آیینه پژوهش

آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٥ - اخبار

اخبار

در گذشتگان

آية اللّه كلانتر
حضرت آية اللّه آقاى حاج سيد محمد موسوى كلانتر ـ طالب ثراه ـ يكى از مشاهير علماى نجف اشرف, و از پيشگامان نظم و اصلاح حوزه به شمار مى رفت. معظم له در حدود سال ١٣٣٥هـ.ق در سامرا در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش مرحوم حجةالاسلام سيد سلطان كلانتر, يكى از معاريف سادات (آل گوشه) شوشتر و از فضلاى نجف بود.
فقيد سعيد پس از يادگيرى خواندن و نوشتن, به تحصيل علوم دينى روى آورد و ادبيات را در زادگاهش فرا گرفت. سپس در ١٦سالگى (١٣٥١ق) به نجف رفت و سطوح فقه و اصول و فلسفه را نزد حضرات آيات: شيخ عبداللطيف سمامى تنكابنى (قوانين), ميرزا حسن بجنوردى (شرح لمعه), شيخ صدرا بادكوبه اى (مكاسب), شيخ حسين حلى, سيد يحيى مدرسى يزدى و ميرزا آقا اصطهباناتى آموخت و پس از آن به درس آيات عظام: سيد ابوالحسن اصفهانى, شيخ كاظم شيرازى, سيد حسن بجنوردى و اولين دوره درس اصول آية اللّه خويى حاضر شد و مبانى علمى اش را استوار ساخت و اين تا سال ١٣٨٢ق به طول انجاميد.
وى, پس از آن تمام همت خويش را مصروف بنياد ساختمان عظيم و پرشكوه (جامعة النجف الدينية) (مسجد, مدرسه و كتابخانه) در زمينى با مساحت ٥٠٠٠ مترمربع (و ١٣٠٠٠ متر زيربنا) ـ در چهار طبقه ـ از مال خالص مرحوم آقاى حاج محمدتقى اتفاق (١٣٢٥ـ١٤٢٠ق) ـ رحمةالله عليه ـ نمود و به دنبال آن بود كه حركت اصلاحى در حوزه نجف نضج گرفت و آهنگ تأليف و تدريس و نظم و تجديد و بنيان مدارس جديد در آن حوزه مقدسه سير شتابان به خود گرفت. او از جامعةالنجف, ماهنامه (دراسات اسلاميه) را منتشر ساخت و به تحقيق و اصلاح كتب درسى ـ مطابق با روح زمان ـ پرداخت و علاوه بر آن به تعويض برخى از درهاى حرم اميرالمؤمنين(ع) (٥درِ طلا) و حرم سيدالشهدا(ع) (٣در طلا) و ساختمان و توسعه حرم جناب كميل بن زياد نخعى و نقش اشعار ناب ابن ابى الحديد بر دور ضريح اميرالمومنين(ع) به جاى اشعار سست بُهره ها, اقدام نمود.
وى داراى همّتى عالى, سعه صدر, آينده نگرى, اخلاقى خوش و خطى زيبا بود و از علوم مختلف اسلامى ـ فقه, اصول, تاريخ, تراجم, حديث, ادب, لغت, نجوم و كلام ـ آگاهى و چيرگى داشت.
او, پس از بنياد جامعه, تمام وقتش را بدان اختصاص داد و از بام تا شام به تأليف و تدريس و تربيت طلاّب اشتغال داشت و نهج البلاغه و تاريخ اسلام و سطوح را خود تدريس مى كرد و دروس فوق برنامه (جامعه شناسى, فلسفه, اقتصاد, زبان و رياضيات) را هم در متن آن گنجانيد.
وى از مرحوم آية اللّه سيد ابوالحسن اصفهانى اجازه اجتهاد, و از آيات عظام: ميرزاى نائينى, آقا ضياء عراقى و محقق اصفهانى اجازه روايت داشت. برخى از تأليفات گرانسنگ او عبارتند از:
١. تحقيق و شرح (مكاسب) و ملحقات آن ـ ٢٥ج ـ (١٩ج تاكنون چاپ شده است)
٢. تحقيق و شرح (لمعه) ـ ١١ج (جلد اوّل آن را اخيراً بازبينى كرد و در دو جلد به چاپ رسيد)
٣. تحقيق و شرح (كفاية الاصول) ـ ٦ج (١جلد آن به چاپ رسيده است)
٤. تحرير جديد (كفايه) ـ (تحرير جلد دوم كفايه به نام (دراسات فى اصول الفقه) در ٢جلد به چاپ رسيده است)
٥. تحقيق كتاب (جامع السعادات) ملا مهدى نراقى,٣ج.
٦. تحقيق كتاب (تذكرة الفقهاء) علامه حلى, بخش قضا و شهادات.
٧. البداء عند الشيعة الامامية
٨. شرح دعاء الصباح
٩. حياة الشهيدين: الاول والثانى
١٠. حياة الشيخ الانصارى
١١. وقفية جامعة النجف الدينية
١٢. زكات در دين مقدس اسلام
و كتاب هاى غيرچاپى اش عبارت است از:
١٣. اعلام المكاسب
١٤. تحقيق و تطبيق كتاب (الوسيط) سهنورى ـ در احوال شخصيه ـ و اثبات آنكه اكثر مطالب آن برگرفته از شرح لمعه و مكاسب ـ بدون اشاره به اين دو ـ است.
سرانجام آن عالم دردآشنا و دلسوز و مصلح, صبحگاه روز پنجشنبه آخر شعبان المعظم ١٤٢٠ق (١٨ آذر ١٣٧٨) در ٨٥ سالگى در جامعة النجف, بدرود زندگى گفت و پيكر پاكش پس از طواف در كربلا, از حرم مطهر اميرالمؤمنين(ع) به سوى جامعه تشييع و پس از نماز آية اللّه سيدعلى وعاج بر آن, در مدخل جامعه به خاك سپرده شد. عاش سعيدا و مات سعيدا. ناصر الدين انصاري آية اللّه سليمانى قزوينى
آية اللّه حاج شيخ هادى سليمانى از اعضاى هيأت علميه حوزه قزوين و از اساتيد و سخنوران عاليقدر آن ديار, در پى بيمارى در سن هشتاد سالگى زندگى را بدرود گفت.
