آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٦

نگاهى به فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آية الله العظمى گلپايگانى ره
قاسمى رحيم

كتابخانه عمومى مرحوم آيةاللّه العظمى گلپايگانى در پاييز سال ١٣٧٨ جلد چهارم فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه را به چاپ رسانده است. مدير محترم كتابخانه كه گردآورنده اين مجلد از فهرست است, در مقدمه اظهار اميدوارى كرده است كه با معرفى اين گنجينه عظيم و گرانبها كه نتيجه سال ها تلاش و صرف وقت است, دين خود را به اسلام و فرهنگ كهن و درخشان ايران اسلامى ادا نموده باشد و اين شيوه طبقه بندى جديد اسلامى!؟ سرآغازى براى شناسايى ميراث فرهنگى و هنرى ناشناخته مسلمين و آثار بزرگان انديشه هاى دينى و فكرى اسلام باشد. اين فهرست موجز كه به گفته گردآورنده مخصوص استفاده پژوهشگران, محققان و مجامع فرهنگى تنظيم گرديده از ١٢ قسمت تشكيل گرديده كه اهم آنها, نام كتاب, مؤلف, تولد و وفات, موضوع و تاريخ كتابت است. طبق وعده اى كه در مقدمه داده شده براى احتراز از تكرار نام يك نسخه, بهتر و قديمى ترين آن ها را معرفى نموده و كد نسخ ديگر در زير همان عنوان با مشخصات و تاريخ تحرير آمده است.
جمع كتب فهرست شده (موجز) خطى بنا به نمايه صفحه ٢١ مقدمه, (١٠٣٣٥) كتاب است و طبق همان نمايه كتبى كه مؤلفين آن ها شناخته نشده است (١٧٢١) كتاب مى باشد.
متأسفانه اين جلد از فهرست در مقايسه با سه جلد قبلى كه توسط استادان محترم حسينى اشكورى و رضا استادى تنظيم شده بود, نامطلوب است و آثار شتابزدگى و عدم خبرويّت در امر كتابشناسى و تراجم در آن كاملاً نمايان است. اين شتابزدگى باعث گرديده كه برخى از آثار نفيس و ارزشمند كتابخانه مجهول مانده و نيز بسيارى از مؤلفين مشهور, ناشناخته قلمداد گردند. همچنين برخلاف وعده اى كه در مقدمه داده شده, تعداد زيادى از كتاب ها به طور مكرر و با اسامى مختلف (اعم از اسم كتاب يا مؤلف) فهرست گردند.
به عنوان نمونه در صفحات ٤٤, ٦٥, ٢٨٤ و ٦٧٤ به ترتيب از اثبات امامت؟, ادعيه وارده از ائمه معصومين(ع), خطب اميرالمؤمنين على(ع) و معرفت اسماءالله تعالى, از سيّد هبةالله موسوى نام برده شده كه همگى توسط سيد هبةالله در سال ٧٠٣هـ كتابت شده است. همچنين در صفحات ٦٨, ٦٩, ٢١٤ و ٦٩٢ از اربعين اسعد بن ابراهيم اربلى, اربعين حديث محمد بن سعيد, اربعين يوسف بن حاتم شامى, جمل العلم والعمل سيد مرتضى و المقنع سعدآبادى (كه به جز سيد مرتضى همگى به چشم فهرست نگار محترم ناشناخته آمده اند) نام برده شده كه در همان سال (٧٠٣) توسط سيد هبةالله موسوى كتابت شده اند و البته خود سيد هبةالله نيز در ديد مؤلف فهرست ناشناخته است. گردآورنده محترم فهرست با مراجعه به الذريعه و دقت بيش تر در متن كتاب متوجه مى شد كه همه اين ها كه در صفحات گوناگون برشمرده اند, صفحات و اجزائى از كتاب نفيس (المجموع الرائق من ازهار الحدائق) تأليف محدث جليل القدر سيد هبةالله موسوى از علماى معاصر با علامه حلى(ره) است كه در ص٦٣٥ فهرست, تحت عنوان مجموعه الرائق فهرست شده و رساله هاى جداگانه اى نيستند; بلكه مؤلف محترم كتاب مجموع الرائق آن ها را در كتاب خود بتمامه نقل نموده است. كتاب نامبرده توسط استاد حسين درگاهى تصحيح و در دو جلد به چاپ رسيده است و اگر اين نسخه طبق اطلاعات داده شده در فهرست به قلم سيد هبةالله موسوى باشد, نسخه اصل بوده و از نفائس كتابخانه است.
