى در ادبيات داستانى كودكان بوده افزون بر آن, كتاب هاى كودكان در عصر تجدد خواهى معرفى مى شود. در اين بخش همچنين مواد آموزشى و نخستين كتاب هاى درسى فارسى و ادبيات غير داستانى كودكان و نوجوانان بررسى مى گردد. در انتهاى اين بخش به نقش دختران در كتاب هاى كودكان و نخستين نشريات نوجوانان اشاره شده است.
تاريخ ادبيات كودكان ايران: ادبيات كودكان دوره مشروطه
محمد محمدى, زهره قايينى, چاپ اوّل, تهران, چيستا, ١٣٨١, ٤٥٥ص, رحلى
در جلد چهارم از تاريخ ادبيات كودكان ايران ابتدا سه مقوله ترجمه در ادبيات كودكان ايران, پيدايش رمان نوجوانان و شكل گيرى نقد ادبيات كودكان بررسى مى شود; سپس ريشه هاى شعر كودك باز شناخته شده مبحث بعدى به ادبيات نمايشى كودكان اختصاص مى يابد. در بخش ادبيات كودكان قوم هاى ايرانى آموزش و پرورش كودكان يهودى در ايران و ادبيات كودكان كردى, آذرى, ارمنى و آشورى شرح و بررسى شده است. بخش هاى پايانى كتاب شامل تصويرگرى كتاب كودك در دوران مشروطه و جدول ها و نمودارهاست.
اسنادى از مشاهير ادب معاصر ايران: سيد محمدعلى جمالزاده
على ميرانصارى, چاپ اوّل, تهران, سازمان اسناد ملى ايران, پژوهشكده اسناد, ١٣٨١, ٦١٦ص, وزيرى
در دفتر چهارم از مجموعه اسنادى از مشاهير ادب معاصر ايران اسناد و نامه هايى مربوط به محمدعلى جمال زاده درج گرديده است. كتاب با زندگى نامه نويسنده و فهرست آثار او آغاز مى شود; سپس گزيده اى از تمام اسناد اهدايى جمال زاده به سازمان اسناد ملى ايران در چهار بخش تدوين مى گردد. بخش اول پنجاه سند درباره تولد, دوره تحصيل و استخدام جمال زاده در سفارت ايران در برلن بوده, همچنين در خصوص فعاليت هاى علمى, فرهنگى و مانند آن در بخش اول اسنادى فراهم آمده است. در بخش دوم, ٢٨نامه از جمال زاده به شخصيت هاى فرهنگى و علمى به طبع رسيده كه از آن جمله اند: باستانى پاريزى, اميرى فيروزكوهى, على اكبر سياسى, مجتبى مينوى, عبدالله انتقام, هوشنگ نهاوندى, زين العابدين موتمن, غلامحسين يوسفى و احسان يارشاطر. بخش سوم مربوط به ٥٧ نامه از چهره هاى علمى و ادبى به جمال زاده درباره مسائل فرهنگى و سياسى به طبع رسيده است. انتهاى كتاب شامل برگزيده اى از متن دست نوشته ها و تصاويرى از جمال زاده و نزديكان اوست.