وى در سال ١٣٤٠ق مطابق با ١٣٠٠ش در روستاى (خشكچال) واقع در بخش اَلَموت قزوين ديده به جهان گشود. و بر اثر تربيت صحيح خانوادگى و اقتباس از پدرى دانا و مؤمن ـ مرحوم حاج محمد طاهر تاجر اَلَموتى ـ از نوجوانى به تحصيل علوم دينى همت گماشت, و پس از آموختن مقدمات در سال ١٣٦٠ق به حوزه علميه قزوين پيوست و از محضر اساتيدى چون: علامه شيخ احمد تألهى (مطول), علامه سيد محمد تنكابنى (شرح لمعه) و آية اللّه سيد ابوالحسن رفيعى (كفاية الاصول و شرح منظومه) استفاده شايان نمود.
استاد سليمانى در حدود سال ١٣٧٥ق به منظور تكميل درس هاى خود به حوزه علميه قم مهاجرت كرد و دروس عالى خارج فقه و اصول را از محضر اساتيد بلند پايه چون حضرات آيات: حاج سيد حسين طباطبائى بروجردى و شيخ عباسعلى شاهرودى و دروس اسفار را از محضر فيلسوف نامدار سيد محمدحسين تبريزى (علامه طباطبائى) بهره مند شد. ايشان ضمن كسب دانش مدت يازده سال در آشتيان و روستاى تابع آن ـ ماستر ـ و چندين سال در رودبار زيتون به انجام فعاليت هاى دينى و مذهبى اشتغال داشت.
استاد سرانجام پس از گذشت دوازده سال تحصيل در حوزه علميه قم در حدود سال ١٣٨٧ق به شهر قزوين بازگشت و فعاليت وسيع و جدى را پيش گرفت, از جمله: تدريس علوم عقلى و نقلى در مدرسه التفاتيه و تربيت جمع زيادى از طلاب, ايراد سخنرانى هاى دينى و علمى و تنوير افكار عمومى به حدى كه از گويندگان و معاريف آن خطه به شمار آمد, اقامه نماز جماعت و بيان تفسير قرآن در مسجد مهديه ـ واقع در خيابان خيام ـ و تبديل آن مكان مقدس به يكى از كانون هاى فعال تبليغاتى و مراكز فرهنگى و… مى توان اشاره نمود.
از آثار قلمى او:
١. بحث النية, تقريرات درس آية اللّه بروجردى.
٢. يادداشت هاى تفسيرى (نگارش مطالب متفرقه زيادى در تفسير آيات كتاب مجيد).
٣. رساله اى در فرق ميان اصالت وجود و اصالت ماهيت.
علامه سليمانى در پى تحمل چند ماه بيمارى در جمعه (شب شنبه) ٢٠محرم ١٤٢٠ق مطابق با ١٧ ارديبهشت ٣٧٨ش در بيمارستان بوعلى ـ قزوين ـ چشم از جهان فرو بست. پيكرش صبح روز يكشنبه با حضور مردم باوفاى قزوين از امامزاده اسماعيل(ع) تشييع و پس از اداى نماز ميت توسط آية اللّه شيخ عبدالرحيم سامت ـ دام ظله ـ در قبرستان بهشت حسينى ـ مجاور آستانه مباركه شاهزاده حسين(ع) ـ به خاك سپرده شد. استاد لاهوتى (صفا)
استاد حسين لاهوتى, از شعراى برجتسه معاصر ايران, پس از يك دوره بيمارى طولانى در سن ٧٤ سالگى درگذشت.
استاد لاهوتى در سال ١٣٤٦ق مطابق با ١٣٠٦ش در شهر ادب پرور كاشان متولد شد. پدرش آقا على اكبر كاشانى از افراد خيّر و خوشنام آن ديار بود كه با چندين واسطه به شاعر و معارف نامى دوره صفوى, ابوتراب بيك فرقتى مى پيوندد.
لاهوتى پس از گذراندن تحصيلات ابتدايى و متوسطه و فراگيرى ادبيات عرب در سال ١٣٢٤ش به تهران رهسپار شد و ضمن ادامه تحصيل در امور مؤسسات بهداشتى, به استخدام بانك صنعتى درآمد و از سال ١٣٢٨ش در سازمان ريشه كنى مالاريا و مبارزه با بيمارى هاى واگيردار به خدمت ادارى و اجتماعى اشتغال ورزيد, و پس از سپرى بيست وپنج سال خدمت بازنشسته شد.
استاد لاهوتى كه كلمه (صفا) را به عنوان تخلص برگزيده از نوجوانى به سرودن اشعار تمايل داشت. به همين خاطر در اين زمينه از سخنوان نامدار كاشان بهره هاى فراوان برد. سپس مشغول مطالعات و تحقيقات عميق ادبى گرديد و آثار زيادى از شعراى متقدم كاشان را جمع آورى كرد و نيز مقالات وزينى در اين مورد به چاپ رساند. لازم به يادآورى است كه بنا به حرفه استاد, بسيارى از امور بهداشتى و طرز انتقال بيمارى ها را به رشته نظم كشيده است.
استاد, پس از پيروزى انقلاب در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى به سمت دبير شوراى شعر برگزيده شد و نيز عضويت شوراى شعر همان اداره و همچنين عضويت ستاد اقامه نماز را عهده دار بود.
مرحوم لاهوتى در انواع شعر ـ غزل و قصيده و مثنوى و رباعى ـ طبع آزمايى كرده و بيشتر به غزلسرايى مى پرداخت و الحق در اين شيوه, غزلياتى شورانگيز و دلنشين به بازار ادب فارسى عرضه داشته است.