نمونه ديگر اين كه در صفحات ٢٣٦ و ٧٦١ از حاشيه ملا اسماعيل خواجوئى بر اربعين شيخ بهائى و هديةالفؤاد نام برده شده كه در سال ١٢٤٨ به وسيله شخصى به نام محمدحسين نگاشته شد, و آن گاه در صفحات ٦٠, ١٣٧ و ٢٣١ از رساله هاى اختلاف القراء فى مالك يوم الدين(؟) تجسّم الاعمال و جواهر و اعراض و تجسم اعمال نام برده اند كه در همان سال و توسط همان كاتب كتابت شده, ولى مؤلف را اسماعيل مازندرانى و ناشناخته مى داند كه با اندكى دقت معلوم مى شود كه اسماعيل مازندرانى مجهول همان خواجوئى معروف (م١١٧٣هـ) است.
اين چند نمونه براى قضاوت در ميزان دقت به كار رفته در اين فهرست كافى است, اما از آن جا كه قريب به دو هزار مؤلف كه اكثراً از شخصيت هاى معروف و مهم اسلامى مى باشند در اين فهرست ناشناخته قلمداد گشته اند, لازم ديده شد كه در حدّ يك مقاله به معرفى برخى از آن مؤلفين و كتب پرداخته شود و پس از آن به اشتباهاتى كه در معرفى برخى كتاب ها صورت گرفته است, اشاره شود.بخش اول
١. ص٤١ و ١٠١ فتح الله اصفهانى و فتح الله نمازى. مقصود از هر دو عنوان مرحوم آيةاللّه شيخ الشريعه اصفهانى (م١٣٣٩) است. جالب است كه كتاب معرفى شده (ابانة المختار) سال ها پيش توسط انتشارات همين كتابخانه به چاپ رسيده و مؤلف آن در ابتداى كتاب معرفى گشته است.
٢. ص١٧٩ـ١٨٠ حبيب الله ساوجى. آيةاللّه ملا حبيب الله شريف كاشانى م١٣٤٠هـ است و ص٥٢٥ حبيب الله بن على مدد نيز همان بزرگوار است.
٣. ص٣٨٦ محمد حسينى (مؤلف روضةالعرفا). وى سيد علاءالدين محمد بن ابى تراب معروف به گلستانه اصفهانى صاحب (بهجةالحدائق) در شرح نهج البلاغه و متوفاى سال ١١٠٠هـ است.
٤. ص١٤٦ محمدجعفر شيخ الاسلام همان شيخ جعفر كمره اى قاضى م١١١٥ است كه در ص٢٤٧ حاشيه وى بر شرح لمعه معرفى شده است.
٥. ص٢٥٨ حاشيه شيخ محمدتقى. منظور حاشيه مرحوم شيخ محمدتقى رازى اصفهانى بر معالم الاصول موسم به هدايةالمسترشدين است كه پس از چاپ هاى سنگى متعدد, چاپ جديد آن در ٣جلد انجام شده است.
٦. ص١٤٧ محمد بن مسعود شيرازى همان قطب الدين شيرازى م٧١٠ و شارح قانون ابن سينا است كه در ص٢٦٢ ذكر شده.
٧. ص٢٢٨ محمد رفيع گيلانى (مؤلف جواهرالاصول). كتاب نامبرده حاشيه معالم الاصول است و مؤلف آن از شاگردان سيد بحرالعلوم و م١٢٤٥هـ و ساكن اصفهان بوده است.
٨. ص٤٢٦ محمد رفيع گيلانى مؤلف شرح اصول كافى. وى محمد رفيع بن فرج گيلانى اصفهانى شاگرد جناب علامه مجلسى است.
٩. ص١٠٤ محمد هادى مترجم. همان محمد هادى مازندرانى م١١٢٠ است كه در ص٤٥١ و… ذكر شده.
١٠. صفحات ١١٠, ١٧٥, ١٩٨, ٣٤٧, ٤٤٦, ٤٧٥, ٥٠١. محمدباقر بن محمدجعفر.
وى محمدباقر بن محمدجعفر همدانى قهى م١٣١٩ از علماى شيخيه بوده است.
١١. ص٧٥, ٨٥ و ٣٥١. محمدهادى بن محمدامين و ابن امين ـ محمدهادى.
همان شيخ هادى تهرانى معروف م١٣٢٧ است كه در ص٤٣٣ و ٥٠٣ تحت عنوان طهرانى نجفى آمده.
١٢. ص١١٤ و ٥٨٧ و ٦٣٠ و ٧٤٢. محمدتقى كرمانى (مظفرعلى شاه كرمانى). محمدتقى نعمت اللهى با محمدتقى طريقتى م١٢١٥ كه در ص٣٢٩ به عنوان سراينده ديوان مشتاقيه معرفى شده يكى است.