به روايت سعيد نفيسى: خاطرات سياسى, ادبى, جوانى
عليرضا اعتصام, چاپ اوّل, تهران, نشر مركز, ١٣٨١, ٨٢٠ص, وزيرى
اين مجموعه مربوط به خاطرات سال هاى ١٣٣٦ تا ١٣٤٠ سعيد نفيسى بوده كه ماحصل آشنايى و معاشرت وى با رجال سياسى و ادبى است. كتاب در سه بخش خاطرات سياسى, خاطرات ادبى و خاطرات جوانى تدوين يافته است. مقدمه كتاب از عبدالحسين نوايى درباره سعيد نفيسى و خاطرات اوست. وى درباره مقالات كتاب مى گويد:( … در اين مجموعه … نوشته هاى سعيد نفيسى عنوان خاطرات ادبى و مطبوعاتى استاد نام گرفته و قسمتى ديگر خاطرات سياسى استاد و تحت عنوان خيمه شب بازى. ولى اين دو خيلى با هم اختلاف ندارند. چه بسا از افرادى در هر دو سمت ياد كرده: عارف, اديب الممالك, سيد اشرف الدين, عشقى, ايرج, وحيد دستگردى, بهار, رضا شهرزاد و ابوالحسن فروغى, اقبال, رشيد ياسمى و در قسمت دوم از قوام السلطنه, مشيرالدوله, سيد اضرف الدين, اديب الممالك, نصرت الودله, زيرك زاده, هژير, دكتر سعيد خان كردستانى, رزم آرا, مظفر فيروز, عارف, ايرج, عشقى, قزوينى, يحيى خان قره گزلو, رضا شهرزاد, كسروى, فرج الله بهرامى, اقبال آشتيانى, آيرم, عبرت. از اين فهرستى كه شتاب زده به دست دادم خود به خود چند مطالب روشن مى شود. نخست اين كه سعيد نفيسى طرح از پيش آماده كرده اى براى اين رشته مقالات نداشته ولابد از او خواسته بودند كه چيزى براى سپيد و سياه بنويسد و او هم بنابر عادت مألوف نه نگفته و چيزى نوشته است. ديگر آن كه در قسمت سياسيون هم باز خواه ناخواه جنبه علمى و ادبى اشخاص را در نظر داشته نه صرفاً مسائل سياسى و مراتب ادارى را; بدين معنى كه اگر از مشيرالدوله يادى كرده به كتاب هاى ارزنده او نظر داشته نه حوادث روزگار صدارت و وزارت ميرزا حسن خان مشيرالدوله را, و يا اگر از داور و نصرت الدوله و هژير ياد كرده باز از اين جهت بوده كه آنان و ديگر افراد نظير آنان مردمان مستعد و هوشمندى بوده اند كه در اين سرزمين ميان بر زده و راه سياست را براى خود انتخاب كرده بودند كه زودتر به مقام و شهرت و ثروت برسند و رسيدند, ولى سر در سوداى خود كردند و به علت زرنگى زياد جوان مرگ شدند و در همان دام شناخته شده زور و زرى افتادند كه خود بيشتر رقيبان و حريفان خود را در آن گرفتار كرده و روزى چند بر جاى ايشان نشسته بودند و سرانجام جاذبه اصل خويش بازگشته و دوستان و عزيزان و فرهيختگان را كه در عرصه ادب با ايشان انيس و جليس بوده آورده است و باز از عشقى و عارف و ايرج و اقبال و رشيد ياد كر
ده و محامدشان را برشمرده, از نكات ضعفشان به سرعت گذشته و بر مرگ همه آنان افسوس خورده و از همه ايشان به نيكى نام برده و به خوبى ياد كرده است. با اين همه بسيار روشن است كه با مردان عرصه سياست ميانه خوبى ندارد و از آنان كه با سياست بافى و سياست بازى يك چند چون مير نوروزى بر مسند وزارت مى نشينند و به اين قرون فخر مى فروشند در حد شعور و استعداد و طمع, ثروتى فراهم مى آورند و سپس با ساز و سر ناى انگ خورده و رسوا از كار بركنار مى شوند خوشش نمى آيد…). در پايان كتاب, تصاويرى از سعيد نفيسى و دوستان و نزديكان وى به چاپ رسيده است.