از آثار قلمى استاد لاهوتى مى توان به موارد زير اشره كرد:
١. ديوان اشعار.
٢. منظومه ساغر و سامان.
٣. تضمين تركيب بند هاتف اصفهانى.
٤. تصحيح و تحقيق ديوان نجيب كاشانى (شاعر دوره صفوى).
٥. تدوين و تصحيح ديوان ابوتراب بيك فرقتى (جدّ اعلاى خود).
زنده ياد لاهوتى كه از بيمارى قلبى رنج مى برد سرانجام در دوشنبه (شب سه شنبه) ٤جمادى ثانى ١٤٢٠ق مطابق با ٢٥مرداد ١٣٧٨ش در تهران دارفانى وداع گفت. پيكرش صيح روز چهارشنبه از مقابل تالار وحدت تشييع و در بهشت زهرا به خاك سپرده شد. عبدالحسين جواهر كلام گزارشى از سى و دومين نمايشگاه بين المللى كتاب قاهره
سى ودومين نمايشگاه بين المللى كتاب, در روز ٨/١١/١٣٧٨ با حضور رئيس جمهور مصر گشايش يافت. گفته مى شد در اين نمايشگاه چهار ميليون كتاب عرضه شده است. بواقع باور اين شمارگان براى شنونده اندكى دشوار به نظر مى رسد, اما ديدن نمايشگاه قاهره كه بيشتر به شهر كتاب ماننده است, اين غرابت را از ذهن مى زدايد. نمايشگاه كماً و كيفاً بسيار عظيم و واقعاً شگفت آور است, اگر بگويم فقط در غرفه (الهيئه العامه للكتب) هزاران هزار عنوان كتاب عرضه شده بود, بى گمان اغراق نيست.
گسترده ترين وسعت مكانى و شمارگانى را دو ناشر دولتى بسيار فعال و بزرگ و پيشينه دار خود مصر به عهده داشتند: (الهيئة العامه للكتب) و (دارالمعارف). شركت كشورهاى اسلامى در اين نمايشگاه نيز بسيار چشمگير بود. ناشران عربستان سعودى كه غالباً در نمايشگاه هاى بين المللى شركت نمى كنند, در اين نمايشگاه با گستردگى كتاب عرضه كرده بودند. سالنماى ناشران غيرعربى نيز بسيار زياد و گسترده بود و يك سالن بزرگ نيز ويژه ناشران عربى بود كه كتاب هاى غير عربى چاپ كرده بودند. نمايشگاه قاهره را گروهى (شركت كنندگان و بازديدكنندگان) بزرگ ترين نمايشگاه جهان اسلامى مى دانند. نكاتى در اين نمايشگاه يادكردنى است:
١. عناوين و تعداد كتاب, بسيار گسترده و پرتنوع بود, و آثار جديد بويژه به خامه نويسندگان مصرى بسيار فراوان. يكى از فاضلان كه به كتاب هاى فقهى و حقوقى نظر داشت, مى گفت: بيش از ده عنوان كتاب درباره (قانون و خشونت) و بيش از ده عنوان كتاب درباره (حقوق مؤلفان) و چگونگى حق تأليف و نگارش براى نويسندگان تهيه كرده ام. درباره نظام سياسى اسلام چگونگى حضور دين در جامعه, تكثرگرايى در جامعه, چگونگى برخورد اسلام با اديان و افكار گوناگون و… فراوان كتاب نوشته شده بود. گو اينكه اين آثار غالباً از ژرفايى درخور برخوردار نبودند, اما نشانه توجه نويسندگان به نكات مهم است.
٢. ناشران بگستردگى و ظاهراً بدون هيچ مانع و سانسورى كتاب هايشان را عرضه كرده بودند. اين موضوع در اين نمايشگاه جلوه خيره كننده اى داشت. كتاب هاى شيعى با عناوين مختلف و موضوعات مختلف و سمت وسوى هاى گوناگون در نمايشگاه حضور داشت و اين نشان مى داد كه اگر روابط ايران و مصر به لحاظ سياسى سامان درستى بيابد, مصر بهترين جاى نشر افكار شيعى است. آقاى صالح وردانى روزنامه نگار و نويسنده تيزهوش و نكته سنج مصرى كه تشيع را پذيرفته و كتاب هاى ارجمندى را غالباً در نقد افكار پيشين خود و منابع و مصادر و افكار اهل سنت نوشته است (از جمله كتاب هاى: السيف والسياسه, صراع بين الأسلام النبوى والأسلام الأموى, الشيعه فى مصر: من الامام على حتى الأمام الخمينى, فقهاء النفط; راية الأسلام السعودى, الخدعه: حقيقه الأسلام بين النص والسياسه و…) به من گفت تمام كتاب هاى من را شيوخ الازهر رسماً تحريم كرده اند. با اين حال تمام كتاب هاى آقاى وردانى و جديدترين آنها كه در نقد فتاوى بن باز مفتى درگذشتهّ عربستان بود, در نمايشگاه و در غرفه هاى متعددى به فروش مى رفت.
شيوخ الأزهر, آقاى نصر حامد ابوزيد, نويسنده و قرآن پژوه نوانديش مصرى را مرتدّ اعلام كردند و او مجبور به مهاجرت از مصر شد; برخى از كتاب هاى وى را ناشران مصرى چاپ كرده اند و برخى را كشورهاى ديگر عربى; اما در نمايشگاه تمام كتاب هاى او و كتاب هايى كه به نقد ديدگاه هاى وى پرداخته بودند و نيز كتاب هايى كه به طرفدارى از او نوشته بودند, وجود داشت. كتاب هايى عليه انور سادات, و گاه به تجليل از او, كتاب هايى در تجليل از خالد اسلامبولى, كتاب هايى درباره اخوان المسلمين افكار و انديشه هاى آنان, فراوان و… در اين نمايشگاه عرضه شده بود. و اين نشانگر تسامح شگفت بانيان فرهنگى كشور مصر بود و نمايشگاه را به حق جايگاه عرضه انديشه و كتاب كرده بود.