١٣. ص٤٩, ٥٠, ٥٥٦ محمدحسن قزوينى همان محمدحسن حائرى شيرازى م١٢٤٠ مذكور در ص٧٤٣ است.
١٤. ص٣٩٠ سيد على حسينى مرعشى همان سيد على حسينى تبريزى م١٣١٦ ص٥٦٨ است.
١٥. ص١٥٥ محمدجعفر حائرى. وى محمدجعفر بن محمد على كرمانشاهى بهبهانى م١٢٥٤ است.
١٦. ص١٦٦ و ٦١٣ محمد دارابى و ص٣٨٦ شاه محمد اصطهباناتى. منظور شاه محمد دارابى م١١٣٠ شارح صحيفه سجاديه است كه شرح وى به نام رياض العارفين اخيراً به چاپ رسيده است.
١٧. سيد محمد حسينى نجفى (مؤلف تفسير نورالانوار و مصباح الاسرار) وى محدث و عارف جليل سيد رضى الدين محمد شيرازى اصفهانى م١١١٣هـ كه تكيه آقا رضى در تخت فولاد اصفهان به نام وى مى باشد. متأسفانه اخيراً آن تكيه پر نور و بركت كاملاً تخريب شد.
١٨. ص٤٦٢ على بن محمد سبط الشهيد, همان على بن محمد بن حسن عاملى م١١٠٤ كه حاشيه الروضة البهيه و زهرات الذويه وى كه يك كتاب بيش نيست, در صفحات ٢٥٨ و ٣٩٦ ذكر گرديده.
١٩. ص٢٥٣ محمد بن حسن عاملى همان محمد سبط م١٠٣٠ (ص٤٣٧) است.
٢٠. ص٤٧٦ عبدالحسين بن محمدباقر. وى فرزند علامه وحيد بهبهانى است و در سال١٢٢٤ وفات يافته.
٢١. ص٦٢١ محمدعلى طباطبائى (المآثر الباقريه). مؤلف كتاب ميرزا محمدعلى وفا زواره اى م١٢٤٨ است و در آن اشعارى كه در مدح سيد محمدباقر شفتى سروده شده جمع آورى گرديده.
٢٢. ص٦٠٧. ابراهيم بن صالح مغلوى, مؤلف گلشن توحيد و ص٦٨٦. شاهدى مؤلف مفردات مثنوى. هم دو مؤلف نامبرده متحدند و هم دو كتاب عنوان شده. مؤلف متوفاى سال ٩٥٧هـ است و كتاب وى توسط دكتر خسروان و شرف زاده تصحيح و به چاپ رسيده است.
٢٣. ص٦٦١. جعفر بن خضر جناحى, شيخ جعفر كاشف الغطا متوفاى ١٢٢٨ است.
٢٤. ص٢٤٧ موسى بن شيخ جعفر, شيخ موسى كاشف الغطا م١٢٤٣ است كه در صفحه ٧١٧ تحت عنوان موسى جناحى نجفى ذكر شده.
٢٥. ص٤٩٦ و ٥٦٨ محمد قوام الدين قزوينى و ص٧٤٩ قوام الدين محمد سيفى با سيد محمد حسينى قزوينى مؤلف تحفه القواميه (ص١٤٩) م١١٥٠هـ متحد است.
٢٦. ص١٧٩ محسن بن محمد طاهر و ص٢٤٠ محسن بن محمد و ص٣٨٠ و ٤٥٨ و ٥٣٤ محسن بن محمد قزوينى.
مقصود ملا محسن نحوى معروف, شارح عوامل فى النحو است كه شاگرد سيد قوام الدين قزوينى بوده است.
٢٧. ص٢٤٠ و ٢٥٤ عليرضا تجلى و ص٣٦٣ عليرضا شيرازى و ص٨٧ كمال الدين حسين عليرضا (كذا) منظور عليرضا اردكانى شيرازى معروف به تجلى م١٠٨٥هـ است.
٢٨. ص١٣٧ عبدالله شاه آبادى همان ملا عبدالله يزدى م٩٨١ مذكور در صفحات ٢٥٦ـ٤٧٣ و… است.
٢٩. ص٤٨٤ محسن بن حسن حسينى همان سيد محسن اعرجى م١٢٢٧ ص٦٣٩ است.
٣٠. ص٢٥٣ آقا باقر بهبهانى همان است كه در صفحه قبل و بعد به عنوان محمدباقر وحيد بهبهانى م١٢٠٥ عنوان شده.