مسلمانان در بستر تاريخ
يعقوب جعفرى, چاپ اوّل, تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٨١, ٣٠٤ص, وزيرى
در اين كتاب, طى هشت بخش, دستاوردهاى سياسى, فكرى, فلسفى, آموزشى, مادى, علمى, هنرى و ادبى تمدن اسلامى به اختصار معرفى مى شود. بخش اول با اشاره اى به چگونگى ظهور اسلام آغاز مى شود و در پى آن, عوامل و زمينه هاى گسترش سريع اسلام در سرزمين هاى ديگر ذكر مى گردد. بخش دوم كه به معرفى تشكيلات حكومتى مسلمانان اختصاص يافته, شامل اين مباحث است: مراكز حكومت, نيروهاى مسلح, وزارت و وزيران, اعزام حاكم به ولايات, مسئله قضاوت, شهرسازى و شهردارى, روابط خارجى, صنعت و كشاورزى, در بخش سوم با عنوان درگيرى هاى فكرى و عقيدتى از عوامل پيدايش اختلافات فكرى و روش هاى متفاوت در تبيين عقايد و احكام سخن مى رود. بخش چهارم به فلسفه و فلاسفه اختصاص يافته, طى آن مكتب هاى گوناگون فلسفى معرفى مى شود; همچنين مؤلف با اشاره به ادوار فلسفه در اسلام, ارتباط داستان هاى تمثيلى با فلاسفه اسلامى را نمايان مى سازد. بخش پنجم درباره مسائل آموزشى, مراكز آموزشى, نحوه آموزش و اهميت آموزش در اسلام است. در بخش ششم با دستاوردهاى مسلمانان در زمينه علوم مختلف مادى آشنا مى شويم كه از آن جمله اند: پزشكى, فيزيك, مكانيك, شيمى, علوم رياضى, نجوم و هيئت, تاريخ و جغرافيا. بخش هفتم به بحث درباره علوم اسلامى اختصاص يافته كه شامل تفسير و علوم قرآن, فقه و اصول فقه, حديث و حديث شناسى, كلام و عقايد است. آخرين فصل دستاوردهاى مسلمانان در عرصه ادبيات و هنر را معرفى مى كند كه مشتمل بر حوزه هاى ادبيات, مقاله نويسى, نثر فنى و سجع در ادبيات, نقد ادبى, مراكز ادبى كوفه و بصره, لغت نويسى و هنر است. كتاب با فهرست اعلام به پايان مى رسد.
پژوهشگران معاصر ايران
هوشنگ اتحاد, چاپ اوّل, تهران, فرهنگ معاصر, ١٣٨١, ٦١٤ص, وزيرى
در جلد چهارم از مجموعه پژوهشگران معاصر ايران, علاوه بر شرح زندگى و آراى احمد كسروى (١٢٦٩ـ١٣٢٤) و سعيد نفيسى (١٢٧٤ـ ١٣٤٥) شيوه هاى تحقيقى اين دو, و زمينه هاى مطالعاتى آنان بررسى شده مجموعه اى از اظهارنظرهاى مختلف و متعدد درباره اين دو فراهم آمده است. مطالب گسترده درباره جنبه علمى و پژوهشى دو محقق نامبرده, با نمونه هايى از نثر آنها همراه شده با فهرست آثار ايشان به پايان مى رسد. صفحات پايانى به كتاب نامه و فهرست اعلام اختصاص يافته است.
صفويان
امين بنانى; مترجم: يعقوب آژند, چاپ اوّل, تهران, مولى, ١٣٨١, ٣٨٨ص, رقعى
بيشتر بخش هاى اين كتاب نوشته راجر سيورى صفوى سناس دانشگاه تورنتو است. در بخش اول كتاب, ايران در آستانه ظهور صفويان, كه برگرفته از كتاب مطالعاتى در تاريخ صفويان ايران است, فروپاشى امپراتورى تيمورى, و ظهور دو سلسله تركمان قراقويونلو و آق قوبونلو و سرانجام, عوامل و علل ظهور صفويان بررسى شده است. مطالب بخش دوم كه در شش فصل سامان يافته برگرفته از دانشنامه اسلام است. نويسنده در بخش سوم كه ساختار اجتماعى ـ اقتصادى دوره صفويان را به بحث گرفته از مجله مطالعات ايرانى انتخاب شده است. در اين بخش, نويسنده دو مسئله سنت و تحول را مطمح نظر قرار داده و با آ