٣. شركت كنندگان مصرى بسيار گسترده بودند; هرچند خريد گسترده نبود. ناشران كمبود خريد را از جمله به وضع بسيار بد مالى مستند مى دانستند. آنان مى گفتند بسيارى از مراجعه كنندگان با حساسيت و علاقه كتاب ها را ورانداز مى كنند و در قيمت گفتگو مى كنند و گاه از اينكه نمى توانند بخرند با حسرت رد مى شوند.
٤. يكى از ناشران سورى (دار ناصيف) عناوين بسيارى از كتاب هاى ايرانى بويژه در تاريخ ايران و ادبيات فارسى عرضه كرده بود كه با استقبال خوبى مواجه بود. او خود از عرضه كتاب هاى ايرانى و فروش آن بسيار راضى بود.
٥. اداره نمايشگاه به هيچ روى سامان درستى نداشت: نه كتاب ها به درستى فهرست شده بود ـ و شايد به لحاظ گستردگى عناوين كتاب ها فهرست آنها ممكن نبود ـ و نه ناشران براساس نظمى كارآمد چيده شده بودند. فهرست ناشران نيز دقيق و كارآمد نبود.
٦. كنفرانس هاى جنبى نمايشگاه نيز براساس عناوين گزارش شده متنوع بود و شركت كنندگان از كشورهاى مختلف اسلامى و متفكران اسلامى بود. از جمله رژه گارودى نيز در يكى از روزها سخنرانى داشت.
٧. آثار مكتوب عليه اسرائيل, صهيونيسم و دفاع از فلسطين و مبارزات مردم مظلوم آن ديار در نمايشگاه حضور بس جدّى داشت. جناب آقاى قاسمى مسئول دفتر حافظ منافع ايران در مصر, در نشستى با بازديدكنندگان ايرانى نمايشگاه در ضمن گزارش تحليلى سودمندى از اوضاع مصر از جمله گفتند با اينكه مردم تقريباً حسنى مبارك را به عنوان رئيس جمهورى موفق پذيرفته اند و به او احترام مى گذارند و او به اقتفاى انورسادات, ارتباط با اسرائيل را از جمله جلوه هاى سياست خارجى اش قرار داده است, با اين همه مردم بشدت ضد اسرائيل و ضد صهيونيست هستند و از تظاهر بدان تن نمى زنند. چنين است كه روز اوّل نمايشگاه دانشگاهيان با تجمع در جلو نمايشگاه از شركت اسرائيل جلوگيرى كردند و در آهنگ ها و موسيقى هاى داخل نمايشگاه بيشترين سهم از آنِ آهنگ ها و موسيقى هاى ضد اسرائيل بود و اين موضوع در روز ورود باراك نخست وزير اسرائيل به مصر اوج گرفت. در دو روز بعدى كه باراك در مصر بود, فضاى نمايشگاه يكسره فرياد قدس, فلسطين و هجوم به اسرائيل و سياست هاى تجاوزكارانه او بود; بويژه در آن دو روز, نوار حماسى غم آلودى را با عنوان (الحلم العربى) كه در جمع عظيمى در لبنان ٢٤ نفر از هنرمندان و خوانندگان كشورهاى عربى خوانده اند و در ضمن آن مرثيه ها, غم ها, حماسه ها و شهادت طلبى هاى فلسطينيان را فرياد كرده اند, به صورت گسترده اى در بلندگوهاى غرفه ها و سالن ها گذاشتند. اين نوار با تصويرهاى ويدئويى آن بسيار شكننده و تكان دهنده است كه براساس آنچه خوانده مى شود, تصويرهايى از روزهاى اشغال فلسطين تا روزهاى حماسه و خون به نمايش درمى آيد. اين فيلم در غرفه هاى نمايشگاه در آن دو روز به گستردگى پخش شد.
٨. در كنار آثار مكتوب, آثار شنيدارى, تصويرى نيز جايگاه جالب توجهى داشت. از جمله ٧٥٠ ساعت تفسير قرآن كريم از شعراوى مفسر بلندآوازه اخير مصر با صوت و تصوير و برنامه هاى آموزشى و پژوهشى بسيار ديگر.
٩. چگونگى نگاه متفكران و حتى مردم عادى مصر به ايران و شيعه بسيار جالب توجه و تأمل آفرين است; نگاهى از سر مهر و آميخته به عظمت و بزرگى و عشق.
١٠. سخن آخرين اينكه متوليان فرهنگى ايران را سزامند چنان است كه راه هاى پيوند فرهنگى با مصر را بگشايند و در اين راه از هيچ تلاشى دريغ نورزند. مصر بهترين جاى براى حضور فكر شيعى است. چگونگى حضور مردم در جوامع مقدس مانند مسجد رأس الحسين(ع) سيد نفيسه, سيد زينب (به تعبير مصريان) و… چگونگى برخورد اهل فكر و فرهنگ و استادان و دانش آموختگان مصرى با ايران, فرهنگ ايرانى, شيعى و… بسيار شنيدنى و خواندنى است كه در عهده گزارشى ديگر خواهد بود. محمّدعلى مهدوى راد
* برگزارى همايش كتاب برگزيده حوزه
اولين همايش (كتاب برگزيده حوزه) از سوى معاونت پژوهشى حوزه علميه قم, روز پنج شنبه (١٤ بهمن٧٨) برگزار شد.