٣١. ص٧٥٩ محمدتقى مازندرانى پدر محدث نورى صاحب مستدرك است و در ص٦٢٢ با عنوان محمدتقى نورى م١٢٦٣ ذكر گرديده.
٣٢. ص٧٠٠ محمدباقر موسوى با سيد محمدباقر شفتى م١٢٦٠ ص٦٦٨ يكى است.
٣٣. ص٤٥٣ سيد اسدالله رشتى و ص٦٩٩ اسدالله شفتى اصفهانى و ص٧٠٠ سيد اسدالله موسوى هر سه يك نفرند كه فرزند سيد محمدباقر شفتى و متوفاى ١٢٩٠هـ است.
٣٤. ص٧٦٠. يحيى بن محمد شفيع شريف. وى ميرزا يحيى مستوفى اصفهانى, شاگرد شيخ انصارى و متوفاى ١٣٢٥هـ است.
٣٥. ص٤٤٢. محمد اسماعيل اصفهانى (شارح عرشيه). ملا اسماعيل درب كوشكى اصفهانى معروف به واحدالعين, شاگرد ملا على نورى و استاد حكيم سبزوارى, متوفاى ١٢٤٣هـ.
٣٦. ص٧٤٥. محمدجواد كاظمى و ص٤٤٤ جواد بن سعد كاظمى. مراد فاضل جواد شاگرد شيخ بهائى است كه در سال ١٠٦٥هـ وفات كرده است.
٣٧. ص١٠٤. على دشتكى شيرازى و ص٥٤٦ سيد على خان مدنى متحدند. سال وفات ١١١٨هـ.
٣٨. ص١١٩. محمد صالح روغنى و ص٤٥٥ و ٤٥٩ محمد صالح قزوينى. وى شاگرد ميرداماد و شارح نهج البلاغه به فارسى است و در سال ١١١٧ وفات كرده است.
٣٩. ص٨٤ و ٤٧٦ و ٤٩١. شمس الدين بهبهانى. شاگرد وحيد بهبهانى و ساكن مشهد مقدس و متوفاى ١٢٤٧هـ.
٤٠. ص٤٠٩. سيد احمد حسينى اردكانى. وى مترجم مبدأ و معاد ملاصدرا و صاحب شرح فضائل صلوات (هر دو مطبوع) م١٢٣٨هـ است.
٤١. ص٤٣١. فتح الله حسينى عربشاهى شارح باب حادى عشر. وى ابوالفتح بن مير مخدوم شريفى حسينى م٩٧٦ و صاحب تفسير شاهى است كه هر دو تأليف او به چاپ رسيده است.
٤٢. ص٣٦٦. محمد مازندرانى (رساله عدليه) همان حكيم ملا اسماعيل خواجوئى (م١١٧٣هـ) است.
٤٣. ص١٠٣, ٥٠٤ و ٦٦١. عبدالحسين محلاتى. وى از علماى اصفهان و صاحب مغتنم الدرر متوفاى سال ١٣٢٣هـ است.
٤٤. ص١٤٣. حسن بن محمد طبرسى و ص٥٣٢ حسن طبرى مازندرانى و ص٥٨٦ حسن بن على طبرى, مقصود صاحب كامل بهائى و تحفه الابرار (هر دو مطبوع) است كه تا سال ٧٠١هـ حيات داشته است.
٤٥. ص٢٧٩. على بن محمد برغانى و ص٣٨٨ و پنج صفحه ديگر محمد على بن محمد برغانى. برادر شيخ محمدصالح و شيخ محمدتقى شهيد ثالث است. متوفاى ١٢٦٩هـ.
٤٦. ص٤٢٨. محمد بن ناظم م٦٨٦ و همان صفحه محمد بدرالدين م٦٨٠. منظور از هر دو فرزند ابن مالك صاحب الفيه در نحو است, كه نام او بدرالدين محمد و معروف به ابن ناظم است.
٤٧. ص٢٠٣. محمد بن عزالدين مغربى و ص٣٢٢ شمس مغربى و ص٣٣٠ مغربى تبريزى. مراد از هر سه مولانا محمد شيرين مغربى م٨٠٩هـ است.
٤٨. ص٧١٨. اسدالله بن اسماعيل همان شيخ اسدالله كاظمى دزفولى صاحب مقابيس م١٢٣٧هـ است.
٤٩. ص٢٨٢. محمد شريف كاشف شيرازى و ص٤٠٦ محمد شريف كاشانى, متوفاى ١٠٦٠هـ است و كتاب (سراج منير) او اخيراً به چاپ رسيده است.