پس از سخنرانى مدير محترم حوزه علميه قم, حجت الاسلام والمسلمين حسينى بوشهرى و توضيحات معاونت پژوهشى و قرائت بيانيه نخستين همايش كتاب حوزه, ٢٧اثر در زمينه هاى فقه و اصول, علوم قرآنى و تفسير, فلسفه و كلام, اخلاق و عرفان, تاريخ اسلام و سيره معصومين, حديث, رجال, ادبيات كودك, نوجوان و جوان, مباحث و شبهات فكرى روز و متفرقه, به عنوان آثار برگزيده كتاب حوزه معرفى شدند. اين آثار در چهار رتبه درجه بندى شده و بدين قرارند: رتبه اول
١. مقالات تاريخى (دفتر چهارم), رسول جعفريان.
٢. آراى دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مبانى آن, جمعى از نويسندگان.
٣.تاريخ تحليلى اسلام, محمد نصيرى رضى.
٤. مبانى كلامى اجتهاد, مهدى هادوى.
٥. كاوش هاى فقهى, سيد عباس قائم مقامى.
٦. تحقيق و تصحيح سفينةالبحار, على اكبر الهى خراسانى.
٧. پژوهشى در عصمت معصومان, حسن يوسفيان و احمد حسين شريفى.
٨. ششمين باغبان انديشه, حسين سيدى. رتبه دوم
١. تحقيق و تصحيح انساب الاشراف, محمد باقر محمودى.
٢. تاريخ حديث, كاظم مديرشانه چى.
٣. مبانى هنرى قصه هاى قرآنى, سيد ابوالقاسم حسينى.
٤. تحقيق و تصحيح فوائد القواعد, سيد ابوالحسن مطلبى.
٥. گردآورى ميراث فقهى:غنا و موسيقى, رضا مختارى و محسن صادقى.
٦.خدا و مسأله شر, محمدحسن قدردان قراملكى.
٧. رنگين كمانى از نور « همسايه هاى آفتاب, مجيد ملامحمدى.
٨. رابطه ايران با اسلام و تشيع « حضرت خديجه اسطوره ايثار و مقاومت محمد محمدى اشتهاردى. رتبه سوم
١. درآمدى بر حقوق اساسى, محمدحسين اسكندرى و اسماعيل دارا بكايى.
٢. فرهنگ سخنان امام حسين, محمد دشتى.
٣. درسنامه علوم قرآنى, حسين جوان آراسته.
٤. اذن و آثار حقوقى آن, عليرضا فصيحى زاده.
٥. حاكميت دينى, نبى الله ابراهيم زاده.
٦. تحقيق و تصحيح نهاية المرام فى علم الكلام, فاضل عرفانى.
٧. عدالت صحابه در ميزان كتاب و سنت, غلامرضا كاردان.
٨. ترجمه تفسير جوامع الجامع (٦جلد), عبدالعلى صاحبى.
٩. مسند فاطمةالزهرا, سيد حسين شيخ الاسلامى.
١٠. علم و فلسفه, حميد پارسانيا.
١١. تحقيق و تصحيح رسائل سيد لارى, سيد على ميرشريفى.
همچنين آقاى محمدحسين ملك زاده, مترجم فصل دوازدهم كتاب (كفاية المستفيد فى علم القرائة والتجويد) اثر استاد محمد عربى القبّانى شايسته تشويق شناخته شد.
بنا به گفته مسئولان محترم اين همايش ٢٦٧ عنوان كتاب به دبيرخانه مربوط ارسال شده بود كه بيشترين آنها در موضوع (ادبيات كودك, نوجوان و جوان) بوده است و پس از آن موضوعات زير قرار مى گيرد: فقه و اصول (٣٨ اثر), علوم قرآنى و تفسير (٢٩ اثر), تاريخ اسلام و سيره معصومين (١٩ اثر) مباحث و شبهات فكرى روز (١٤ اثر) و رجال (١٣ اثر).
در اين همايش كتاب هايى به مرحله داورى راه يافتند كه چاپ و انتشار آنها در سال ١٣٧٧ بود.
* كتاب سال جمهورى اسلامى ايران
عصر روز شنبه ١٦/١١/٧٨ با حضور رياست محترم جمهورى وزير فرهنگ و ارشاد اسلامى و جمعى از اهل قلم و هنر برگزيدگان هفدهمين دوره كتاب سال و هفتمين دوره جايزه جهانى كتاب سال معرفى شدند.
ظاهراً براى انتخاب كتاب سال در رشته هاى مختلف جمعاً ٩٢٧٢ عنوان كتاب به دبيرخانه كتاب سال جمهورى اسلامى ايران رسيده كه پس از حذف كتاب هاى افست, كمك درسى و نظاير آن ٥٤٦٦ عنوان كتاب براى بررسى و انتخاب مورد داورى قرار گرفت.
در رشته كليات (دانشنامه جهان اسلام) به سرويراستارى دكتر غلامعلى حداد عادل از انتشارات بنياد دايرةالمعارف اسلامى انتخاب شد. همچنين در اين بخش (كتابشناسى توصيفى دكتر على شريعتى) تأليف محمد اسفنديارى درخور تشويق قرار گرفت.
در حوزه فلسفه و روانشناسى دو اثر (ماجراى فكر فلسفى در جهان اسلام) تأليف دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى از انتشارات نو و (تغير رفتار و رفتار درمانى) تأليف على اكبر سيف از انتشارات دوران انتخاب شدند.
ضمناً كتاب هاى نقد قوه حكم, فلسفه علم نيز درخور تقدير شناخته شد.
در حوزه دين (موسوعه طبقات الفقهاء) تأليف آية اللّه جعفر سبحانى از انتشارات مؤسسه امام صادق(ع) انتخاب شد و آثار (مختلف الشيعه فى الاحكام الشريعه), (دروس تمهيديه فى الفقه الاستدلالى) و (مدارك العروه) درخور تقدير شناخته شدند.
در رشته علوم اجتماعى به ترتيب كتاب هاى زير درخور تقدير شناخته شدند: ١. تحليل و تفسير (مجموعه اسناد روستايى و عشايرى ايرانى) به كوشش جواد صفى نژاد, ٢. (پيش به سوى شرق) اولريخ گرگه ترجمه پرويز حيدرى ٣. تئورى اقتصاد خرد (پى. آر. جى ليارد/ ا.ل. والترز) ترجمه عباس شاكرى ٤. (انديشه هاى اقتصادى ميلتون فريدمن) (ايمون باتلر) ترجمه فريدون تفضلى ٥. (حسابدارى پيشرفته) ترجمه و تأليف رضا شباهنگ.
در حوزه زبان كتاب هاى (فرهنگ فارسى امروز) تأليف دكتر غلامحسين صدرى افشارى و (المدخل الى تعلم المكالمه العربيه) تأليف محمد حيدرى و مرحوم على حيدرى از انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم به عنوان كتاب سال انتخاب شدند و كتاب (فرهنگ امثال حكم انگليسى) تأليف اسدالله نوروزى مورد تقدير قرار گرفت.
در علوم خالص, كتاب هاى (آشنايى با مكانيك آمارى جديد) نوشته ديويد چندلر, ترجمه نادر رابط از مركز نشر دانشگاهى و (جنين شناسى) تأليف مريم شمس لاهيجى از انتشارات دانشگاه شهيد بهشتى برگزيده شد.
در حوزه علوم عملى كتاب هاى زير به ترتيب در رشته هاى پزشكى و كشاورزى انتخاب شدند ١. (شيمى دارويى) ترجمه دكتر عباس شفيعى و دكتر برديا فرزام فر از مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران. ٢. (ترويج و آموزش كشاورزى و منابع طبيعى) دكتر ايرج ملك محمدى از انتشارات مركز نشر دانشگاهى.
ضمناً در اين حوزه كتاب هاى جراحى قاعده جمجمه, بيمارى شايع گوارشى در كودكان, عمليات حرارتى و مهندسى سطح, الكترونيك قدرت, فيلترهاى فعال و غيرفعال, دانشنامه ماشين كارى, طراحى اجزاى ماشين, قراردادهاى ساختمانى, تكنولوژى فراورش غذا, نگهدارى و تعميرات و مرتع و مرتع دارى مورد تشويق واقع شدند.
در حوزه هنر گنجنامه چهار جلدى تدوين شده از سوى مركز تحقيقات دانشكده معمارى دانشگاه شهيد بهشتى از انتشارات دانشگاه شهيد بهشتى و سازمان ميراث فرهنگى منتشر شده است.
همچنين كتاب (طبس, شهرى كبود) درخور تشويق شناخته شد.
در بخش ادبيات, بصيرت سايه ها سروده رضا صفريان از انتشارات نشر توسعه كتاب برگزيده اعلام شد و در بخش ادبيات كودك و نوجوان, نيز كتاب (از كجا مى آيى گل سرخ) نوشته مهدى ميرميايى از انتشارات نشر قو و (افسانه بليناس جادوگر) نوشته محمدرضا يوسفى به طور مشترك به عنوان كتاب برگزيده سال معرفى شدند. در اين حوزه همچنين كتاب هاى (صد سال داستان نويسى) نوشته حسن ميرعابدينى و (شعله طور) اثر مرحوم عبدالحسين زرين كوب, (استعاره), (يك روز مانده به عيد پاك), (گزيده اشعار قيصر امين پور), (هفت بند مويه) و (بليارد در ساعت نه و نيم) اثر هاينريش بل درخور تشويق شناخته شدند.
دهكده ساحلى, زنبور و سيب قرمز, هرچه هستى بهترينى, ماجراى شگفت انگيز ساندويچ خيار و پرواز هم كتاب هاى بخش ادبيات كودك و نوجوان بودند كه مورد تشويق قرار گرفتند.
در حوزه تاريخ و جغرافيا هيأت داوران كتاب (شاه طهماسب اول) نوشته منوچهر پاردوست را درخور تقدير و تشويق دانست.
* گزارشى از هجدهمين نمايشگاه بين المللى كتاب در شارجه
از سال ١٣٨٢ نمايشگاه بين المللى كتاب در شارجه برگزار مى شود. هجدهمين نمايشگاه بين المللى كتاب شارجه, صبح روز سه شنبه ٢نوامبر ١٩٩٩م. با سخنرانى دكتر قاسمى امير شارجه افتتاح شد. اين نمايشگاه از تاريخ ٢ تا ١٣ نوامبر با كوشش اداره فرهنگ و تبليغات شارجه برگزار شد.
شارجه يكى از هفت اميرنشين امارات متحده عربى است كه از نظر اهميت و موقعيت در رده سوم قرار دارد و به عنوان مركز فرهنگى شهرت دارد; همان طورى كه دُبى به عنوان مركز تجارى و ابوظبى به عنوان مركز سياسى شناخته مى شود. تعداد دانشگاه هاى شارجه بيش از ساير اميرنشين ها مى باشد. سطح دين دارى مردم شارجه از ديگر جاها بالاتر است. مردم اين اميرنشين سعى بر رعايت اخلاق و احكام اسلامى دارند و برخى از احكام اسلامى در آن جا به صورت قانون حكومت درآمده است. مردم از فرهنگ بالايى برخوردارند كه استقبال آنان از نمايشگاه كتاب گوياى اين واقعيت است.