٥٠. ص٤٥١ و ٤٥٥. محمد بن محمد فسوى. وى ميرزا كمال الدين فسوى شيرازى اصفهانى شاگرد علامه مجلسى است.
٥١. ص٢٣٨. ابوطالب موسوى فندرسكى. وى نيز از شاگردان علامه مجلسى و خود سبط ميرفندرسكى معروف است.
٥٢. ص١٠٥. سيد ولى حسينى حائرى (انوار السرائر). وى سيد ولى بن نعمةالله حسينى رضوى از علماى قرن دهم هجرى است و اخيراً كتاب مجمع البحرين او در مجموعه ميراث حديثى شيعه, دفتر ٤ به چاپ رسيده است.
٥٣. ص٧٤٣. محمدباقر شريف حسينى مؤلف نورالعيون. اين كتاب در دو جلد و شامل اصول دين و احوال ائمه طاهرين(ع) است. مؤلف آن ميرزا محمدباقر شريف رضوى حسينى اصفهانى شاگرد مولى محمدتقى مجلسى(ره) بوده است. پس اين كه موضوع كتاب را امامت ذكر كرده اند, مسامحه مى باشد. (علامه مجلسى (مهدوى) ج٢, ص٣١٢)
٥٤. ص٧١٧. منهج اليقين محمدرضى مجلسى. اين كتاب تكمله حيوة القلوب علامه مجلسى است و مؤلف آن فرزند مولى محمدنصير مجلسى (نواده مولى محمدتقى مجلسى) است.
٥٥. ص٣٨٧. ملامسكين فراهى همان محمد فراهى (معين الدين هروى) مؤلف حدائق الحقائق (تفسير سوره يوسف) م٩٠٩هـ است. (ص٢٦٣)
٥٦. ص٢٣١. عبدالحسيب علوى عاملى با ص٧٠٣ عبدالحسيب حسينى متحد است و او فرزند مير سيد احمد علوى عاملى داماد ميرداماد است. متوفاى ١١٢١هـ.
٥٧. ص٢٦٨ و ٥٨٠. محمدعلى كرمانشاهى, همان آقا محمدعلى بهبهانى م١٢١٦هـ صاحب مقامع است.
٥٨. ص٥٠٧. عبدالعلى هرندى. از علماى اصفهان متوفاى ١٣٠٧هـ و صاحب دو شرح بر سيوطى است.
٥٩. ص٨٧. عبدالله هرندى. وى نيز از علماى اصفهان و متوفاى ١٣٨١هـ است. (تذكرة القبور, ص٢٣٤)
٦٠. ص٧٠٢. محمدصالح حسينى ترمذى. وى متوفاى ١٠٦٠هـ است و كتاب مناقب مرتضوى از او به تازگى چاپ شده است.
٦١. ص٦٦٣. احمد خوانسارى صاحب مصابيح الاصول. م١٢٧٩هـ. (دانشمندان خوانسار, ص٣٢٤)
٦٢. ص٤٥٣. محمدحسين كاظمى شارح شرايع, همان محمدحسين كاظمى صاحب هدايه الانام مذكور در ص٧٥٨ است كه در سال ١٣٠٨ وفات يافته و هدايةالانام نيز همان شرح شرايع الاسلام است.
٦٣. ص٢٠٥. يحيى بن سعيد حلى با يحيى بن احمد حلى هزلى م٦٨٩ مذكور در ص٧٣٥ متحد است و سعيد جدّ اعلاى وى بوده.
٦٤. ص٧٢٣. عبدالعزيز طرابلسى (المهذب فى الفقه) با عبدالعزيز ابن برّاج (المهذب) كه در همان صفحه آمده, متحد است و او متوفاى ٩٤٠هـ و صاحب جواهر الفقه (ص٢٢٩) است.
٦٥. ص٢٨٦. محمد سميع كاشانى همان محسن بن سميع المعلم است كه در آن صفحه مكرراً ذكر شده.
٦٦. ص٦٨٠. نجم الدين كاتبى, همان على بن عمر كاتبى قزوينى م٦٧٥ (ص٤٩٠) است.
٦٧. ص٦١٦. سيد عبدالله اصفهانى مؤلف لؤلؤ الصدف. وى سيد عبدالله مير محمد صادقى معروف به ثقةالاسلام م١٣٨٢هـ است. كتاب فوق تاريخ نجف اشرف و علماى آن است و به چاپ نيز رسيده.
٦٨. ص٤١٥. محمدحسن اردكانى م١١٣٥هـ صاحب سيف الذاكرين. وى شيخ محمدحسن يزدى اصفهانى متوفاى ١٢٨٦هـ است و تاريخى كه براى تولد و وفات او ذكر شده اشتباه است. كتاب فوق در سال ١٢٥٠ تأليف شده و اخيراً به چاپ رسيده. موضوع آن نيز جنگ هاى اميرالمؤمنين على(ع) است. همچنين محمدحسن ابراهيم يزدى در ص٧٠ همان مؤلف سيف الذاكرين است و ابراهيم نام پدر وى بوده. (تذكره القبور ٢٣٥)
٦٩. ص٦٩٠. حسن بن محمد شيروانى. وى شيخ محمدحسن بن محمد اصفهانى از شاگردان وحيد بهبهانى است و كتاب انوار البصائر او در ١٢ جلد انواع علوم را در خود جاى داده است. (تذكره ص٢٧٤)
٧٠. صفحات ٢٠٩, ٣٨٨, ٣٩٤, ٤٨٥, ٥٥٩, ٥٩١ و ٧٢٧. سيد محمدمهدى موسوى.
وى سيد محمدمهدى بن محمدجعفر موسوى صاحب كتاب خلاصه الاخبار است كه مكرر به چاپ رسيده و اسامى تأليفات فراوان او در آخر آن كتاب ذكر شده است. وى حفيد وحيد بهبهانى و علامه مجلسى است. (ذريعه, ج٢٤, ص١٣)
٧١. صفحات ٩٤, ٢٧٤, ٥١٧, ٥٦٤, ٥٦٦, ٧٠٩. سيد جعفر طباطبائى.
وى سيد جعفر حائرى طباطبائى, نواده مير سيد على صاحب رياض و م١٣٢١هـ است. (ر.ك: ميراث حديثى شيعه, ج٥, ص٤١٨)
افرادى كه براى معرفى در نظر گرفته شده بود, بسيار بيش از اين تعداد است; ولى به خاطر طولانى شدن مقاله به همين مقدار اكتفا مى نماييم و در صورت لزوم در مقالى ديگر به آن مى توان پرداخت.بخش دوم
با توجه به مبناى ذكر شده در مقدمه, نبايد در اين فهرست شاهد تكرار عناوين كتاب ها باشيم; ولى همان جهاتى كه باعث مجهول القدر ماندن قريب به دو هزار مؤلف اسلامى گشته است, موجب تكرار عناوين نيز شده است. در اين بخش قسمتى از آن ها را كه به خاطر دارا بودن عناوين گوناگون تأليفاتى جداگانه تصور شده اند, ذكر مى نماييم.
١. ص٥٨٥ كاشف الحق معزالدين محمد اردستانى و ص٥٩١ كشف الحق محمد حسينى اردستانى و ص٧٠٢ مناقب قطب شاهى. هر سه عنوان مربوط به يك كتاب است.
٢. ص١٦٩ ترجمه و شرح اصول كافى از خليل بن غازى قزوينى, همان الصافى فى شرح الكافى است كه در ص٤٩٥, ١٨ نسخه آن را معرفى كرده است.
٣. ص٤٧٢ شرح مختصر ابن حاجب و ص٤٧٣ شرح مختصر الاصول.
٤. ص١٨٦ التفسير فى القرائات السبع وص٢٠٠ التيسير فى مذاهب القراء السبعه. (تفسير غلط است)
٥. ص٥٩٦ كفاية الاحكام سبزوارى و ص٥٩٧ كفاية المعتمد.
٦. ص١٤٢ تحشية البيان نراقى و ص٧٣٣ نخبة البيان (تحشيه غلط است).
٧. ص٢٠٦ جامع عباسى از نظام بن حسين ساوجى و همان صفحه جامع عباسى از شيخ بهائى كه مؤلف اوليه شيخ بهائى است و پس از درگذشت او شاگردش نظام آن را به اتمام رسانيد.
٨. ص١٦٦ ترجمه لسان الغيب حافظ از دارابى و ص٦١٣ لطيفه غيبى.
٩. ص٥٤٦ الفرائد البهيه محمد مختارى نائينى و ص٤٥٦ شرح صمديه محمدحسينى نائينى.
١٠. ص٤٧٢ شرح مختصر الاصول, و ص٤٧٤ شرح مختصر منتهى السؤل.
١١. ص٥٠٣ الصفيحه فى اسطرلاب همان صفيحه الامكان است و نيز ص٣٦٩, رسالة فى الاسطرلاب از شيخ بهائى.
١٢. ص١٦٨ ترجمه نيك بختيه و ص٧٤٦ نيك بختيه, ترجمه جنة الامان.