اين نمايشگاه به نوبه خود بسيار گسترده بود و تأسيس چنين نمايشگاهى از امارات متحده بسيار دور از انتظار مى نمود, كه هيجده سال اين كار فرهنگى بزرگ را پى بگيرند. ولى متأسفانه از اطلاع رسانى ضعيف بين المللى برخوردار بود و آن هم شايد به خاطر اين بود كه انگيزه آنان از برگزارى نمايشگاه بين المللى فقط كشورهاى عرب حاشيه خليخ فارس باشد. ولى بعداً به خاطر استقبال زياد, گسترش پيدا كرد و از آن حلقه خارج شد. بنابراين بسيارى از محققين و دانش پژوهان از اين نمايشگاه بى خبرند. اين نمايشگاه در مركز إكسپو در ابتداى شارجه منطقه بحيرا قرار دارد و داراى ٦سالن و حدود ٨٠٠٠ مترمربع زيربنا مى باشد و با ٥١١ غرفه از ناشران خارجى و داخلى و با ٤٩٥٧٥ عنوان كتاب برگزار گرديد. بازديدكنندگان داخلى
گروهى از بازديدكنندگان مردان و زنانى را تشكيل مى داد كه اهل دانش بودند و با ديد عميق به كتاب ها مى نگريستند و اگر گمشده خود را مى ديدند, فوراً به تهيه آن اقدام مى كردند.
اين گروه عمدتاً در حوزه هاى علوم اسلامى و انسانى به چشم مى خورد و بعضى از بازديدكنندگان كتابى را بسيار خوب مى يافتند در صدد معرفى آن به دوستان خود برمى آمدند كه اين خُلقُ و خويِ محققين و انديشمندان است.
گروهى ديگر مردان و زنانى بودند كه فقط براى آشنايى با تازه هاى كتاب به غرفه ها سرك مى كشيدند و بعضاً كتاب ها را تورق مى كردند; اگر مقبول مى افتاد آن را مى خريدند. گروه آخر از بازديدكنندگان داخلى آن دسته اى بودند كه جهت كسب اطلاعات جديد از كم و كيف كتاب, ناشرين و نمايشگاه, در راه روهاى سالن حركت مى كردند و تمام غرفه ها را از جلوى چشمان حيرت زده خود مى گذراندند.
امّا دانش آموزان پسر و دختر از اين سه گروه خارج بودند, آنها به دليل تبليغات وسيعى كه در مدارس درباره غرفه هاى كتاب مخصوص بچه ها انجام شده بود و اداره فرهنگ و تبليغات شارجه نيز زمان خاصى را براى دانش آموزان پسر و زمان خاص ديگرى را براى دانش آموزان دختر قرار دادند, پس از ورود به نمايشگاه مستقيم به غرفه هاى كودك و نوجوانان و جوانان مى رفتند و كتاب هاى قصه, رمان, داستان, شعر و كتاب هاى كمك درسى و آموزشى را خريدارى مى كردند و از كنار غرفه هاى ديگر به آرامى عبور مى كردند.
زمان اختصاصى مدارس پسران صبح روزهاى زوج هفته و صبح روزهاى فرد به مدارس دختران اختصاص داشت و بعدازظهرها هم به خانم ها اختصاص داشت.
نوع كتاب
از آن جايى كه ناشرين عرب عموماً در حوزه علوم انسانى و علوم اسلامى فعاليت مى كنند, اكثر كتاب ها در اين علوم بود; اگرچه ناشرين كشورهاى غربى در بخش كتاب هاى علوم تجربى و رياضى بسيار فعال بودند, ولى تعداد آنها كم بود.
بخش عمده نمايشگاه را كتاب هاى علوم اسلامى و علوم انسانى تشكيل مى داد و اين كتاب ها در حوزه فلسفه شرق و غرب و فلسفه اسلامى, كلام جديد و كلام اسلامى, انديشه سياسى غرب, عرب و انديشه سياسى اسلام, فقه, حديث, رجال, تاريخ, سيره پيامبر, روانشناسى, جامعه شناسى, حقوق, اصول فقه و ادبيات عرب و… وجود داشت. بسيارى از اين كتاب ها تراثى بود و بخش كمى از اين موضوع ها همان مباحث و آراء و نظرهاى قدما, ولى با رويكردى نو و مقدارى نيز نوآورى ها و مسائل مستحدثه و مسائل جديد ديده مى شد.
در اين نمايشگاه كتاب هاى زيادى در رابطه با علوم كامپيوتر, سخت افزارى و نرم افزارى به زبان هاى عربى, انگليسى و فرانسه به چشم مى خورد.
كتاب هاى داستان, شعر, رمان و ادبيات كودكان فراوان ديده مى شد.
متأسفانه بسيارى از كتب شيعه در آن جا ممنوع بود, و اين در حالى بود كه كتب ضد شيعه آزاد بود و در معرض فروش و ديد قرار داشت و اين بخش از كتاب ها در غرفه هاى عربستان سعودى بيشتر به چشم مى خورد; گرچه مورد توجه هم نبود. زيرا يكى از اين كتاب ها كه در غرفه اى از عربستان سعودى بود, تا روز آخر در همان بسته بندى و در همان محل قرار داشت. اين نشانگر بيدارى برادران اهل سنت است كه كمتر تحت تأثير افكار وهابى ها قرار مى گيرند و همواره به دنبال حقيقت هستند.
بازديدكنندگان خارجى
دسته اول بازديدكننده خارجى نمايشگاه بين المللى كتاب شارجه خارجيانى بودند كه در دبى و يا شارجه و يا ابوظبى زندگى مى كردند. اين دسته افرادى بودند كه نوعاً اهل فرهنگ, كتاب و دانش بودند.
دسته دوم از كشورهاى نزديك مانند عمان, اردن كه با اين كشور مرز خاكى دارند, به شارجه سفر كردند. از ايران هم كمتر از پانزده نفر در آنجا ديده شدند كه تعدادى از كاركنان سفارت و رايزن فرهنگى ايران در امارات و تعداد ديگر كه جهت بازديد از نمايشگاه جيتكس به دبى رفته بودند و دسته سوم چند تن از روحانيان حوزه علميه قم بودند كه از نمايشگاه بين المللى كتاب شارجه ديدار داشتند. اين تعداد از روحانيون حوزه علميه قم كه جهت بازديد و آشنايى با تازه هاى كتاب و آثار علمى پژوهشى و خريد كتاب در حوزه علوم اسلامى از قم بدانجا سفر كردند, بسيار عميق غرفه ها را مورد بازديد قرار مى دادند و كتاب ها را از زير ديد تيزبين خود مى گذراندند و با ناشران پيرامون موضوع هاى در دست تهيه و تأليف و تحقيق و چاپ گفت وگو مى كردند.