١٣. ص١٦٧ ترجمه مفتاح الفلاح آقا جمال خوانسارى و ص٤٧٨ شرح مفتاح الفلاح خوانسارى.
١٤. ص٣٣١ ديوان نشاط اصفهانى و ص٦٠٨ گنجينه نشاط.
١٥. ص٢٥٠ حاشيه بر فوائد الضيائيه جزائرى و ص٤٦٨ شرح كافيه جزائرى.
١٦. ص٦٤٨ شرح كافيه جامى و ص٤٦١ شرح فوائد ابن حاجب از جامى و ص٥٥٩ الفوائد الضيائيه فى شرح الكافيه جامى.
١٧. ص٤٢٣ شرح اسطرلاب خواجه نصير از بيرجندى و ص٤٣٣ شرح بيت باب اسطرلاب.
١٨. ص٢٨٢ خلاصة الترجمان دهدار و ص٤٤٢ شرح خطبه البيان دهدار.
١٩. ص١٨٢ تفسير فلق و ناس از ابن سينا و ص١٨٧ تفسير معوذتين از ابن سينا.
٢٠. ص١٨٥ تفسير حديث الدنيا… و ص٤٤١ شرح حديث الدنيا…
٢١. ص٥٣٨ غاية المأمول كاظمى و ص٧٤٥ نهاية المأمول.
٢٢. ص٥٣١ العمده يحيى بن حسن حلى اسدى م٦٠٠ و ص٧٠٢ المناقب ابن بطريق يحيى م٦٠٦ (كذا).بخش سوم
در اين بخش خطاهاى مربوط به انتساب كتاب ها به مؤلفين, نمونه وار مطرح مى شود.
١. ص١١٥. كتاب فقهى بحر الزاخر را به محمدعلى كرمانشاهى نسبت داده و حال آن كه اين كتاب از تأليفات آقا محمدعلى نجفى هزارجريبى از علماى اصفهان و متوفاى ١٢٦٤هـ است كه در ص٤٦٦ از ايشان كتاب مخزن الاسرار الفقهيه نام برده شده. (مقدمه اى بر فقه شيعه, دكتر مدرسى, ص٣٣١)
٢. ص٦٨٩. كتاب المقتصر من شرح المختصر كه از تأليفات جناب ابن فهد حلى مى باشد, از مرحوم محقق حلى دانسته شده. ايشان صاحب متن, يعنى مختصر النافع است و خود شرحى بر آن به نام المعتبر نگاشته است.
٣. ص١٦٨ ترجمه نفحات اللاهوت از على بن حسين كركى عاملى دانسته شده كه ايشان مؤلف متن كتاب است و مترجم آن محمد بن ابى طالب استرآبادى است.
٤. ص٦٦٥ مصباح العارفين از سيد محمدباقر موسوى دزفولى م١٢٨٥ و ص٣١٣ دليل المتبحرين از محمدباقر موسوى دزفولى م١٢٥٦هـ, اين دو كتاب از مرحوم سيد صدرالدين كاشف دزفولى م١٢٥٨هـ فرزند سيد محمدباقر است. همچنين در ص٢٧١ از حق الحقيقه صدرالدين دزفولى (ناشناخته) نام برده شده كه همان كاشف دزفولى است.
٥. ص٦٨٧ مقاليد القصود سيد محمدباقر نائينى مختارى. اين كتاب نيز از سيد بهاءالدين محمد مختارى نائينى م١١٤٠هـ است كه فرزند سيد محمدباقر بوده است.
٦. ص٤٣٩ شرح الجعفريه از على بن حسين كركى و موضوع آن طهارت و صلوة ذكر گرديده.
اولاً موضوع كتاب جعفريه تنها صلاة است و ثانياً شرح جعفريه از محقق كركى نيست و تنها متن آن از او است.
٧. ص٤١٨ شافيه فى شرح الكافيه از ابن حاجب مالكى. ابن حاجب مؤلف متن است و شارح مشخص نشده.
٨. ص٤٧٩ شرح ملخص از چغمينى خوارزمى. خوارزمى مؤلف ملخص است و شارح ديگرى است.
٩. ص١٦٠ ترجمه بشارات الشيعه از اسماعيل مازندرانى (ناشناخته).
بشارات از تأليفات حكيم خواجوئى م١١٧٣هـ است و ترجمه نيز از ديگرى است. همچنين تاريخ كتابت (١٠٤٣) نيز قطعاً غلط است; زيرا مربوط به ساليانى قبل از تولد مؤلف است.
١٠. ص١٣٥ تبصره العوام, از سيد مرتضى رازى (علم الهدى) دانسته شده و دو شخصيت را يكى پنداشته.
١١. ص٣٦٩ رسالة فى الارث از حسينعلى هروى م١٢٩٩هـ. مؤلف رساله شيخ محمدتقى هروى اصفهانى ابن حسينعلى است و تاريخ فوت مربوط به اوست نه پدرش.
١٢. ص٥٦٩ قبلة الافاق از محمد قزوينى م٦١٩هـ دانسته شده. اين رساله از آقارضى قزوينى م١٠٩٢هـ است و در مجموعه ميراث اسلامى ايران به چاپ رسيده است.
١٣. ص١٦٥ ترجمه الفوائد الغرويه از ابوالحسن شريف عاملى. او نيز مؤلف متن است و مترجم كسى ديگر است.
١٤. ص٣٨١ كاتب رضوان الآملين سيد محمد شهشهانى را پسران مؤلف(؟) ذكر كرده كه طبق نوشته كتب تراجم, فقيه عظيم الشأن سيد محمد شهشهانى, فرزند نداشته است. (تذكرة القبور, ص٤٨٧)بخش چهارم
چنانچه گفته شد يكى از قسمت هاى دوازده گانه اين فهرست, تعيين موضوع كتاب ها است. در اين قسمت نيز كاستى هايى به چشم مى خورد كه نمونه اى از آن ها را مى آوريم.
ص٣٨٦ روضة المتقين مجلسى (فقه) , حديث
ص٤٨٠ شرح من لايحضره الفقيه (فقه) , حديث
ص٦١٧ لوامع القدسيه (همان شرح من لايحضر قبلى) فقه , حديث
ص٦٩٢ المقنعه شيخ مفيد عقائد , فقه
ص٥٩١ كشف الاسرار جزائرى (فقه) , حديث
ص٥٨٦ الكافى ابوالصلاح حلبى (فقه عامه) , فقه شيعه
ص٥٣٠ علل الشرايع صدوق (فقه) , حديث
ص٦١٤ لغز الزبده شيخ بهائى (ادبيات) , اصول فقه
ص٥٩٤ كشف المحجه ابن طاووس (ادعيه) , اخلاق
ص٢٠٠ التيسير (تجويد) , علوم قرآن
ص٧١٤ من لايحضره الفقيه (فقه) , حديث
ص٢٨٣ خصال صدوق (اخلاق) , حديث
ص٤٤٢ شرح حكمة العرشيه (كلام) , فلسفه
ص١٩٧ التوحيد صدوق (توحيد) , حديث
ص٦٢٨ مجالس شيخ مفيد (معارف اسلام) , حديث
ص٥٩٩ كلمات مكنونه فيض (مواعظ) , عرفان
ص٦٧٢ معالم العلماء (فهرست) , تراجم
ص٣٨٧ روضة الواعظين (تفسير) , حديث
ص٤١٦ شارع النجاة (فروع الدين) , فقه
ص٤٠٦ سراج القلوب غزنوى (پرسش و پاسخ)
ص١٤٦ تحفه سلطانى (كلام) , فلسفه
ص٥٨٥ كاشف الحق (عقائد) , تاريخ ائمه(ع)
ص٩٢ اعلام الورى (فضائل و مناقب) , تاريخ چهارده معصوم
ص٢٧٢ الحق المبين (اصول) , ردّ اخباريون
ص٤٩٣ شواهد النبوه (تراجم) , نبوت
ص٨٩ اصول المعارف فيض (عقائد) , فلسفه
ص٤٥ اثبات الخلافه قمشه اى (اثبات خلافت) , عرفان
ص٤٠٩ سعادت نامه گنابادى (اخلاق) , عرفان
ص١٤٣ تحفه الابرار (رساله عمليه) , فقه
ص٤٣٥ شرح تطهير التطهير (نقد تطهير) , تفسير
ص٢٧٩ حيوة القلوب (تاريخ انبيا و ائمه(ع)) , تاريخ انبيا
ص١٧٦ تطهير الحصر (پرسش و پاسخ) , فقه
ص٨٨ اصول الفقه/اوامر (معارف اسلام) , اصول
ص٤٦١ مختصر الاصلاح (فقه) , رساله عمليه
ص٦٧٩ معين الخواص (فقه) , رساله عمليه
و آخرين نكته تاريخ تولد و شهادت اميرالمؤمنين على(ع) است كه به اين شرح آمده است:
ص٣١٠ : امام على(ع) ٢٣قبل هـ ـ٤٠هـ.
ص٣١١ : امام على(ع) ١٨قبل هـ ـ ٤٥هـ.