غرفه داران و ناشران
هجدهمين نمايشگاه بين المللى كتاب شارجه مورد استقبال زياد ناشران عرب قرار گرفت. از اين رو مسئولين نمايشگاه دو سالن به مجموعه نمايشگاهى كه با چادر مسقف شده بود, اضافه كردند و اين در حالى بود كه ناشرين همچنان متقاضى غرفه بودند; ولى غرفه براى واگذارى وجود نداشت. در اين نمايشگاه ٣٥٤ ناشر رأساً و به نمايندگى از ٢١٠ مؤسسه انتشاراتى شركت داشتند. فعاليت ناشران عموماً در حوزه علوم اسلامى و انسانى بود و از وضعيت و سيستم مديريت نمايشگاه راضى به نظر مى رسيدند; لكن ناشران شيعى لبنان خيلى راضى به نظر نمى رسيدند. آنان در اين رابطه اظهار مى داشتند كه بسيارى از كتب شيعى در اينجا ممنوع است و اين در حالى است كه كتاب هاى ضد شيعه آزاد مى باشد و تعدادى از اين دست كتاب ها در نمايشگاه وجود دارد.
حضور ناشران ايرانى بسيار كم رنگ بود و افراد غرفه رايزنى فرهنگى ايران بسيار بى حال و بى رمق ديده مى شدند كه جا دارد سازمان فرهنگ و ارتباطات در تعيين افراد مسئول در اين امر از افراد بانشاط و فعال و آشنا و علاقه مند به مسائل فرهنگى استفاده كند. جا داشت كه غرفه جمهورى اسلامى ايران, از فعال ترين غرفه ها باشد كه متأسفانه از ضعيف ترين غرفه ها بود كه اين بسى جاى تأسف دارد. اميد است كه مسئولين سازمان فرهنگ و ارتباطات به اين نوع مسائل اهميت داده و احساس مسئوليت بيشترى كنند و با برنامه ريزى دقيق و حساب شده در اين نمايشگاه ها شركت نمايند.
كشورهاى شركت كننده
در اين نمايشگاه ٢٥ كشور حضور داشتند كه برخى از آنان عبارت بود از: مصر, كويت, ايران, عربستان سعودى, قطر, اردن, آلمان, انگلستان, سودان, سوريه, لبنان, هند, عمان, يمن, موريتانيا, ليبى, فلسطين, سوئد و روسيه. فعال ترين كشورها در اين نمايشگاه به ترتيب: مصر با ١٣٠ ناشر, لبنان با ٩٦ ناشر, عربستان سعودى با ٦٦ ناشر, كشورهاى اول تا سوم را تشكيل مى دادند. سوريه با ٤٢ ناشر و اردن با ٢٨ ناشر در رده بعدى قرار داشتند. برنامه هاى جانبى
١. جُنگ
يكى از برنامه هاى جذاب و حاشيه اى نمايشگاه برگزارى جُنگ بود. اين برنامه كه هر روز بعد از نماز مغرب اجرا مى شد, بسيار متنوع بود. در اين جنگ مادران و پدران نيز به همراه كودكان و نوجوانانشان شركت مى كردند.
٢. آموزش نقاشى
اين برنامه نيز ويژه كودكان و نوجوانان بود و هر روز بعد از ظهر در حياط نمايشگاه توسط بهترين نقاشان شارجه و دبى به صورت نظرى و عملى اجرا مى شد و به لحاظ اينكه در آخر برنامه مربى, چهره نقاشان غربى و قديم را نقاشى مى كرد, از جذابيّت خاصى برخوردار بود.
٣. مصاحبه تلويزيونى
در آخر سالن شماره٢ كه بزرگ ترين سالن نمايشگاه بود, غرفه اى شيشه اى در محلى مرتفع براى برگزارى مصاحبه تلويزيونى بود كه هر روز دوبار (ساعت ١٠تا١١ صبح و ساعت ١٩تا٢٠ بعدازظهر) با صاحب نظران مسائل فرهنگى و مسئولين فرهنگى اميرنشين شارجه و اساتيد دانشگاه و ناشرين عرب انجام مى شد كه اين مصاحبه يك ساعت به طور مستقيم از تلويزيون شارجه و به طور خلاصه در اخبار تلويزيون دبى و ابوظبى و رأس الخيمه پخش مى شد.
محورهاى مصاحبه عموماً درباره نقش كتاب و كتابخوانى در شارجه و جامعه عربى, نقش ناشران در ترويج فرهنگ كتابخوانى, ارزيابى هجدهمين نمايشگاه بين المللى شارجه, راهكارهاى جذابيت بيشتر در نمايشگاه, كيفيت شركت ناشرين خارجى, ارزيابى بازديدكنندگان داخلى و خارجى, معرفى نويسندگان و شاعران عرب و اسلامى, معرفى كتاب هاى برتر در حوزه هاى علوم انسانى و تجربى و علوم اسلامى, بود.
بازديد مسئولين شارجه
يكى از برنامه هاى بسيار خوب اين نمايشگاه بازديد مسئولين آموزشى و فرهنگى شارجه از نمايشگاه و گفتگو با مردم و بازديدكنندگان و ارزيابى رشد كيفى كتاب و ارزيابى فعاليت ناشرين معروف عرب بود. نام و مسئوليت آنان همان روز از طريق بلندگوى نمايشگاه به اطلاع عموم مى رسيد و محل نشست او نيز معلوم مى شد, تا كسانى كه بخواهند با آنان صحبت كنند به راحتى دسترسى داشته باشند. سيّد محمّدرضا حسينى
*